đọc Philip Roth

Hôm qua kết thúc Một ngày cho người yêu [Goodbye, Columbus] buồn nhão như cây kem rớt lại vỉa hè trưa hè Hà Nội. Philip Roth lúc nào cũng thế, luôn là cái cảm giác tiên tri sự việc, hiểu cuộc đời, nhận ra đâu là những sự kiện mấu chốt; tiến thoái lưỡng nan, gì thì gì cũng khóc cả, không bằng lòng với cuộc đời là không bằng lòng thôi, giọng văn vẫn luôn rất khiếm nhã; tuổi già, bất trắc… trút ào ra tất cả Trong một cơn cao hứng tôi còn định chạy đi kiếm Vết nhơ của người luôn, nhưng thấy nhân vật giáo sư thì tôi liền dừng lại đã, giáo sư, người già thì tôi có Người phàm rồi; The Dying Animal tôi chưa đọc nhưng phim Elegy tôi rất thích nên tôi biết chắc chắn mình sẽ thích The Dying Animal, tôi rất thích cách Philip Roth hiểu và viết về phụ nữ. Người phàm, Báo ứng, Một ngày cho người yêu, dù chưa đọc Vết nhơ của người nhưng tôi biết tôi vẫn sẽ thích Một ngày cho người yêu nhất. Tôi thường thích những gì từ thuở bình minh sự nghiệp viết của mỗi tác giả. Tôi không nghĩ mình thích những gì liên quan đến Jewish American [Philip Roth có essay Writing about Jews], với tôi quan trọng gì yếu tố ấy, tôi luôn thích câu chuyện. Câu chuyện về sụp đổ, chẳng hạn Điều gì tốt hơn, mình nhận ra khoảnh khắc cuộc tình kéo dài đủ rồi tuổi trẻ đam mê đủ rồi cuộc đời êm đềm đủ rồi ham mê yêu thích gì đấy [một quyển sách về họa sĩ chẳng hạn] thế là đủ rồi… và việc mình không nhận ra tất cả những điều ấy. Điều gì tốt đẹp và dễ chịu hơn. Theo hướng nào, gì thì gì, cũng bất trắc cũng đổ ập cả, nó thành một cái nấc sự kiện, nào là ta phải kết thúc điều mà ngay từ đầu ta đã biết sẽ kết thúc, nào là ta phải chia tay phần đời này, nào là vĩnh biệt tuổi trẻ… đóng lại và để nó sau cánh cửa Vào một buổi sáng mùa đông rất giống mùa hè năm 2012 tôi ngồi thừ người trên sàn nhà nhìn bầu trời, không nghĩ bất cứ gì, rồi một việc gì đó xảy đến, tôi nghĩ tôi mất người tôi yêu rồi, thần chết hay cái chết đến lấy đi rồi, chỉ đơn giản là tôi biết như vậy thôi, không phải hôn mê một năm rưỡi hay sáu tháng nữa hay choáng ngất đột ngột mà là biến mất rồi, mất rồi, tôi bị mất rồi. Tôi thở dài khoanh tay trên đầu gối ngồi nhìn trời xanh, hình như tất cả những hình ảnh vuột qua rất nhanh trong đầu trước mắt… là ở một không gian khác, là một cơn mộng. Gần đây cảm giác này cũng đôi lúc ập đến mỗi khi tôi nhìn con mèo nằm ngủ. Nó không thật. Sự thật sẽ sống, và vì cái khoảnh khắc tôi nhận ra nó không thật, nó có gì đấy không hiện hữu, tôi ngồi chuẩn bị chờ bất trắc đến Đêm qua tôi ngồi gỡ 10 cái ghim ghim bìa sách từ năm 1972 quyển Một ngày cho người yêu cùng với tờ cho thuê sách của nhà sách Tùng [Lê Văn Duyệt – Gia Định], tôi ngồi làm từ tốn tỉ mỉ dùng kìm nhỏ gỡ từng cái ghim một, chúng gãy mủn vì thời gian, tôi gỡ như gỡ đi thứ gì đấy đang găm trong nghĩa trang lòng tôi. Tôi phân vân có nên gỡ 2 ghim ở gáy sách, chúng cắm sâu, tôi nghĩ gỡ ra có thể sẽ đau, hoặc có thể nên giữ lại cái đau ấy cùng sự ổn định của nó, lối nào cũng khóc cả, dilemma :) 16 dòng đầu tiên mở đầu Goodbye, Columbus đã tiên tri chính xác cái khoảnh khắc sẽ sớm thôi cuộc tình hay bất cứ chuyện gì kéo dài đủ rồi cho dù “mạch máu tôi nhẩy mạnh” Tháng 10/2012 Philip Roth tuyên bố nghỉ viết, ông dành thời gian làm việc với người viết tiểu sử cho mình. Khoảng 2014 tôi xem một đoạn video nào đấy, đại ý ông nói đây là lần cuối cùng ông xuất hiện trên truyền hình, sẽ không còn ở sân khấu này hay ở bất cứ đâu nữa. Khoảng này năm 2018 [nếu tôi nhớ không nhầm], ông mất ở tuổi 8x. Goodbye, Columbus sẽ là thứ Philip Roth viết mà tôi thích nhất [sau đấy có thể sẽ là The Dying Animal] p/s: Tôi sẽ còn quay lại Philip Roth với đủ các nhân vật giáo sư đại học của ông ấy :); nếu để đọc hết của ông ấy cũng ngốn nhiều dù quyển từng quyển cũng mỏng hoặc không dày lắm, không đáng ngại, vội gì đâu. Goodbye, Columbus là nam thanh niên học Triết trường Newark nhé :p. Bồ Câu đã đanh thép không nhường tôi Columbus, tôi mong chờ gì chứ khi tôi mong Bồ Câu hãy đanh thép lên đừng hiền lành thảo tính với tôi trong chuyện sách vở [thật ra nhường tôi quyển này thì tôi vui như con điêng, sao ổng lại đanh thép quá vậy, đồ độc ác cố tình lục quyển này mang dí cho tôi đọc vì em biết là chị sẽ thích; vãi cả chiến hữu… cũng tại mình có cái gout dễ đoán quá mà huhuhu, rì thì rì, cũng phải khóc

