NBS

"đời mình như rượu còn ly cặn

hắt toẹt đời đi chẳng nhíu mày"

ps. phê bình thơ lại viết thành "đời mình như ly rượu cạn"

số phận đánh lừa tôi

để tôi trở thành số phận (*)

15-16 năm trước đọc Ngô Phan Lưu với Xoa tay và cười, Con lươn chép miệng. Lúc ấy còn trẻ, ấn tượng đọng lại là một giọng văn hài khùng, điên không phải một chữ điên mà là điên điên - mà điên điên thì không phải điên, và chân chất giản dị. Bẵng đi trên đường rong chơi, vẫn nhớ một Ngô Phan Lưu nhưng ít nhìn thấy sách của ông; tập Tờ lịch gỡ mỗi ngày là mua trên sachkhaitam nhân một lần nào đấy mua sách khác, mua về rồi mới biết Tờ lịch gỡ mỗi ngày in sau Con lươn chép miệng vài năm; còn tập Cơm chiều thì mua online của một tiệm sách cũ mấy năm gần đây thôi; và 2 tập này cứ để vậy, chưa đọc

gần đây dọn dẹp sách vở, tự nhiên bảo đọc Ngô Phan Lưu cho thoải mái con người, vì đó là một giọng có chất hài rất riêng trong sự giản dị chân chất của nó. Thế là bắt đầu với tập Cơm chiều truyện ngắn và tạp bút 2008. Ngay đêm cầm quyển sách đã chén bay phần truyện ngắn khoảng 160 trang; lúc này mới tò mò Ngô Phan Lưu có những gì, mình muốn có đủ những gì được in [đăng lên nhóm hội tìm sách: tập thơ Bếp lửa chiều đông (trong nhiều truyện ngắn của Ngô Phan Lưu, hay trích thơ, có chỗ mở ngoặc NPL, có chỗ không, nhưng tôi nghĩ phần lớn là thơ của ông) và tập truyện ngắn Người không giăng câu Kiều, mấy tuần rồi không có kết quả; có một anh vào ib 2 tập Xoa tay với Con lươn hỏi có muốn tìm 2 tập này không, anh có chia sẻ: bác Ngô Phan Lưu cực thân với anh, bữa anh có đủ, do lũ nên hư... (lúc nghe đến lũ, tôi nghĩ ngay đến truyện ngắn Bầy người bé nhỏ của Ngô Phan Lưu)]; hóa ra truyện Làng quê thì mênh mông được in từ 2008 trong tập Cơm chiều, sau được in lại ở tập Xoa tay và cười 2009, rồi đến Làng quê thì mênh mônh :) 2011 trên báo - đây là truyện ngắn lần nào đọc nó tôi cũng khoái chí nằm co người cười, vì nó là một truyện hài hước, nhưng nó gieo vào tôi ý nghĩ: chỉ là một truyện ngắn thôi, mà nó đảo phách đảo nhịp của người đọc, rốt cuộc có thực không, bối cảnh này là những người hay những ma trêu nhau hồn phách như ngây dại quỷ khốc thần kinh, hôm rồi tôi còn ước mình có giọng để đọc nó thành tiếng; hóa ra tiếp, trong tập Cơm chiều cũng có truyện ngắn Người không giăng câu Kiều [đây là tên tập truyện xuất bản 2004 của Ngô Phan Lưu] - truyện này về sau trong tản văn Bắt bộ cua đinh dân gian, in trong Xoa tay và cười, sẽ xuất hiện lại con cua đinh với các chi tiết để bắt nó như trong truyện ngắn tả, con cua đinh gây tò mò lớn cho tôi

Ngô Phan Lưu là nhà văn của làng quê sông nước nhưng không phải sông nước miền Tây của NNT, tôi từ chối văn NNT; [Ngô Phan Lưu người Phú Yên (trong những nơi chốn tôi đi lang thang, Phú Yên Bình Định... khúc này tôi chưa dừng chân chời hỡi)] mà cái làng quê sông nước của tinh thần mênh mông chân chất tình người, buồn buồn đó, nhưng trong cái thông đạt kiếp người thì buồn đó không buồn ủy mị [như truyện ngắn Buổi sáng biến mất, cái thương kì lạ được tự cho là ác độc - đây là một truyện ngắn nửa sau của nó khiến tôi phải vỗ đến đét một cái xuống giường than đúng], nó như tiếng mưa rơi trong đêm, nghe mãi cũng được - một hạnh phúc bình dị; nhưng lại hài hước, khẳng khái thẳng thắn như người viết chúng cười và giờ đây, trong lúc đọc, người đọc chúng cũng cười - sự cộng hưởng này rất đáng trân trọng trong quá trình đọc viết viết đọc, triết lý nhưng không nghiêm cẩn không hỏi cũng không trả lời không đúng sai có không. Ngô Phan Lưu kể những câu chuyện rời rạc vào đích xác điều ông nhắm đến và bỏ lửng chúng ở cùng một điểm mút - sự việc tình tiết không phải cái xa lạ cái hiếm, nhưng dưới sự bày và bỏ lửng ấy, người ta nhìn theo cái nhìn của người viết và thấy cái người ta đã thấy mà không biết là mình đã biết... đọc xong truyện ngắn nào cũng cảm thấy vừa sướng mắt sướng lòng vừa tỉnh táo vì sự giản dị của văn chương

những truyện ngắn tôi rất thích trong tập Cơm chiều: cặp Trăng đêm để gặp nỗi buồn và Soi qua nhánh lá, Sự việc trong vài phút, Làng quê thì mênh mông [có một truyện màu sắc không khí cũng từa tựa là Bà thánh của hai người, nhưng đoạn kết của nó tôi không thích], Người không giăng câu Kiều, Chiếc còi trúc...; tập Xoa tay và cười, có một bài đầu sách của bác Nguyễn Chí Hoan, cuối sách có Chỉ là đôi điều... là lời của Ngô Phan Lưu [câu đánh (*) lấy làm tên văn bản này, tôi lấy câu cuối ở đây, người ta hay gắn nhà văn nông dân cho Ngô Phan Lưu có lẽ vì người nông dân ngơi tay khi tóc đủ bạc mới bắt đầu nghiệp văn chương với những câu chuyện rất người nông dân (nhiều người bảo Ngô Phan Lưu trước học khoa triết Văn khoa Saigon, còn như ông viết trong tản văn thì trước ông học tâm lý), còn tôi thì nghĩ số phận và Ngô Phan Lưu nháy mắt với nhau, cú nháy mắt của số phận sớm hơn Ngô Phan Lưu một nhịp], tôi thích truyện: Xoa tay và cười, Chú Gộc, Sương ngọt...; tập Con lươn chép miệng: Con lươn chép miệng, Ánh sáng cong, Vẩn vơ trên khóm mai vàng, Giải quyết tại bờ sông, Chú thợ hớt đường Bà Triệu...

trong 4 quyển, thì Cơm chiều và Xoa tay và cười dung lượng một nửa truyện ngắn một nửa tản văn; Con lươn chép miệng là riêng một tập truyện ngắn; còn Tờ lịch gỡ mỗi ngày là riêng một tập tạp văn. Mảng tản văn tạp văn Ngô Phan Lưu vẫn màu sắc của truyện ngắn nhưng phần lớn là các câu chuyện đời thường buồn buồn vui vui của chính ông [như Điện thoại càng ngày càng im lìm, từ ngày phải bỏ bia rượu vì bệnh tim; hay Nhạc gà gáy, hôm rồi tôi đọc blog nhắc đến gà gáy, nhớ ngay đến Nhạc gà gáy của Ngô Phan Lưu], hay người mẹ và những kỉ niệm ấu thơ [Tết xưa, theo mẹ đi chợ, Xin lửa, Trau trảu và chuồn chuồn, rồi thì câu chuyện bà nội kể cho ông nghe về sau xuất hiện trong truyện ngắn, như Soi qua nhánh lá, chẳng hạn], người vợ [có một tạp văn tên Tôi sẽ xé ra như cũ, tôi đọc co người cười gật gù: đúng là vợ nhà văn rồi :p], các cháu, quán cà phê nhỏ của gia đình cùng câu chuyện với những người khách ghé vào quán mỗi sáng [quán chỉ mở ít giờ buổi sáng, chiều thì Ngô Phan Lưu ngồi bàn viết (ông còn viết vào khoảng 3 đến 6 giờ sáng, điều này được viết trong một tản văn ý vị Tôi yêu kèn saxophone tàu lửa), trong lúc vợ ông với cây chổi loanh quanh dọn dẹp] và sự đọc, đối thoại của nhà văn...

