cầu vồng đêm mưa

nghe nhạc Đỗ Bảo từ những năm 2004/2005, album Cánh cung; cứ nghe như vậy cho đến bây giờ vẫn nghe nhạc Đỗ Bảo nhưng vẫn thích 2 album đầu tiên nhất, các album sau thì lâu lâu có một bài nào đấy bạn gửi cho nghe, bạn hát... thì mới biết, nghe, nghe đi nghe lại. Nhạc Đỗ Bảo ít bài nghe thấy thích luôn, thường không thấy thích luôn, nghe xong, thoát ra rồi, tự nhiên lại cứ nhớ về luôn luôn, và nghe lại nghe lại và nghe lại. Lúc ấy mới biết mình yêu, yêu mà không rõ mình yêu từ lúc nào

bài thích nhất từ xưa, đến lúc này vẫn thích nhất, một bài hoà âm phối khí tuyệt vời: Cầu vồng đêm mưa; và bài này rất khó hay nếu tiếng hát không được hát với bản phối của nó. Nên khi thấy quyển Đỗ Bảo - ca khúc giai đoạn 1997 - 2022 là phải đi tìm ngay mục lục, tìm xem có bài viết về quá trình sáng tác, viết lời hay cảm xúc trong bối cảnh như thế nào khi viết Cầu vồng đêm mưa [có lẽ cảm xúc không gì phong phú cho bằng khi ở tình thế kẹt trong mối quan hệ không thể gọi tên "Tối hôm đó, đôi chúng tôi nói về những câu chuyện tình yêu, nhưng hầu hết thời gian chúng tôi nói những câu chuyện cuộc sống hoặc im lặng theo đuổi những suy nghĩ riêng. Chúng tôi không phải một đôi người yêu nhau nhưng cũng không hoàn toàn là hai người bạn đơn thuần. Chúng tôi cảm thấy sự gắn bó, ưa chuộng, những rung động giới tính, nhưng cũng có cả những ức chế trước không gian tâm lý thiếu hoà nhập giữa hai người và ngày qua ngày vẫn không thể gọi tên mối quan hệ đó là gì"]. Một vài bài khác, cũng thích bản phối là Cánh cung, Điều ngọt ngào nhất...; cũng như Cầu vồng đêm mưa, Cánh cung là một bài khó hát, khó thấy hay nếu không đi cùng bản phối của nó; những lời ca cũng không hiểu vì lẽ gì khiến người ta yêu như yêu điều thiết thân mà không cần lý giải lời bài hát như thế là như thế nào

còn bài hát không cần đến bản phối nguyên gốc của nhạc sĩ, cất lên ở đâu, lúc nào cũng khiến bâng khuâng là Những mùa đông yêu dấu [Điều hoang đường nhất, Mây... thì tuỳ lúc]. Đó là một bài hát rất Hà Nội với riêng tôi, mỗi lần nghe nó, tôi vụt trở về tuổi 22/23 - năm tôi quen M.; dẫu kỉ niệm quen nhau là tháng 4 mùa hè nhưng mùa đông năm ấy, chúng tôi cãi nhau liên miên vì những đận ghen vô cớ của M.; ngày ấy chơi yahoo 360, mỗi lần cãi nhau, M. "chú muốn tát cho em một phát" vì tôi nói giải thích một hồi không làm người nghe hạ hoả, tôi chửi thề luôn và đập phá bỏ đi; xong xuôi tôi hay treo một câu trên blog 360 lấy từ bài hát  "ai ngày xưa đã quá xa xôi, ai vừa đây đã quá thân quen, trái tim người cứ xoay tròn bốn phương"

hôm nay bắt đầu lập đông, tôi đã bước chân vào tuổi 41 từ tháng trước, Hà Nội của tôi nắng nhẹ tiết thu [còn mùa thu Hà Nội năm nay không hanh hao cong cớn da dẻ như mọi năm, thu Hà Nội năm nay hơi bức], nghĩ đến câu hát "nhìn ra thành phố, cứ mỗi năm một mùa đông mới" có chút mỉm cười ngây ngô khôi hài. Nhưng cảm giác thì vẫn là một hình ảnh như Đỗ Bảo viết trong quyển sách, hình ảnh một lần đứng nhìn qua cửa sổ, Đỗ Bảo nhìn thấy ghế sofa cũ của nhà mình đã bỏ đi, bây giờ cái ghế ấy nằm trên nóc một thuyền chở cát trôi trên sông, hoà vào nhịp sống của một gia đình, hay những lần ngồi góc quán quen nhìn người và xe trên phố