chờ

Elizabeth mất tích - tiểu thuyết đầu tay, Emma Healey viết chậm và cẩn trọng. Câu chuyện xoay quanh bà lão 82 tuổi, Maud với chứng bệnh mất trí nhớ ngắn hạn, bị ám ảnh suốt hơn 70 năm về việc chị gái mình đột nhiên biến mất và giờ là người bạn già Elizabeth mất tích. Các chương và đoạn đan xen giữa hiện tại, quá khứ, những sự kiện nhớ quên quên nhớ nhầm lẫn của bà lão, không có trật tự thời gian hay tuyến tính nhân vật... nhưng được tác giả viết rất khéo, tỉ mỉ, hành văn chậm. Điều này gây không ít ngạc nhiên cho tôi khi đây là tiểu thuyết đầu tay :). Là một quyển sách đọc trong lúc "chờ" [chờ bạn lục sách, chờ tới, chờ rì tới thì tôi chưa rõ] nên tôi không kỳ vọng, thật ra đã đi đến đoạn này thì thường ta có kỳ vọng gì nữa không :); song câu chuyện này mang cho tôi nỗi ám ảnh phảng phất; về mẹ. Cách đây ít lâu tôi nhận ra mẹ tôi lẫn các sự kiện diễn ra trong ngày, trong một hai ngày trước; các thói quen đảo lộn; việc đang làm bỏ dở, làm không rõ mình đang làm gì hay đang nói gì hay thậm chí cứ loanh quanh loanh quanh thôi :). Tôi nói chuyện phiếm với bạn, bạn bảo thử cho mẹ vẽ mặt đồng hồ xem sao [cách test alzheimer, rối loạn nhận thức / thần kinh / tâm thần, chứng suy giảm / mất trí nhớ ngắn hạn], tôi không test cho mẹ, tôi chấp nhận dễ dàng vì cả tuổi thơ tôi nhớ mẹ uống từng vốc hỗn hợp thần kinh, mẹ nằm bẹp những ngày thay đổi thời tiết, những trưa nắng đầu mẹ ấn mềm mềm như quả dưa bở, ngày xưa mẹ tôi làm số má lô đề nếu xảy ra nhầm lẫn thì bố con tôi luôn tin người ta đúng, chắc chắn nhầm lẫn ở phía mẹ tôi :))... tôi chấp nhận mẹ tôi đã luôn như thế và cứ thế tiến triển lao theo quán tính tuổi già :); chỉ là mẹ tôi không bị ám ảnh bởi sự biến mất / ra đi của ai đó hay điều gì đó Tuổi già không chờ điều gì, có điều gì phải chờ để nó đến hay đi đâu, nó cứ thế tuột, cứ thế xa tay cứ thế xuội thôi; ý thức được hay không, cái nào may mắn, dễ chấp nhận hơn... vô nghĩa hết :) Chỉ có nỗi ám ảnh đeo bám như thể nó sẵn sàng chờ thân xác này lụi bại. Nó chờ để được quên. Luôn thế. Nó chờ. Chờ quên. Quên chờ. Nó ở đấy, chỉ là ở đấy.