ps. lão công tử không đọc mấy đâu, nhưng không hiểu sao cũng có 2 quyển của Ngô Phan Lưu, hôm nghe thấy tôi nói tôi đọc Ngô Phan Lưu, lão bảo: nếu cô đẩy đi thì cho tôi, tôi có 2 quyển của ông í rồi; không, không đẩy, đây là nhà văn tôi để dành lúc già còn có cái đọc lại, đọc nó sướng mắt sướng lòng vì sự giản dị của văn chương; nhưng tôi sẽ kiếm cho ông, ít nhất là đủ như tôi đang có, nếu ông chắc chắn đọc :)

phong tục vùng miền

ngày xưa mua tập Nằm vạ của Bùi Hiển vì nhớ có truyện Cu Tí in trong sách giáo khoa, tò mò muốn biết nhà văn ấy thực là thế nào, chứ không muốn cái nhìn nhỏ hẹp của văn học nhà trường; rồi lại thêm tập truyện nằm trong bộ Việt Nam Danh Tác; nên càng tò mò. Bẵng đi vài năm, lúc này nhìn lại, thấy mọi khung hình, ví như Việt Nam Danh Tác thì có đúng danh tác Việt Nam không, có lẽ mình bị bốc thuốc, lùa gà 🙂

Nằm vạ được chia rất rõ, lúc này mới hiểu tại sao Vũ Ngọc Phan trong Nhà văn hiện đại đặt Bùi Hiển vào mục Tiểu thuyết phong tục; 2 màu rõ rệt: màu truyện phong tục [ở đây là phong tục vùng miền Trung kỳ (Bùi Hiển người Quỳnh Lưu Nghệ An)] và một mảng màu khác là các truyện tâm lý xã hội. Trong đó, truyện phong tục vùng miền chiếm dung lượng ít hơn, là các truyện Nằm vạ, Ma đậu, Thằng Xin, được viết kín đáo tỉ mỉ, cách dàn xếp câu chuyện cho đến các chi tiết kết liễu truyện đều linh hoạt, giữ chân được người đọc; truyện Nằm vạ và Ma đậu nhiều chi tiết cho thấy tính chân chất, mê tín, hủ lậu của người dân vùng miền, nhưng trên cả là tính tinh quái ranh mãnh của người miền Trung [thì rõ]; còn mảng còn lại, là các truyện tâm lý xã hội, truyện về lớp thanh niên trí thức thì nhàm và uể oải èo uột quá, nhất là một truyện tên Nắng mới - truyện yếu rệu, truyện Phán và Giáo thì cứng đơ đờ đờ, được nhất ở mảng này là Hai anh học trò có vợ, mỗi tội truyện đang có thể đọc như thế, thà dừng luôn chơ lơ áp chót thì truyện còn có phong vị, đằng này lại cho một cái kết nghiêm cẩn

tôi vốn soạn ra Nằm vạ để ở chỗ sách đẩy đi, nhưng lười mãi không chịu đọc để đẩy; hôm qua hôm kia có người hỏi, tôi tiện một đường đọc nó còn gả đi, bỗng thấy cái lờ mờ hôm nào: Nằm vạ của Bùi Hiển xuất hiện ở Việt Nam Danh Tác có đúng chiếu không [sau lờ mờ hôm nào, tôi không để ý VNDT nữa, gần đây khi nhìn các ảnh sách cả bộ VNDT xếp cùng nhau vuông đét ở các tủ sách của người thích "cho đủ bộ", thì thấy nhiều nhân vật lộn nhầm chiếu; đúng hơn phải là, tất cả vào chiếu chung đều lộn, chính vì tất cả bị xếp nhầm nên mới thành tất cả sai vị trí]; câu trả lời của người đọc là tôi: không, trên hành trình đọc của mình, tôi thấy cần phải bỏ chỗ cần bỏ

tôi rất hay thích giữ trong nhà những quyển sách mà người viết nó nhận định về các tác giả, cho dẫu nhận định ấy là công trình học thuật, bút ký/tiểu luận phê bình/tản văn/tiện bút... hay nó được cài vào bằng các chi tiết nhỏ trong hình hài tiểu thuyết/truyện ngắn/thơ về hành trình đọc của ai đó. Để khi tôi đọc xong một tập truyện nào đó, hay nhận ra mình không thích tác giả này tác giả kia... tôi đi tìm những nhận định tôi chủ định giữ trong nhà, để trò chuyện [có khi trò chuyện trái ý nhau, tôi xén thẳng cả cụm, cả tác giả viết văn chương và cả tác giả viết nhận định phê bình]. Như bộ Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan, lâu rồi tôi hay bối rối: rồi mình phải đọc nó thật à, lúc nào được nhỉ khi mà nhiều nhân vật mình từ chối đọc lâu rồi; đến một ngày, tôi nhận ra tôi cần bộ sách như một người luôn sẵn sàng, ở ngay đây, trong nhà, để chuyện phiếm về nhiều tác giả tôi lờ mờ biết tôi sẽ không chịu giữ trong nhà 

ma ả đào

hồi trẻ đọc không sợ mà sao bây giờ có tí tuổi gọi là trung niên, đọc muốn đóng bỉm, thôi thì đổ tại trời mưa dầm dề nhiều ngày không mặt trời, âm thổ không thoát đi đâu được

Tchya Đái Đức Tuấn người Quảng Xương Thanh Hoá [Quảng Xương ven biển (trong các giọng Thanh Hoá, tôi thấy Quảng Xương dễ nhận nhất)]; Thanh Hoá có vùng thiên về núi non, đến giờ đây người ta vẫn còn nói về các mạn Thanh Hoá dân tộc có bùa ngải nhưng truyện dài Ai hát giữa rừng khuya với tính chất truyền kỳ, liêu trai quỷ dị lại lấy bối cảnh chủ yếu ở ga Gôi Nam Định và vùng núi non hiểm trở Tam Điệp [phần sau nhắc đến vùng núi Chapa (Sapa đấy) ý nói về một nơi nghỉ dưỡng trên núi, còn nơi diễn ra sự quỷ dị là đèo Ô Quy Hồ Lào Kay]. Câu chuyện nói cho tôi, một lần nữa, về sự ai oán nỉ non của kiếp xướng ca vô loại, làm ma rồi sự nỉ non của ma ả đào cũng khác những ma khác; và nữa, hồng nhan/giai nhân tuyệt sắc không những bạc mệnh, số phận chịu nhiều vần vò, mỏng phận mà người đồng hành cùng tuyệt sắc giai nhân cũng khó thoát đời oan nghiệt [đẹp quá tài sắc quá cũng mang đến tai hoạ, thế nên thồi, các cụ xưa có bảo sinh ra làm người, sướng nhất là người bình thường, tức là, cái gì cũng sạch nước cản thôi]

rắn nhớ oán - hẳn ai cũng từng nhớ một câu chuyện như thế, còn hổ đã chấm ai thì người ấy khó thoát - hổ trong truyện của Tchya cho thấy điều ấy, đến giờ, nào tôi có ngờ hổ lại được gắn với đặc tính liêu trai này. Đọc lại nó đêm hôm kia [đêm trước nữa đọc Bả giời và đi ngủ với một câu lặp lại trong đầu "viết là tìm thấy hay đánh mất", chả biết tìm thấy gì đánh mất gì mà tôi mơ tôi giết một lão già vì lão nhắm tôi làm con mồi bị hãm hiếp], rạng sáng mơ ngủ bị rắn mổ vào mu bàn tay trái, không máu chảy, chỉ nhói, dù trong mơ bà nội đã mất gần 10 năm của tôi có xuất hiện cùng một người chị họ nữa đánh rắn bảo vệ tôi, nhưng một con rắn vàng nâu da sần rõ vẫn vươn ngỏng đầu cao mổ tay tôi 2 lần; 2 người đàn ông đưa tôi đi 2 chặng đến bệnh viện đều đang đi thì bỏ ngang [do bạn bè rủ đi bù khú; 1 người gần đây gần như ngày nào tôi cũng gặp trong giấc ngủ, nó nói linh ta linh tinh nhí nha nhí nhố, mà có phải lâu la gì không gặp đâu, gặp thường, sao còn vào trong mơ pạt pạt pạt] còn người y tá ở bệnh viện cứ bắt tôi phải điền câu trả lời cho câu hỏi: số nào là con số ráo riết nhất [các câu hỏi sau đa phần đều hỏi về các ngọn núi cao, địa thế hiểm trở khí hậu khắc nghiệt, cái này thì tôi lại biết]; không biết vì lý do gì, tôi điền số 98 và có vẻ trúng mánh lớn, đúng, nên được vào khám; nhưng tôi nghĩ: rắn cắn từ sáng, tối mịt rồi vẫn sống nhăn nhở ở đây, vết cắn răng đều nhau, không máu, không bầm chắc rắn không độc; thôi tôi đi về chứ khám chữa gì :)))