mấy hôm nay tôi nghe lại những bài tôi thích của Đỗ Bảo, tìm trên youtube [tôi bỏ qua các bài Bức thư tình; lúc trẻ có vài lần phải vào phòng karaoke sau ăn nhậu với các bạn, các bạn hay dí tôi hát Bức thư tình thứ hai :))) nhưng những bài Bức thư tình đánh số của Đỗ Bảo là những bài tôi gần như không nghe lại]; nghe chúng đều thấy bản nhạc speed up so với trí nhớ cảm xúc của mình [Những mùa đông yêu dấu, giờ đây tôi nghe quen tiểu iêu Minh Xù hát hơn, thích nghe giọng Minh hơn Tấn Minh; thank youuu 💜]. Có lẽ phải nghe chúng từ cái máy PC cũ nằm trết dí trong tủ, hay phải từ một cái điện thoại đã cũ, đã nghỉ hưu 17 năm nay thì mới đúng - đúng bầu không khí, cảm xúc; phải đúng như thế thì mới đúng tempo cá nhân 🙂

ps. không biết có quyển sách này cho đến một lần nhìn ảnh chụp ở quán Cầm, phóng lên thấy ồ, Đỗ Bảo. Thế là hôm vừa rồi đến Cầm, phải lôi về nhà đọc, mới hay đó là "quà sinh nhật Minh [Xù Cầm] tự tặng mình" năm 2024 🙂

EMForster, Maurice: tới đây

trong đời xóa mù chữ thông qua việc đọc giải trí, tôi va vào một số lượng tiểu thuyết có yếu tố đồng tính [một số các tác giả đồng tính...] chủ đề mà tôi luôn tránh. Tôi không có vấn đề gì với chủ đề đồng tính, nhìn chung tôi chả có vấn đề gì với thế giới này, tôi rất tôn trọng tính tự nhiên của tất tật mọi sự vật việc hiện tượng, ngay cả tính tự nhiên của những gì phi tự nhiên; tôi tránh vì tôi không hiểu, không hiểu tại sao lại như thế, từ những gì mang tính vật lý đến tâm sinh lý, dẫu không ngại tiếp cận theo hướng y sinh, tâm lý học... nhưng tôi vẫn chẳng thể hiểu tại sao lại thế

nếu đọc Maurice của E. M. Forster là quyển đầu tiên, thì đúng không may cho tôi. Cái may là dù có Maurice trong nhà trước, nhưng tôi lại mở Forster bằng Các khía cạnh của tiểu thuyết [aspects of the novel] - đây cũng là kiểu bìa sách yêu thích nhất của tôi: chỉ tên sách và tác giả [được làm nổi trên nền]; Maurice bị ách lại sau chỉ bởi với bìa sách xấu như vậy, tôi không thoải mái khi cầm đọc ở dưới nhà, nơi có mọi người trong nhà có thể nhìn vào, thà để 1 cái tranh nude 2 người nam hay gì gì nó còn đẹp, chứ sao bìa lại xấu mà thô như thế

một người tránh yếu tố đồng tính như tôi, vì không hiểu tại sao lại thế, lại gặp một tác giả viết một tiểu thuyết có chuyện tình đồng tính trong nền xã hội Anh coi đồng tính là tội trạng phải xử lý pháp luật [Forster hoàn thành năm 1914 nhưng phải sau khi ông mất, 1971 mới được xuất bản] mà ngay tác giả viết nó cũng né nó theo cách 'không hiểu tại sao lại thế' [không chỉ chuyện đồng tính, mà ngay cả dị tính, cũng làm tôi hơi bất ngờ, có khi nào tác giả có cái nhìn ngây ngô thực sự 'tại sao lại thế' với tính dục không]; đến nước này mới thực là may. Đồng tính luyến ái trong Maurice là lần đầu tiên khiến tôi sống cùng nhân vật, tôi không né như đọc nhiều quyển trước đây; mọi thứ diễn ra tự nhiên, họ gặp nhau như thế nào, gây chú ý với nhau, hờn giận nhau, chuyến đi chơi đẹp nhất họ từng có, làm nhau đau đớn, khước từ nhau... tự nhiên thấy mình đau đớn cùng nhân vật, không thấy vui, chỉ thấy khổ tâm vì là người đọc, tôi biết tôi là kẻ ngoài cuộc, tôi biết diễn tiến của tiểu thuyết sẽ rẽ các ngả khả thể nào trong thời điểm tiểu thuyết được viết ra mà ngay từ đầu Forster đã cất kín luôn, không xuất bản [nhìn lại thì, nước Anh mới chỉ công nhận và bình thường hóa hôn nhân đồng tính được 50 năm - 50 năm, trong những vấn đề như thế này, chỉ là chớp mắt mới đây]. Tôi nghĩ, để viết Maurice thì đây hẳn là những gì thuộc về cá nhân, tính cá nhân rất cao, những gì thuộc về con người Forster; một tiểu thuyết riêng tư và trung thực

khi sang đến Nông trang Howards End, khi đọc đến già nửa tiểu thuyết rồi, qua nhiều phân cảnh tình cảm nam nữ trai gái, đến một đoạn tôi nghĩ kì quái thật, Forster viết như thể biết là phải có chúng, nhưng 'không hiểu tại sao lại thế' cụ thể thì phải như thế nào. Đến đây, bao nhiêu yếu tố lôi kéo tôi đọc nốt Howards End bị ách lại, tôi đi tìm hiểu cái tôi không hiểu về Forster và tôi lạc vào các bài viết, kho tư liệu tiểu sử về Forster mà các nhà nghiên cứu công bố; tôi ngã ngũ, mọi thứ xoay vào đúng vị trí của nó. Tôi lại tiếp tục đọc tiểu thuyết, thôi nỗi băn khoăn tò mò tác giả