sợi tóc vương

Sau 5 quyển của Hermann Hesse, tôi nghĩ mình sẽ không đọc ông ấy nữa, hoặc sẽ quay lại dịp khác, và nếu đọc lại thì sẽ đọc cùng Thomas Mann. Một kiếp giang hồ [Knulp] đến tay, thế là tôi đọc Hermann Hesse sau chừng 6-7 năm không hề nghĩ sẽ đọc ông ấy Hermann Hesse với tôi là những bản thể đối cực và hỗn độn, khung gò cứng theo hoạch định xã hội đối chọi với tâm hồn nghệ sỹ-gã lang thang, giữa nhục cảm và cái đẹp, sáng – tối, tĩnh – động…; những nhân vật ẩn dật, sự tự do phóng túng đưa các nhân vật rời xa nơi con người sinh sống tới nơi núi rừng, thảo nguyên; những cuộc đào tẩu có dự tính với trường học, thoát khỏi cha mẹ cùng những ảnh hưởng tôn giáo, sự xê dịch lang bạt nay đây mai đó vô chính phủ... tất cả những điều này có nhiều nét giống với tiểu sử của Hermann Hesse, những đợt điều trị tâm lý cùng những luồng tư tưởng ập đến, sự nhạy cảm và yếu đuối của Hermann Hesse được bọc trong bầu không khí giản dị phương Đông hay trong một đời sống phiêu bạt không trì níu, sống cuộc sống bên lề, tự do phóng túng ngoài đời sống thế gian cũng như chính trị Một kiếp giang hồ bản dịch tiếng Việt năm 1967, gáy sách chỉ còn dính mẩu bìa nhỏ bằng 1/3 cái móng tay út của tôi thôi, tôi đọc hết sức nhẹ nhàng gặm nhấm [tôi thường nghĩ có lẽ tôi yêu sách cũ vì chúng chứng kiến và đi qua dòng thời gian với phong thái tĩnh tại tuyệt đối], sách 136 trang thì đến trang 134-135 một sợi tóc nâu lơ thơ mỏng mảnh vương ngang sách, tôi lấy tay gỡ, kéo nhẹ nhẹ không ra, và hiểu rằng nó vương ngang trang giấy từ lúc quyển sách thành hình, vậy là bảo tồn hiện trạng tôi không kéo ra nữa, tóc và sách tồn tại cùng nhau giống như da thịt người và những sợi tóc còn đó