trong các tác phẩm văn học trước 45, có một hình ảnh hay khiến tôi sung sướng; là cảnh các cụ nằm ngả ngốn với Nương tử, Phù Dung tên thuốc phiện :))) [chắc thế quyển Cai của Vũ Bằng mới lấy tên khác là Phù dung ơi, vĩnh biệt; còn Nguyễn Tuân nói chuyện mấy nường này chua ngoa đanh đá lắm]. Như cảnh trong Ai hát giữa rừng khuya, hình dung nằm bên bàn đèn thuốc phiện, nghe truyện ma quỷ hiện hồn đêm hôm trong không khí rừng núi, bên cạnh có bóng người trần mà như mờ mờ ẩn hiện dưới ánh trăng tranh tối tranh sáng, bên tai là tiếng nỉ non; đầu óc dạt vào khói thuốc phê pha cùng những tưởng tượng liêu trai và nghiệm lý cõi người dương gian với cõi âm ty ma quỷ hiện hồn trêu ngươi con người... hỡi ôi, Nương tử Phù Dung :))))

tưởng tượng - dấu vết

lần đầu đọc Uông Triều là đầu năm 2015 với Tưởng tượng và dấu vết. Một câu chuyện với những tưởng tượng thật kỳ lạ; một người không có sự đi lại di chuyển thân dưới [chính thế, sự tưởng tượng lại càng tự nhiên và tất yếu] với những quyển sách anh ta đọc [đọc là xếp những hình dung, mường tượng và tưởng tượng mộng mị], những tưởng tượng và dấu vết của chúng - viết [viết cũng như đọc, nhưng nghiêng ở phase cắt đặt tưởng tượng thành những khả thể, viết và phải biết bỏ đúng những cái đã viết đi, để cho đúng]. Cách viết dị biệt một câu chuyện cài vào nhau hiện thực, thế giới những quyển sách, tưởng tượng và dấu vết của chúng... tất tật như một cái gì, như bộ rễ và các tay rễ từ kẽ nẻ nhoi lên tỏa ra bề thế lòa xòa; một hình ảnh gây bối rối cho tôi không ít [mỗi lần nhìn bìa quyển sách, dù vô tình bắt gặp, tôi lại bối rối]: người phụ nữ của loài người nằm trước một cây cổ thụ để chờ được cây cổ thụ giao cấu; tư thế nằm, dáng vẻ mong chờ sự thỏa thuê của thông giao ấy... đến giờ vẫn khiến tôi nóng bừng. Lúc ấy, tôi với ý nghĩ của người đọc, một người viết văn với những tưởng tượng của anh ta như thế này khéo hóa điên với chính mình, hóa điên vì không chịu nổi chính mình, thế giới tưởng tượng của mình

thế nên khi đi nhà sách sau đó, gặp tập truyện Đêm cuối cùng ở Ngọa Vân, tôi tưởng là quyển mới của Uông Triều, tôi mua luôn; hóa ra tập truyện đã in trước Tưởng tượng và dấu vết vài năm. Về đọc tập truyện ngắn, tôi ngỡ ngàng, người viết Tưởng tượng và dấu vết và người viết Đêm cuối cùng ở Ngọa Vân không liên quan gì nhau [nên trong cuộc gặp 2017, tôi đã đưa Uông Triều vào nhân vật không viết được nữa, thôi đừng viết nữa; tôi vẫn chưa nhớ ra hôm í tôi để cửa đặt vào ai lội ngược dòng viết tiếp được]; các truyện ngắn trong tập này đều có thể xem là truyện lấy bối cảnh lịch sử, chúng có câu chuyện để kể nhưng không biết kể câu chuyện [tôi sợ nhất là giọng văn thoại của các nhân vật]. Tôi nghĩ, có thể tập truyện này viết trước nên như thế, có lẽ đến Tưởng tượng và dấu vết thì mới lột xác

thế nên tiếp, tôi đọc Người mê. Đến đây thì hỏng hẳn; ngay từ đầu đã biết câu chuyện này sẽ kể gì, sẽ viết lối như thế nào. Ơ nhưng mà, tôi đang trông chờ một cái gì khác, một cái gì khiến tôi có chút lo lắng cho tác giả sẽ hóa điên với những tưởng tượng của mình như khi tôi đọc Tưởng tượng và dấu vết, như cái cảnh thông giao, cây cổ thụ lớn giao phối với phụ nữ, rễ cây đâm lên từ sàn nhà gây hấn [thật ra, đây không phải, không hẳn tưởng tượng]. Viết về những gì trần tục bản năng như giao cấu, làm tình, tính dục... chuyện tình dục, là những thứ trong văn chương rất dễ được vời đến và tiếp nhận, mức độ và mật độ còn tùy, ở cả phía phát và thu [tác giả và người đọc, đọc và viết, sách và người đọc sách, đực và cái, đàn ông và phụ nữ/đàn bà etc. ở các phía tương giao nhau] nhưng chính vì nó hay được dùng, dễ nghĩ đến ngay thì lại rất dễ sa vào không văn chương [nhiều khi chỉ một chữ thôi, không phải từ, nó đã trượt phăng từ cực này sang điểm mút cực kia; mà như thế, người ta xem porn luôn, đọc làm gì cho bí bách tưởng tượng và thời giờ]; mỗi lần nghĩ đến cái khoảng giấy cụm 'tụt quần/tuột quần xuống đầu gối' hay gì tương tự xuất hiện ở quyển Người mê trong tình huống truyện của nó, tôi đều ngắc mãi: quyển tiểu thuyết này nó nhất định đi theo sự tầm thường của câu chuyện nó kể hay sao

và tôi đã không đọc thêm Uông Triều, không một tí nào. Gần đây tôi cũng không đọc lại cả 3 quyển của Uông Triều có trong nhà dù tôi đang trong thời đoạn muốn giải quyết một lần cho gọn - đòn kết liễu những gì văn học nước nhà tôi đã rước về và từng quan tâm trong 15-20 năm qua. Đừng cười tôi khi tôi hay nghĩ: có khi nào Uông Triều được lộc am miếu mạo đền thờ nhân vật nào đó như các am miếu đền etc. xuất hiện trong truyện lịch sử của anh ta, một moment lên hương vọt trào ra những tưởng tượng làm hạt mầm cho Tưởng tượng và dấu vết mà ngay bản thân anh ta cũng không hiểu tại sao chúng đến và đi vào sự viết tưởng tượng tại moment đó [còn câu chuyện Tưởng tượng và dấu vết là quyển tiểu thuyết Tưởng tượng và dấu vết như hình hài nó hiện hữu đây, tôi biết]

không tưởng tượng được thì phải đọc, đọc không tưởng tượng được thì không đọc, không đọc thì không viết, hoàn toàn có thể ngưng ngừng bỏ luôn, thậm chí không tất tật luôn. Trở về tự nhiên, ngủ thôi

không có cửa

cuối mùa xuân 2017 trong một cuộc gặp gỡ, tôi và người bạn sách vô tình có nói đùa một câu, đại ý: abc sẽ không viết được gì nữa, lấy [vợ] xyz thì làm sao mà viết được gì ra hồn; từ đó, hai người chúng tôi điểm ra mấy cái tên khả năng cũng không viết được nữa, thôi đừng hy vọng; đồng thời, vẫn để cửa hy vọng, như một lời đặt cửa, người bạn sách của tôi chọn cửa Đinh Phương, đại ý: còn tôi còn cô, Đinh Phương vẫn viết được đấy, rồi xem. Tôi lúc ấy chọn nhân vật khác, đến giờ tôi không nhớ tôi chọn ai đâu, chỉ nhớ là khi nghe bạn chọn cửa Đinh Phương, tôi hơi ngạc nhiên, nhưng tôi vẫn tủm tỉm cười ra chiều: cậu ta ngố lắm, chọn cửa đấy thì chịu rồi [vì đến thời điểm ấy, dù ấn tượng Nhụy khúc cho dẫu đã cải thiện nhiều so với tập truyện Những đứa con của Chúa Trời - tập hợp các truyện ngắn đăng báo, in chung trong các tập truyện, cách đặt tên truyện trong tập này dở nên tôi nghĩ cậu này ngố; ngay sau Nhụy khúc, tập Đợi đến lượt gần như in cùng thời điểm lại cũng đuối nhiều so với Nhụy khúc và nhất là, tên truyện đặt lại dở tiếp, các truyện ngắn cứ đuối dần, nên tôi không chọn cửa Đinh Phương]

gần đây dọn nhà, thấy trong nhà 8 quyển Đinh Phương trong đó trùng 2 đầu, tức là có 6 quyển Đinh Phương trong nhà, không hiểu sao nhiều thế, chắc là sách của bạn A. gửi sang tôi 2 năm trước, chứ không lẽ tôi quan tâm vụ đặt cửa năm 2017 đến thế nên tôi tích sách Đinh Phương để theo dõi à :). Thói quen tôi sẽ xếp truyện ngắn tiểu thuyết... thể loại vào cùng hàng, nhưng tôi xếp Đinh Phương theo thứ tự sách xuất bản, có lý do