Maurice và Howards End dày đặc các nhân vật trung lưu Anh, họ đều ở vị thế buộc lòng phải bước vào chỗ đứng, vị trí phù hợp mà nước Anh đã đo ni đóng giày cho họ [tôi xếp E. M. Forster và Henry James chập vào nhau]. Không thể khác, đồng tính hay dị tính, ngôi thứ vị thế cao hay thấp kém, kết hôn hay không chồng mà chửa, người lãng mạn hay con người tư bản, muốn vươn tầng lầu hay không, công bằng bác ái thiếu kinh nghiệm sống hay thực dụng già rơ lõi đời... tất tật đều phải đối mặt với những đứt gãy về lý tưởng và xã hội Anh đầu thế kỷ 20, đều đang trong cái hộp mang tên nước Anh nói chung, không chỉ thời Edwardian. Bác sĩ đã nói với Maurice: tôi e rằng tất cả những gì có thể khuyên cậu là hãy đến sống ở quốc gia nào đó đã tiếp nhận bộ luật Napoléon. Pháp hoặc Ý, chẳng hạn, ở đó đồng tính luyến ái không phải là tội; Maurice không đi khỏi Anh, chỉ đơn giản là từ bỏ cắt đứt mọi liên lạc, như biến mất [tôi không thích chương kết được xuất bản như hiện nay. Nó nằm trong bản gốc, nhưng bản thảo cuối cùng Forster đã cắt đi rồi, tôi thấy nó không cần thiết, là người đọc thuần túy văn chương tôi không thấy cần những yếu tố răn dạy khuyên bảo mở đường chỉ lối tác động xã hội... câu chuyện kể xong, được viết ra, là xong việc; mỗi người có cái nghe đọc nhìn vở kịch phong cảnh của riêng họ]. Còn ở Howards End, họ chọn Munich [(có nhân vật thì đi Nigeria) dù cuối cùng vẫn ở lại, không đi] - người Đức quá kỹ lưỡng, người Anh đến tận xương tủy :)

sắp tới, bản dịch tiếng Việt sẽ là Forster với Ý [Maurice thuộc tủ kinh điển của Wingsbooks liên kết với nxb Kim Đồng, tủ kinh điển này chọn sách hay, làm được nhiều tác giả và đầu sách 'phải có' nhưng dịch và biên tập thì chưa đầu nào ngon lành; nhưng ít nhất số phận của Maurice chắc chắn khá hơn Howards End, quyển Howards End này rất dễ ế, còn chất lượng của bên PM thì sao lại làm sách ẩu như thế này được]; một người Anh như cái hộp, như căn phòng không cửa sổ không phong cảnh bên ngoài, và giờ đây người Anh ở Ý, đó đích thực là a room with a view [ở Maurice các cảnh nhìn nhau qua cửa sổ, dù điểm nhìn là người ở trong, ở trên cao nhìn ra hay người ở ngoài nhìn vào, nhìn lên... cũng đều gây một sự chú ý kỳ lạ cho người đọc, tôi vương vấn chuyển động lãng mạn ấy; nhưng cái cảnh gây bất ngờ, có chút ngỡ ngàng cho tôi, là cảnh cái cửa sổ gắn với cái thang và tiếng gọi tiếng đáp lời trong cơn ngủ - những giấc mơ luôn nói gì đó mà phải rất lâu sau ta mới biết là mình biết điều giấc mơ nói]. Còn a passage to india thì ha ha ha người ta còn cần có deadline :)))) - có rồi thì sẽ xếp gần Conrad Kipling Naipaul

Ps. bạn gì hôm ib hỏi tôi về đồng tính nam giải thích theo gene vị kỷ và y sinh í, rồi câu chuyện đưa đến câu chuyện tình cảm của cá nhân. Bạn đọc Maurice nhé, như tôi nói, không có gì chắc chắn về xu hướng tính dục của người đồng tính, nhất là xã hội cởi mở hiện nay, đồng tính song tính dị tính... với một bộ phận - đó chỉ là các phase đổi dấu khi gặp điểm nghiệm của hàm số :); đòi hỏi chắc chắn không đổi, đời đời kiếp kiếp như phim ngôn tình thì hàm số làm sao đáp ứng được, hàm số nó có đồ thị, đồ thị là quy luật của nó. Gluck :)