chơi với kiến

water color pencil do don juan tài trợ từ trước tết; còn cái cảnh này thì ai ai cũng thấy quen. Lúc vẽ tôi nghĩ đến tôi là con bé con được một thằng bé con dắt đi chơi ở cánh đồng hoa dại và chúng tôi ngân nga hát sai toé loe lời bài hát fields of gold, xong rồi 2 đứa ló thấy có vẻ đã ngồi giữa cánh đồng an toàn, chúng đào đất chơi với kiến như mọi lần người ta sẽ bảo tú vẽ nét bút lúc nào cũng đều đều không rõ sáng tối bố cục; hát thì giống tất cả quy về một nốt nhạc đều đều không lên bổng xuống trầm rì hết... bệnh của tôi là bệnh bình ổn, quân bình lúc nào cũng thế và tôi không lấy làm phiền ban đầu vẽ hồng hồng phấn phấn như kia, sau ló creepy lại thấy rất ưng ý

đọc George Eliot

2 quyển trong ảnh đều được dịch từ bản rút gọn của Longman, hôm qua chợt nghĩ bản dịch tiếng Việt xuất hiện sau 1 thế kỷ có lẻ 1-2 năm so với năm xuất bản nguyên tác [1860, 1861 và 1962]. 1 thế kỷ hay hơn 8 thế kỷ... những thứ đã chứng kiến rất nhiều, loài người như lũ trẻ nhỏ bu quanh người già chỉ để nói rằng cuộc đời vẫn đang tiếp diễn 🙂 Tôi thích cái kết của Bên bờ sông Xanh, rất thích những trang cuối của nó và nếu đọc đầy đủ The Mill on the Floss có lẽ sẽ còn thích hơn rất nhiều; và, dù chưa đọc bản đầy đủ Silas Marner thì cũng biết rằng mình sẽ thích Silas Marner hơn The Mill on the Floss Tôi biết rồi sẽ đến ngày này, tức là biết rằng nó chính là thời điểm mà mình sẽ đọc, quay lại đọc những gì cổ điển, một khoái cảm dài hạn với những ông già bà già như nhìn ngắm những ngôi sao cách xa triệu triệu tỷ tỷ năm ánh sáng. thế còn hố vôi George Eliot 🙂 p/s: tôi rất thích bản dịch Bên bờ sông Xanh