2014 là tập truyện ngắn Những đứa con của Chúa Trời, tập này tập hợp các truyện ngắn in báo và in chung trong các tập truyện ngắn khác. Như đã nói bên trên, Đinh Phương đặt tên truyện chuội, đáng ra không nên in thành một tập truyện riêng, vì các truyện này thích hợp với truyện ngắn đăng báo, truyện ngắn in chung nhiều tác giả, nó không nên là một tập truyện in riêng chào sân. Thế nhưng tôi vẫn đọc hết, tôi định đọc ai là tôi sẽ đọc hết mà, một vài truyện ngắn ở đây, thí dụ như Xấu Đẹp ở Ở lâu cõi trần người đều cô đơn, về sau sẽ xuất hiện lại trong Chuyến tàu nhật thực [trong Chuyến tàu nhật thực còn xuất hiện lặp lại nhiều khung cảnh ở các truyện ngắn khác] và ở đây, có truyện ngắn tên Nhụy khúc mang màu sắc bí ẩn liêu trai, nhụy khúc xanh ngằn ngặt, sẽ gặp lại một tiểu thuyết Nhụy khúc ngay sau

2016 tiểu thuyết Nhụy khúc và tập truyện ngắn Đợi đến lượt. Đầu tiên là Nhụy khúc, mở màn của nó là lời tựa, không biết Trần Ngọc Hiếu và Hải Ngọc có phải một người không; trước đó vô tình tôi có đọc một tập thơ của Nguyễn Thanh Hiện, người viết lời tựa in cuối tập thơ là Hải Ngọc, tôi chỉ nghĩ viết có cũng như không, mỹ từ làm thành một món ngọt đứ đừ đừ trong khi tập thơ ấy không phải mật ngọt; ngay 2 hôm sau, tôi lúc này đọc lại, không hề nhớ Nhụy khúc có lời tựa đầu sách, đọc lời tựa tôi nghĩ, sao giống văn lời tựa mình đọc hôm trước thế, chững mấy giây mới nhớ ra tên Hải Ngọc ở tập thơ, lật lật thấy ở đây là Trần Ngọc Hiếu, cái gì mà Nhụy khúc là tiểu thuyết về sự đọc, về sự viết...; không nhé, tôi cũng nói ý kiến cá nhân luôn, Đinh Phương nhắc đến các tác giả, tác phẩm, quyển sách trong cả tiểu thuyết và nhiều truyện ngắn của mình, tôi thấy hiếm khi thích hợp, hiếm khi ăn nhập kết nối, bỏ qua việc nhắc tên rõ ràng đến 90% tôi thấy có khi lại đạt hiệu quả văn chương, hoàn toàn có thể không nhắc tên, chỉ cần đúng ổ khóa, cái chìa trong tay độc giả sẽ tự tra vào mở cánh cửa, chúng ta bước vào thế giới văn chương của nhau; điều này cho thấy người viết lời tựa đọc chưa đủ với cái viết [một quyển sách có nhất định phải có lời tựa đầu hay cuối sách không, những lời tựa mang tính giới thiệu, review về quyển sách đó nếu có thì phải thế nào mới nên xuất hiện, chứ nếu chỉ viết cho có, cho kêu thì rất hâm: nó xuất hiện ở đây làm gì, phí giấy, để giấy trắng còn hơn - đó là cảm giác mấy tháng trước tôi đọc mấy quyển Yoko Tawada, quyển nào cũng thấy một bài của Nhật Chiêu, không hiểu nổi]. Nhụy khúc tiểu thuyết là tác phẩm tôi thấy thích nhất trong những gì tôi đọc Đinh Phương viết, nên tôi có phần tiếc vì nó lại được đặt tên là Nhụy khúc; những ám ảnh như sương giăng phố Chìa, ký ức, lịch sử sẽ còn gặp lại ở các truyện ngắn khác [Về phía cuối dòng, Chiều ký ức phủ gai, Chuyến trở về của cỏ... (trong tập Chúa Trời, hình như có một truyện ngắn gì đấy Hoa gạo kinh thành thì phải)] và tiểu thuyết Nắng Thổ Tang

ngay sau đó vào Đợi đến lượt, lại xuất hiện một Vũ ngay truyện đầu tiên Đợi đến lượt, đây là truyện được đặt tên hay nhất trong những gì Đinh Phương đặt; có người ấn tượng lối viết câu ngắn [nhịp câu như nhịp thơ] của Đinh Phương, tôi thì không; tôi thích những trường Đinh Phương viết nối nhau không rõ ngôi hoặc đổi ngôi nhân vật không có điềm báo trước hoặc những trường viết dòng ý thức của một người đang viết văn bản trên đường hình thành; truyện ngắn này may sao lại rất hợp câu ngắn, không bị lạm dụng lối viết câu ngắn như các truyện ngắn khác. Đợi đến lượt là một truyện ngắn viết rất gọn, cốt truyện rất dễ bị khai thác để thành viết lan man dài nhưng dưới hình thức truyện ngắn viết gọn như Đinh Phương xử lý thì nó vô cùng vừa vặn, kết cấu chắc, đọc sướng; đọc truyện ngắn sướng ở chỗ khi nhìn thấy câu kết, dấu cuối cùng của nó, nó để lại trong người đọc ý vị, phong vị của truyện, để rồi được quên. Hai truyện khác tôi thích trong tập này là hai truyện đều có cô 40 tuổi chưa chồng, gần nhà thờ có ông nhà thơ với khâu vải vụn làm áo; thích là thích câu chuyện được kể thôi, đơn thuần là vậy. Sau hai truyện này là một truyện mở màn hình ảnh người phụ nữ cắt chả nem, mỡ dính ngón trỏ, hình ảnh này sẽ gặp lại ngay sau đây

2017 truyện dài Chuyến tàu nhật thực, mở màn là hình ảnh cắt chả nem lóng tay bóng nhẫy mỡ ngay bên trên, sau đó sẽ gặp lại Xấu Đẹp Ở lâu cõi trần người đều cô đơn... đây là một chuyến tàu đi trong mê cung văn bản những ráp nối. Tôi thấy nó rời rạc lỏng lẻo và không hy vọng, phải tránh văn học tuổi 20, phải tránh

2018 tập truyện ngắn Mơ Lam Kinh; kể từ sau tập Đợi đến lượt, tôi phải rất cố gắng bò qua những gì còn phải đọc của Đinh Phương, thi thoảng tỉnh người khi va phải các chi tiết, thí dụ như một truyện ngắn người mẹ đánh dấu trang sách đọc dở bằng các sợi tóc bạc và ở cuối truyện lại là hình ảnh người con trai mang sách đi đốt [lại đốt sách, ám ảnh ở Nhụy khúc], lửa bắt vào giấy bùng cháy còn tóc bạc theo gió bứng lên trời tan thành tro bụi; hay truyện Chú Chều - một truyện giản dị, tôi thấy dễ chịu... còn truyện gắn với lịch sử, Nguyễn Thái Học thì có lẽ đây là một đề tài Đinh Phương trở đi trở lại, từ Nhụy khúc, đến một truyện ngắn Về phía cuối dòng trong Mơ Lam Kinh và sau đây là Nắng Thổ Tang

2021 tiểu thuyết Nắng Thổ Tang; trong 6 quyển sách tôi đọc của Đinh Phương thì Nắng Thổ Tang là quyển có chiến lược văn bản và tham vọng nhất; nhưng cũng chính vì thế, nó gây nặng nề cho người đọc thuần túy giải trí bằng văn chương như tôi, tôi bò mãi mới hết quyển tiểu thuyết này mà không có chút hào hứng đọc nào nữa sau chỉ 77-80 trang đầu [xin lỗi tác giả]

có một người từng nói với tôi, đại ý, Nguyễn Vĩnh Nguyên khó tìm được độc giả; nhưng tôi nghĩ khó tìm được độc giả, trong ý nghĩ của tôi, phải là văn của Đinh Phương [tôi đọc Borges cũng không khoái lắm :)]. Nhà văn dựng thế giới văn chương là một mê cung với chỉ một cửa, chơi trong mê cung quên mất nơi có cánh cửa, để vào và cả để ra. Người đọc không chạm được vào đúng điểm để mở cánh cửa như nhân vật nhẩm một câu thần chú tìm đường dẫn, nghách dẫn: "bản thân Choi Choi là ngõ dẫn", người đọc không chạm được là không có cửa, không vào được mê cung. Mê cung từ chối tôi, tôi không cố vì, mê cung mở ra với tùy người, người muốn vào cũng phải có cơ duyên, tôi lên đường để lạc đến mê cung khác, đâu phải chỉ có các tuyến xe bus 18-23-33-49, tôi không đợi chuyến xe nào; trong tôi, đi bộ :)

ps. còn muốn tiếp tục và bổ sung, nhưng ngồi buôn chuyện với bạn, sắp 11h đêm còn chưa chạy 3-5km. Thôi, cứ thế đã, có gì sau

chỉ còn

 

lúc bé nghe Hồng Nhung hát Im lặng đêm Hà Nội của Phú Quang trong đĩa nhạc các ca khúc về Hà Nội [sau này, hay nghe bản Mỹ Linh hoặc Thu Phương hát, vì dễ gặp hơn; bản Hồng Nhung là bản phối khác, không giống bản hồi bé nghe, cách hát của Hồng Nhung cũng không còn sự chân phương giản dị xưa] lại cứ nhầm với bài "Mùa đông năm ấy, tiếng dương cầm trong căn nhà đổ/ tan lễ chiều, sao còn vọng tiếng chuông ngân... Người nghệ sĩ, lang thang hoài trên phố/ bỗng thấy mình chẳng nhớ nổi một con đường"

độ 6 năm trước, lúc đang dịch covid ở trong nhà vẽ việc ra làm, dọn nhà ra tập thơ Biển đã mất của Phạm Thị Ngọc Liên, đọc đến bài Im lặng đêm Hà Nội không nghĩ ngay gì đến tên bài hát của Phú Quang, mà chỉ khi bập vào mấy câu đầu bài thơ thì tự nhiên đầu lại ngân nga giai điệu và hát được luôn, như hát một bài hát đã sẵn trong đầu - như mình là một cái máy hát, công tắc đã bật; mới đần mặt ra, không lẽ Phú Quang phổ nhạc dựa trên bài thơ này ư. Đúng là như thế thật

sau đó còn biết một bài nữa, nghe Ngọc Anh hát, lời nhạc nghĩ ngay Phú Quang phổ nhạc thơ Phạm Thị Ngọc Liên. Đúng là như thế thật. Bài Lang thang

ps. tập thơ đã chờ được người tìm kiếm nó 🙂

giữa lúc

thơ cũng đi xe cát như lũ còng xe cát. em. giờ em đang ở đâu giữa lúc thi ca hoạn nạn

[ngẫu nhiên]

có lần em bỏ tôi đi

trần gian lạnh ngắt

để mường tượng ra những thế giới

tôi gọi em

bằng im lặng

chẳng có mùa xuân mùa hạ

chẳng có mùa nào cả

thế giới đang đọng lại

xám ngoắc

có con chim nào đó chết trên rừng vì không chịu nổi sự im lặng

có em bé nào đó chết khi mới chào đời vì không nhìn thấy thế giới như mong đợi

có những người đàn ông và những phụ nữ đi về phía những rắc rối để chết

thế giới đang đọng lại

xám ngoắc

[biến tấu]

vẫn là Đỏ

trên một chuyến tàu cách đây hơn 13 năm, tôi đọc nốt Nước xốt cà chua - truyện thứ hai trong tập truyện vừa Đỏ của Nguyễn Dương Quỳnh và cảm nhận đọc lại Nguyễn Dương Quỳnh cách đây mấy ngày, vẫn như 13 năm trước. Tôi vẫn thích Đỏ, vẫn ngạc nhiên người viết Đỏ và Nước xốt cà chua, Thị trấn của chúng ta là một

lần đọc lại này, có đọc mới tiểu thuyết Thăm thẳm mùa hè - đó là một tiểu thuyết trinh thám lấy đỏ làm gam màu chủ đạo [tôi ngay từ đầu lại nghĩ, tôi mở cánh cửa bước vào bối cảnh truyện trinh thám Nhật Bản hiện đại], rất có tiềm năng dù khai thác theo lối đã quen: án mạng trong phòng kín. Truyện trinh thám là một thể loại gây nghiện cho người đọc thích suy luận mọi thứ rõ ràng, chỉ bởi cấu trúc của sự vụ khiến người đeo đuổi nó luôn có mũi nhọn hơn đời thực whodunit howdunit whydunit, không bị nhiễu loạn bởi nhiều sự kiện dây dưa như ngoài đời; tất nhiên, truyện trinh thám luôn phải chừa lại manh mối hơn vụ án ngoài đời thực, nếu không có manh mối bỏ ngỏ, thì sự đấu trí của tác giả và độc giả đương nhiên mất đi một dây lớn, cho dẫu màn đấu trí của hung thủ và người phá án có thu hút đến thế nào [không giống như Thị trấn của chúng ta - một tiểu thuyết (truyện dài) phong cách Nhật, có màu sắc trinh thám lỏng lẻo, yếu ớt (phải tránh văn học tuổi 20)]. Với cá nhân tôi, một người đọc không thích chuyện gì cũng phải mười mươi rõ ràng hai năm rõ mười, truyện trinh thám lại gây nghiện ở một cấp độ khác, nó gây ra trạng thái được shock; dù có sống bao lâu, trải qua bao nhiêu chuyện, người ta vẫn có thói quen nhìn nhận tội ác hẳn là phải có hình thức giết người cướp bóc gây thương tích âm mưu thủ đoạn dẫn tới hậu quả không thể vãn hồi etc. [định nghĩa về một vụ án hoàn hảo là khi không ai hay biết rằng một tội ác đã diễn ra] do những kẻ phải vào các motif thủ ác như thế này như thế kia, mà không phải là bất kỳ ai ngoài kia ta lướt qua hay bất kỳ ai quanh ta; và khi tội ác được nhìn nhận bằng chính mắt mình, đã thực sự được chứng thực những mối nghi ngờ, thì tất có điều sụp đổ, thậm chí sụp đổ diện rộng... bingo thế giới đột ngột hiện ra với đúng bản chất của nó, vô lý hỗn loạn điên rồ và một lần nữa, vẫn cứ là bất công, không bao giờ có công bằng - nói như một nhân vật trong Thăm thẳm mùa hè: thế giới này sẽ chẳng vì tôi mà huỷ diệt, tôi chỉ là một tồn tại vô nghĩa, chẳng thể gây ra gì hơn một chút xáo động chốc lát nhưng tôi vẫn muốn thử đám đông kia, sống vui vẻ hạnh phúc chẳng biết gì về bóng tối dưới chân họ, khiến tôi muốn lay họ một chút xem sao

độ mấy năm trước, vô tình lướt fb tôi biết Nguyễn Dương Quỳnh có tác phẩm mới, thể loại giả tưởng, tên gì đó Thiên cầu hay Tinh cầu; điều ấy không lạ nếu từng quan tâm Nguyễn Dương Quỳnh [hình như chào sân là dịch Khi ta mơ quá lâu] - cô gái thích game fantasy; tôi đọc lướt vài đoạn tác giả post online, thấy không phải giọng văn của Đỏ mà tôi chú ý, nên tôi bỏ qua

Đỏ của 13 năm trước và vài ngày qua ở lại với tôi, vẫn là Đỏ gây cho tôi sự chú ý và hứng thú không ít - một ấn tượng: một tác giả trẻ với một câu chuyện chỉ có như vậy thôi mà có thể kể tỉ mỉ tinh tế, lại hết sức giản dị, đủ sức giữ chân người đọc không phải bởi một câu chuyện nhiều tình tiết gây cấn, thoả sự tò mò vô hạn độ nơi người đọc; một cái nhìn lướt qua của nhân vật với nhân vật nhưng để lại mùi vị ư, chỉ với những tơ mành mành như vậy thôi, có thể thành một truyện ngắn tuyệt vời [truyện ngắn luôn có vị trí của nó, là bất cứ gì được kể được viết ra, một ý nghĩ một vẩn vơ một câu chuyện hay chi tiết nhỏ như mũi chích nơi đầu con muỗi, không ai cần biết có kết cục hay không... miễn giữ chân được người đọc, miễn ở lại được ngay cả khi đã quên thực sự nó kể cái gì nói cái gì]; như vậy rất đáng trông đợi [với lần đọc lại này, tôi còn muốn truyện ngắn Đỏ cắt bỏ hẳn mảng với những người bạn học]. Nhưng chính vì đã có một mở màn Đỏ, tôi bị hẫng không ít khi sang truyện Nước xốt cà chua và Thị trấn của chúng ta; đến Thăm thẳm mùa hè thì cái cốt của trinh thám đã gỡ gạc lại phần nào nhưng vẫn không thấy lại phong cách viết của Đỏ 

quẩn quanh

10-15 năm trước thì đọc được, chứ bây giờ chịu rồi, không thể đọc được nữa; lúc trẻ đọc chơi chơi văn cợt nhả, xem nó là một thứ lạ tai, đặc biệt; bây giờ thì rõ một giả vờ. Quẩn quanh trong tổ giống một tập tạp văn hơn là tiểu thuyết. Trời hôm ấy không có gì đặc biệt thì gợi nhớ đến Bắt trẻ đồng xanh non tay

còn tập tản văn Con chim khổng tước còn hót vang ngày mở đất, hồi í chẳng hiểu mắt tôi đọc thế nào lúc mua sách, lại nghĩ rằng đây là tập viết về các quyển sách, trong đó có quyển Mùa chim ngói của Hà Ân - đấy, chẳng hiểu lúc đứng mua sách đọc lướt kiểu gì; thế là tôi mua và nghĩ nhân tiện xem Phan An đọc sách thế nào sau vài năm mình không đọc Phan An, tôi bảo vậy thì mình đọc Mùa chim ngói trước [đây là một quyển rất gần văn học nhà trường cho các cháu bắt đầu biết đọc chữ đọc]. Khi động đến Con chim khổng tước còn hót vang ngày mở đất, chả có gì đả động đến Mùa chim ngói cả, cũng không có gì giữ chân tôi với Phan An nữa. Cách đây độ 2 năm, một lần tôi mở một quyển gì tên đại khái là Tôi ngồi đây chờ cơn bão tới [hay bão qua, tôi không nhớ, đây là sách của bạn gửi ở nhà tôi], đọc lướt vài trang tôi liền nghĩ đến Phan An; cùng phong cách; lúc í tôi đã nghĩ ngay, chắc mình phải dọn Phan An rồi, nhưng mà lại không có thời gian để sờ lại, cho đến lúc này

cuối cùng, từ Trời hôm ấy không có gì đặc biệt, tôi lại có hứng thú với Cơ học công trình và Âm học trong công trình cơ bản và nâng cao - dạo này tôi đặc biệt có vấn đề với âm học, áp lực âm thanh etc.