tập tục địa phương

[Hai quyển trong ảnh có chỗ đứng rất riêng trong sự nghiệp của Edith Wharton nhé] Edith Wharton sinh ra trong một gia đình giàu có thuộc tầng lớp thượng lưu New York, bà dành phần lớn những năm tháng tuổi trẻ ở châu Âu [Pháp, Đức, Italy... không trách không khí trong truyện giống truyện châu Âu với những tea party như vậy]. Tiểu sử của bà thường nhắc đến chi tiết bà là bạn tổng thống Theodore Roosevelt và người vợ thứ hai của ông, Edith Kermit Carow Roosevelt [bà Edith này đọc Ethan Frome của Edith Wharton, đọc đi đọc lại cơ í]. Là người nằm trong lòng xã hội thượng lưu, Edith Wharton có cái nhìn xoáy vào bản chất mạ vàng của đời sống thượng lưu phù phiếm, rất rõ qua Chỉ ngu ngơ mới biết cười [The House of Mirth] và Thời thơ ngây [The Age of Innocence], với những mùa lễ hội miên man hào nhoáng vật chất nhưng nhỏ nhen, chen đầy những tập tục khô cứng song lại mờ ám, đạo đức rỗng Mùa hè [Summer] tôi đọc cùng 2 quyển trên như một mảnh ghép rời rạc, may quá nhờ sự rộng lòng của một người bạn fb tôi có Định mệnh [Ethan Frome] để các rãnh mảnh ghép không đơn độc chơ lơ một mình (cảm ơn cuộc đời, cảm ơn anh-người tài trợ sách rất nhiều ạ). Mùa hè và Định mệnh, duy chỉ hai tiểu thuyết có một chỗ đứng riêng biệt hẳn trong sự nghiệp ngất ngưởng viết về xã hội thượng lưu của Edith Wharton, cả hai đều lấy bối cảnh New England với những nhân vật kiệm lời, lặng lẽ, u uẩn mà người ta lấy làm lạ tại sao có thể sống qua mùa đông âm u tuyết phủ [Định mệnh] hay có thể chịu được mùa hè ngột ngạt tù túng như cả Núi Lớn vòi vọi toả xuống làng [Mùa hè]. Với Mùa hè và Định mệnh, cái nhìn của Edith Wharton như đứng trên cao nhìn xuống, nó không còn là những mùa lễ hội miên man, nó rọi xuống những làng quê, thị trấn hẻo lánh nơi những tập tục địa phương kéo căng hất mỗi cá nhân vào trường cái nhìn soi xét của đám đông, vòng xoay cá nhân và xã hội. Khi ở tuổi 33 tôi đọc [lại] 2 quyển tiểu thuyết này, tôi thêm cảm tình với tuổi tác của mình 🙂 vì đọc sớm thì tôi rất nhiều khả năng sẽ không hiểu được những cảm xúc sâu xa mà ngôn từ chỉ có chức năng gợi ra, ngôn từ bất lực trước những diễn giải cảm xúc mà người đọc phải đọc trong khoảng trống. Cả hai đều được viết rất gọn, những chương áp cuối làm nên cái kết, có lẽ là đáng nhớ nhất trong mấy năm gần đây tôi đọc tiểu thuyết; khi nghĩ lại tôi cũng không hẳn ấn tượng với cái kết mà thực ra là với bước chuyển tâm lý của các nhân vật, chúng mang vẻ đẹp của lòng trắc ẩn không lời Bản dịch Mùa hè và Định mệnh cũng là hai bản dịch tôi vô cùng thích, đặc biệt là Định mệnh [thời nay đọc lại sẽ thấy hơi nhiều lỗi chính tả]. Tôi luôn băn khoăn mỗi khi đọc bản dịch ngày xưa, rằng tại sao khi đọc sách dịch mới tôi ít có xúc cảm với bản dịch như vậy chứ :)))). Thú thật là đến lúc này Edith Wharton với tôi chỉ còn Ethan Frome 😛. Tôi chuyển sang đọc George Eliot được hơn tuần nay rồi, rồi chả hiểu sao tôi dừng ngang Bên bờ sông xanh [The Mill on the Floss] dù dịch từ bản rút gọn nhưng câu chuyện rất khéo, để rồi sa chân vào đọc về bà ấy và George Henry Lewes, xong giờ lại phải viết gì đấy về Ethan Frome của Edith Ưharton thì tôi mới an phận cơ :)))) p/s: Cái tên Tập tục địa phương [The custom of the country] nghe thì tưởng rất New England, nhưng thật ra lại là câu chuyện về cô gái miền Midwestern [Trung Tây] trên bước đường đô hội New York 🙃

Đường tàu

Mình xem phim The girl on the train trước và không nghĩ sẽ đọc truyện [lý do sau sẽ rõ] nên quyển trinh thám Cô gái trên tàu ở trong nhà cũng lâu lâu, không được ngó đến dù mình rất thích đọc trinh thám Giữa quãng nghỉ ít ngày chờ Ethan Frome đến tay thì mình nghĩ ổn thôi Cô gái trên tàu, trinh thám-tác giả nữ-là Anh không phải Mỹ, quá ổn, mình sẽ đọc Cốt truyện hay, vừa đủ. Viết chặt chẽ, đi sâu tâm lý nhân vật, cách tác giả đặt thời gian trên sợi tuyến tính 3 nhân vật nữ linh hoạt, câu văn gọn [không hiểu sao đọc những dòng đầu tiên đường tàu đoàn tàu các thứ đã thấy ngay khung cảnh âm u sương mù Anh rồi]... thế mà sao dân đọc trinh thám lại chê thế nhỉ :p, hợp khẩu vị nên mình sẽ đọc tiếp Paula Hawkins [ban đầu cứ tưởng nữ nhà văn Mỹ nên có ý định đọc đâu :p]