tóm được thì tóm

tôi đọc lần đầu Nguyễn Vĩnh Nguyên là khoảng 18 năm trước Khu vườn lưu lạc, lần tưởng là cuối là độ chục năm trước Những thành phố trôi dạt, sau đó bẵng đi tôi không đọc nữa. Đến gần đây đọc lại truyện ngắn Nguyễn Vĩnh Nguyên cả mấy tập Khu vườn lưu lạc, Ở lưng chừng nhìn xuống đám đông, truyện dài Những thành phố trôi dạt [tập Động vật trong thành phố đưa cho bạn mượn, không thấy hồi cung :)] vẫn có cảm giác mình đọc lại được, không phí thời gian. Tiếp cận truyện ngắn Nguyễn Vĩnh Nguyên qua một hai truyện, người đọc có ngay động thái phải đổi bộ mã [biết rõ có khi phải cài mã độc] nếu muốn đi tiếp; thế giới hiện thực kỳ ảo ảnh hưởng của văn chương Garcia Marquez không hiện lên trực diện mà được viết lửng lơ giữa các dòng như hiện thực bốc hơi và nhoe cánh lên lưng chừng, ai tóm kịp thì tóm, tóm được thì tóm, không tóm được thì... đó là cảm giác gây bức bối trêu ngươi chọc tức cho kiểu người đọc như tôi. Tôi vẫn nhìn nhận ở lần đọc lại này, đây là kiểu nhà văn mạnh về ý tưởng văn học, một người đọc sách nhiều mảng màu không chỉ đọc văn chương, điều này nhìn thấy rõ ở các truyện ngắn màu sắc Garcia Marquez và Những thành phố trôi dạt là cảm hứng từ Những thành phố vô hình của Italo Calvino; chính vì đọc nhiều, đôi lúc đọc tản văn còn thấy một mọt sách lành, dù từ ngữ câu cú câu nhiều từ quán cóc nhưng đó vẫn là một người cho cảm giác hiền lành

việc đọc nhiều các mảng sách khác ngoài văn chương được thấy rõ hơn qua các tạp/tản văn; ở lần đọc này tôi chỉ đọc lại 3 tản văn trong ảnh, quyển muốn đọc lại nhất Đà Lạt một thời hương xa thì hình như để ở quán nào rồi [thế mà tôi đinh ninh là nhà vẫn còn một quyển nhưng hoá ra cái mắt mờ tịt của tôi nhìn nhầm, quyển còn trên nhà là Đà Lạt miền sương khói]. Hai tập tản văn có tên dài là các đồ vật - chúng nói về cái không nói về nhưng cả người viết và người đọc nhiễu sự cứ muốn gán cho chúng câu chuyện chúng kể về; đầu óc con người là như vậy, nó bị ám ảnh bởi các mô thức đã có, các cảm xúc cũ. Còn tản văn về Đà Lạt thì Với Đà Lạt ai cũng là lữ khách - tập này không có gì nhiều với tôi [cái bài Loài hươu đa cảm của Lê Uyên Phương sao khó tìm thế nhỉ], tập Đà Lạt một thời hương xa - Du khảo văn hoá Đà Lạt thì có nhiều thứ để gom nhặt hơn. Tôi đến Đà Lạt lần đầu khi Đà Lạt đã đập phá xây dựng nát bét cả một quãng rồi, chúng tôi phải chạy xa khỏi trung tâm, cỡ 40-50km mới thấy đây là một cao nguyên, vùng đất người ta hay nghĩ về; mỗi cuối chiều khi còn lang thang trên đường trở về homestay ở trung tâm thành phố, tôi hát trêu mọi người "hoàng hôn dốc em đứng một mình hoàng hôn dốc mình em khóc" - đó là cái đìu hiu gợi nhớ đến Huế [nhất là một lần chúng tôi ghé qua hồ than thở đồi thông hai mộ, muộn quá, lại là ngày mồng 2 tết cổ truyền nên chẳng còn ai ngoài 4 người chúng tôi lang thang và 1 người bảo vệ loanh quanh đâu đó - thằng ku Saigon ngủ cùng phòng homestay nó cứ kể chuyện ma rồi không khí cuối chiều thê lương như muốn đi trầm mình xuống hồ cho rảnh nợ] là sương giăng se lạnh mờ tầm nhìn con đường quanh co chơ lơ giữa các hàng cây dài, rất khác ban ngày nắng lên rực rỡ nhộn nhịp của các hoa lá trong gió lộng; đúng là một vùng đất đến để đi, đi để nghĩ về những gì nó đã để lại trong tâm tưởng người khác, trong ta như nỗi ám ảnh

Đi tìm hoang dã là một truyện dài, tôi xem là một bước thử nghiệm đi lạc của Nguyễn Vĩnh Nguyên, trước đây và cả bây giờ, tôi không cho đấy là những gì gợi nhớ đến văn chương Nguyễn Vĩnh Nguyên. Nhớ đến Nguyễn Vĩnh Nguyên, chỉ cần nhớ truyện ngắn và Đà Lạt, dù phong cách viết điểm sách thì rất Sài Gòn

tôi không đọc gì thêm sách của Nguyễn Vĩnh Nguyên in trong khoảng 9-10 năm trở lại đây [thi thoảng mua sách cũ online, nếu gặp quyển nào của Nguyễn Vĩnh Nguyên tôi vẫn vợt, thế nên mới có chuyện mang cho/tặng, cho mượn rồi thiếu thừa quên nhớ] vì thời gian đọc không còn nhiều, tôi muốn tập trung vào các tác giả thế kỷ trước; chứ không phải lý do chính không đọc văn học Việt Nam như tôi hay nói vì văn sĩ trong nước tôi thấy sa cạ bầy đàn tâng nhau tụ nhau thù tạc [văn chương thù tạc, "sản xuất dư thừa các tác phẩm văn chương là một sự lăng nhục xã hội" - G. E; sorry, ít tuổi và chỉ là người đọc mà ăn nói mất dạy 🙂, điều này một lần ngồi với bác bạn (bác HB - THB) tôi nói và BB tay cầm điếu thuốc ra chiều hất tay và nhướn mày nhìn tôi cười bảo "con gái ơi, nếu đổi xưng hô, thì có thể sẽ nói thêm được với nhau rất nhiều chuyện", BB hay đùa tôi là tú tú đổi xưng hô đi, nhưng tú tú nhất định không :)))] mà quên mất căn phòng riêng với các trang viết và đọc - đọc và viết

đâu sẽ vào đó

Đi học là tập ký Phan Triều Hải tham gia lớp viết văn ở Iowa, Mỹ năm 1999; tại đây, Phan Triều Hải gặp Han Kang, lúc này Han Kang có lẽ vừa xuất bản tiểu thuyết thứ 2, Kang được miêu tả là người trầm tĩnh và tập trung - đó cũng là một trong vài điều tôi nhớ về tập ký này, tôi chủ yếu nhặt các mảnh Han Kang [lúc tôi mua quyển Người ăn chay 201x, còn chưa đọc nó, nhìn tên tác giả Han Kang tôi bảo thấy ở đâu rồi, một cái tên Hàn Quốc trong một quyển của tác giả Việt Nam, một quyển không phải truyện ngắn tiểu thuyết mà như một dạng tự truyện tự sự gì đấy, rồi khi đọc xong Người ăn chay tôi mới quyết đi tìm tác giả Hàn Quốc này xuất hiện ở đâu trong quyển sách nào đó mình đọc rồi, tò mò thôi, đơn thuần là tò mò, như đi tìm hình ảnh xem cô ấy trông như thế nào, lúc ấy Han Kang chưa Nobel, Nobel đến sớm quá làm tôi cũng mất hết tò mò]

số còn lại trong ảnh, đều là tập truyện ngắn; trong đó tập Phan Triều Hải truyện ngắn bìa xanh của Phanbook là tập hợp 5 tập truyện ngắn: Vào đời 1994 [tập này tôi tặng bạn, từ đấy tôi cũng không nhớ để bù vào giá sách], Những linh hồn lạc 1995, Quán bò rừng 1995, Có một người nằm trên mái nhà 1997 [tranh bìa đẹp nhỉ; tập Phan Triều Hải truyện ngắn của Phanbook có các tranh phụ bản, nhìn cũng hay hay, hay hay theo con mắt nhìn của người trẻ], Những con đường không đến Seattle 2005; sau đó, ngoài Mỗi người một chỗ ngồi 2018 là các truyện ngắn mới, thì hình như gần đây còn có một tập truyện gì đấy, tôi vừa tìm hiểu, tập ấy tên Thử một đời khác 2026 - nghe tên tập truyện mới nhất này, ai đã đọc tập Mỗi người một chỗ ngồi sẽ nhận ra ngay, không dưới 2 lần nhân vật trong truyện chủ động/bị động được/bị gợi ý thử sống đời khác [công việc, con người, nơi ở mang tính địa lý...]

độ nửa năm trước có đứa tiểu iêu mượn tất cả Phan Triều Hải tôi có về đọc; bẵng đi, không liên quan gì đến sách vở đang nói, nó tự nhiên bảo em đọc Phan Triều Hải rồi, kiểu nhẹ nhàng giống Nguyễn Nhật Ánh. Tôi lúc í mặt nghệt ra, chắc cũng hơi ngắn tũn lại; chỉ thả cái mặt cười, nghĩ bụng: chắc ông sờ đúng mấy truyện ở Vào đời và Quán bò rừng đuối đuối nên ông ví như thế, nhưng mà cái thằng hâm này, đọc kiểu gì mà lại gom người ta vào với Nguyễn Nhật Ánh được cơ, thế mới tài, nếu mà ngả Nguyễn Nhật Ánh thì làm sao từng này quyển vào nhà tôi và ở lại được từng ý năm, phải thoát được cái giải gì văn học tuổi hai mươi các cụ ạ

trong mấy tập của Phan Triều Hải, nếu đọc theo thứ tự viết [rất nên theo thứ tự, với Phan Triều Hải lại càng nên vì các nhân vật cũng theo đà tiến của thời gian, họ từ những người đang đi học, chập chững đi làm, đi làm rồi lại học thêm bằng cấp, rồi đi làm ổn định, lấy vợ/chồng, tuổi 30 tuổi 40 etc. rất có lớp lang và tiến trình rõ rệt] truyện đầu tiên cũng là tên tập truyện: Vào đời, đọc sẽ có ấn tượng luôn phong cách câu văn ngắn, viết gọn sắc nhưng không lạnh, văn thả trôi nhưng kết cấu văn bản rất ổn định; qua truyện đầu tiên này, chuỗi về sau của Vào đời cứ đuối dần. Sang đến tập Những linh hồn lạc và đặc biệt là Quán bò rừng thì thấy viết như một chặng nghỉ, như đang khát một cú huých. Đến tập Có một người nằm trên mái nhà thì tự nhiên viết hay nổi hẳn lên dù vẫn còn truyện hơi hụt [tập này có truyện Có một người nằm trên mái nhà - truyện này mở bát ngay đầu tập, vập vào cái thấy ngay sự nổi trội của văn bản so với các truyện trước đó; đó cũng là truyện Phan Triều Hải đọc ở khoá học viết văn Iowa, cùng một truyện nữa Những chiếc ô ở Fukuoka - sau in ở tập Những con đường không đến Seattle], cứ như cú thung sâu Quán bò rừng chưa từng tồn tại. Vài năm sau thì Những con đường không đến Seattle vào hẳn chuyển động, các truyện đều tay rõ. Lần đọc này, Mỗi người một chỗ ngồi, với tôi là trúng phóc; sau hơn 10 năm Phan Triều Hải có tập truyện ngắn mới in kể từ Seattle, tôi cũng từng ấy thời gian mới sờ lại Phan Triều Hải các tập truyện tôi đọc loanh quanh lúc cấp 3 và ngoài 20. Đây là tập truyện đúng thời điểm tuổi trung niên rõ rệt của tôi, tôi rất muốn giới thiệu nó cho các bạn mình, cái rõ rệt nhất là tôi cũng như các nhân vật trong truyện, chúng tôi phải đối mặt không thể vòng tránh thêm về sự mất mát của thời gian gắn với con người, chúng tôi rệu rã trước sự lặp lại nhàm chán của đời sống, đồng thời lại muốn ở trong sự lặp lại điều đặn này vì không muốn, không còn muốn thay đổi nữa, trong khi mọi con người tưởng chừng vẫn quanh đây thì đã đổi khác - như những cái tên biến mất, bản thân tôi có đôi lúc còn không nhớ ra mình - tên tôi cũng như chạy khỏi tôi chạy hụt hơi i dont know me anymore, nói gì đến người. Tình cảnh sống tức là không thể bất động, phải chấp nhận, tận hưởng, chịu đựng... đi trọn một con đường đã chọn, đi đủ xa thì kiểu gì cũng đến được một nơi nào đó; trong sa mạc đằng nào cũng chết, chỉ khác ở cách chết; chúng tôi như những kẻ chết khát, gần như chết khô đến nơi, nhìn thấy hồ nước, nếu nghĩ đó là ảo ảnh vì luôn biết ở tình cảnh này sẽ phải sống với những ảo ảnh xuất hiện, ta nằm lại không tiếp tục trong khi đó là hồ nước thật [thì cứ nghĩ là hồ nước thật đi] thì ta chết vì từ bỏ, ngược lại, bằng mọi cách lê lết đến nơi mà ta tưởng là hồ nước rồi nhận ra không là gì ngoài cát thì ta chết vì kiệt sức. Gì thì gì, và rồi chuyện sẽ đi con đường của nó, đâu sẽ vào đó, đâu khắc vào đấy, một khi đã sống - không thể bất động... có thế nào cũng vẫn phải tiếp tục

vừa hết Phan Thị Vàng Anh xong, khi được sang đến tập Có một người nằm trên mái nhà của Phan Triều Hải, và nhất là hôm qua đọc lại tập Mỗi người một chỗ ngồi; ý nghĩ đến trong đầu tôi, lặp lại vài lần trong mấy ngày qua: chẳng lẽ qua được vài năm gạt qua ý nghĩ quái ác phụ nữ không biết viết văn thì giờ đây nó lại đang lừng lững hiển hiện về trong đầu mình như một hồn ma bóng quế hay sao, thật ác ôn cái ý nghĩ lởn vởn này

Thảo Hảo Phan Thị Vàng Anh

công cuộc dọn dẹp văn học Việt Nam của tôi diễn ra hơi mất thời gian vì nó nhiều dã man; tuổi trẻ lơ ngơ nào đã biết gì, bẵng đi vài năm có thể dọn dẹp được ngay một vài nhân vật mà ngay 1-2 quyển gần nhất đọc đã thấy mình không thích nữa rồi [như Hồ Anh Thái, Đỗ Phấn, Nguyễn Việt Hà...]; nhưng có những nhân vật, không dọn dẹp được ngay, vì thời điểm đọc và thời điểm tiếp tục mua sách nhưng chưa có ý định sờ tới - nó cách nhau quá, ngại đọc nên cứ chất đống đấy, không biết ngày tháng nào dọn được; cho đến một ngày hô khẩu hiệu: sống và làm việc như những ngày sát Tết :))) - thế là tiến hành sờ lại. Đó là trường hợp các nhân vật gần đây; 2-3 hôm nay với tôi là Phan Thị Vàng Anh

lần đọc này, chủ yếu là sờ lại xem có gì khác không. Tôi vẫn đi theo chiều thời gian đã từng ngày xưa, tức là tôi bắt đầu với truyện ngắn/dài - trong ảnh là hàng trên. Có vài truyện khi động lại tôi vẫn nhớ, như truyện gì hồi trẻ con tôi đọc khi thấy chi tiết cô bé con trong truyện đọc tiểu thuyết thấy một cô gái yêu một người đàn ông lớn tuổi và họ xưng với nhau ông - em thì cô bé trong truyện liền có ý nghĩ tìm trong những mối quan hệ quen biết của bố mẹ một người đàn ông lớn tuổi cỡ cha chú, để yêu; khi thấy lại chi tiết này, tôi cũng thấy lại hình ảnh tôi hồi trẻ con, lúc đọc truyện ngắn này, tôi cũng cùng ý nghĩ ấy: là mình, mình cũng thích yêu một người lớn tuổi gọi là chú là bác [nhìn chung, hãy cẩn thận với cái mình muốn 🙂 độ chục năm sau, tôi cứ đòi chú đừng gọi tôi là con xưng chú nữa, tôi muốn gọi là anh xưng em :p]; cũng tương tự như vậy khi đọc truyện gì đó tu viện, xơ giảng bài và xơ đọc kinh, câu cuối truyện tác giả viết "mình sẽ đi tu" - hồi bé khi đọc, tôi cũng nghĩ như vậy, về sau, mỗi khi đọc truyện tiểu thuyết nào có nhân vật nữ tu, ma soeur... tôi vẫn thấy đó là đời sống đáng vươn tới, tôi thích một đời sống không vướng bận lao xao, hiến mình và trọn đức tin, còn nhân vật trong các tiểu thuyết các truyện ấy có thực sự sống đời sống đó không thì là chuyện khác

bây giờ sờ lại, khó mà đọc được truyện ngắn của PTVA, nghe đâu đó nói văn giới ví PTVA là NHT mặc váy - không hiểu ví von ấy liên quan gì nhau. Truyện ngắn PTVA thi thoảng được một câu ác, nhưng không phải truyện nào cũng được hay tần suất cái đọc được trong một truyện ở một mức đáng kể; đọc luôn có cảm giác không khí văn chương hều hều của học sinh sinh viên khối Đoàn đội sinh viên tình nguyện ban chấp hành etc. nếu in ở các tờ Hoa học trò, Mực tím... một thời sẽ rất hợp. Một truyện ngắn ngày xưa tôi rất nhớ, truyện Kịch câm - đến giờ đọc lại cũng thấy không có gì. Truyện tôi vẫn đọc lại, đọc trong suy nghĩ, duy nhất là truyện Cha tôi - đây là tự truyện; tôi đọc vì đó là hình ảnh người cha Chế Lan Viên, con người Chế Lan Viên trong miêu tả, trong mắt người thân; tôi thích tập thơ Điêu tàn mà

các truyện ngắn ở tập Khi người ta trẻ, Hội chợ được viết trong giai đoạn 1990-1997 đều được in lại trong Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh của nxb Trẻ 2011, ngoài ra tập này có thêm mấy truyện ngắn nữa, có truyện vẫn thuộc giai đoạn trên kia, có truyện đá sang những năm đầu 2000. Nhưng không có gì chuyển biến về phong cách văn chương

tạp văn Phan Thị Vàng Anh, bút danh Thảo Hảo, tập Nhân trường hợp chị thỏ bông 2004, bìa màu ghi là tập hợp mục Tôi nghe, đọc, xem, thấy trên báo Thể thao & Văn hoá trong 3 năm: 2002, 2003, 2004 [trong suốt mấy năm cuối thập niên 90 thế kỷ trước đến khoảng gần hết thập niên đầu thế kỷ này - thế kỷ 21, đây cũng là tờ báo giấy duy nhất tôi quan tâm và hứng thú mua báo mới, cầm tờ báo mới còn ấm ấm trên tay, đi mua báo đôi khi còn đợi sạp báo rọc hay xếp báo, đó là niềm vui sướng chắc khó mà có lại được, đó là quá trình của tôi từ cô bé cuối cấp 2 kéo cho đến lúc không còn phải gắn với trường lớp nữa]; đến 2005 Nhân trường hợp chị thỏ bông và những bài viết khác, bìa hồng hồng xanh xanh tái bản có bổ sung minh hoạ của hoạ sĩ Còm, vẫn là tập hợp các bài viết trên TT&VH mà Thảo Hảo giữ mục, nhưng có thêm 8 bài viết khác thì phải; tập Tạp văn Phan Thị Vàng Anh của nxb Trẻ 2011, một nửa in lại phần lớn các bài trong 2 tập bút danh Thảo Hảo, trừ 2 bài [1 bài nhắc đến quyển Miền đất huyền ảo của Dam Bo và 1 bài về vở kịch nào đó kịch bản phi logic], và nửa còn lại là các bài bút danh khác của PTVA: An Bàng, in trên Đại biểu nhân dân, Tia sáng, Tuổi trẻ, Thời báo Kinh tế Sài Gòn trong 2 năm 2005 - 2006; còn tập Ghi chép nhỏ của người cưỡi ngựa là tập hợp các bài trong khoảng 2010-2015 [khoảng 2015 hay sau đó, có 1 lần vô tình thế nào tôi lạc vào fb cá nhân của PTVA, như nhiều nhân vật khác, tôi nghĩ thôi đừng đọc họ viết gì trên fb, dễ dở hơi lắm, thế nhưng tò mò vẫn luôn chiến thắng, tôi đọc stt về một việc, đại ý: họ đi nghỉ ở homestay hay nhà nghỉ nào đó và một vài chú chuột con còn đỏ hỏn chưa mở mắt bỗng rơi trúng chỗ ở của họ, thế là họ bối rối phải nuôi chúng vì ai nỡ để chúng cứ thế mà trết, hay là sẽ cứ đơn giản là để chúng tự sinh tự diệt hay là diệt luôn vì chúng mà lớn thì cũng phải diệt chúng mà thôi etc. rồi họ nuôi chúng, về lại thành phố về lại cuộc sống bận rộn, họ vẫn liên lạc với homestay chủ nhà để biết tình hình chuột mở mắt thế nào rồi etc. lần đó đọc stt xong, tôi cũng băn khoăn, là mình mình cũng sẽ nuôi mấy con chuột đỏ hỏn đó (thì hồi bé tôi cũng vì thế mà nuôi chuột, chứ "sẽ" gì nữa), cũng vẫn sẽ bối rối băn khoăn những câu hỏi như vậy giữa việc cùng là chuột nhưng chuột trứng nước đỏ hỏn chưa mở mắt cũng khác với chuột to chuột trưởng thành phá phách chứ etc. nói chung vẫn là làm người thật bất tiện; nhưng đọc xong stt ấy của PTVA, tự nhiên tôi cũng không có gì tò mò nữa, không lướt thêm để chán văn sĩ hay thấy dở hơi lắm hay để nhận định văn sĩ viết văn và chơi fb thì thế nào thế nào; chỉ đơn giản là không có gì mới, không có gì gây tò mò nữa; tôi lặng lẽ đi khỏi fb ấy, đó là lần đầu tiên và duy nhất tôi vào fb của PTVA, các văn sĩ khác chơi fb thế nào, tôi thường tránh coi như không biết gì, lý do: dễ dở hơi lắm] in trên Nhân dân hằng tháng, Người đại biểu nhân dân, Người đô thị, Văn mới. Có những liệt kê thời điểm viết và in báo nào, mục nào... là có lý do

PTVA viết truyện ngắn, thơ và tạp văn/tản văn thì mảng tạp văn/tản văn viết giữ mục cho các tờ báo/tạp chí là thấy đọc lại đỡ nhất. Viết có giọng và phong cách rõ ràng [dù nhiều bài đúng giọng báo chí và đại biểu quốc hội], nhiều bài đọc lại vẫn thấy đó là một cây bút sắc sảo, thông minh, quyết liệt [đọc truyện ngắn Cha tôi và đọc nhặt nhạnh những gì người ta nói về Chế Lan Viên, có thể nói tính cách đó kế thừa từ người cha] nữ cường nhưng vẫn có nét duyên, hài hước của một người phụ nữ viết; nhưng có độ chuyển rõ rệt, những bài viết năm 2002-2003 hay hơn hẳn, 2004 có bài được bài nhạt, 2005-2006 thì nghiêng nhiều về giọng đại biểu quốc hội, đọc không còn thấy muốn đọc nữa, sang đến tập Ghi chép nhỏ của người cưỡi ngựa khoảng 201x-2015 thì viết lại thấy đỡ hơn hồi 2005-2006 dẫu không thể có lại như hồi 2002-2003

còn tập thơ Gửi VB, tôi vẫn luôn nghĩ chắc chắn mình giữ lại tập thơ này dẫu có đẩy hết PTVA truyện ngắn, tạp văn/tản văn đi, như trường hợp đẩy hết NNT đi từ lâu, mà chắc chắn ngay từ đầu sẽ giữ lại tập thơ Chấm; nhưng khi đọc lại Gửi VB rồi, tôi phân vân, muốn giữ lại vì đó là tập thơ, nhưng giữ lại vì đó là tập thơ thì có muốn giữ lại không vì... là tôi, tôi cũng thò bút sửa thơ như cái ông bà nào đấy đọc trước tôi đã thò bút sửa tè le tập thơ

Tam Yên

trong 4 tiểu thuyết tính đến thời điểm hiện tại xuất hiện trong hình hài quyển sách của Nguyễn Nguyên Phước thì Chung một cuộc tình là lỏng lẻo nhất; đọc nó, nhất là các đối thoại, nghĩ đến truyện của Haruki Murakami. Tiến sang Một chuyến đi và Nhà máy sản xuất linh hồn, thì đây là sản phẩm: sự phi lý làm người của Kafka, nỗi bất tiện làm người của Kierkegaard - nhưng không được từ bỏ đức tin, lòng can đảm [sao mà khổ thế con người]; tiếp tục một chủ đề: số phận chọn ta như người ta chọn gái điếm, chênh vênh trăn trở hoang mang cô độc hay phó mặc vô tri... có thế nào thì cũng vẫn thế, giãy hay không giãy thì cũng vẫn vậy - kiểu gì thì rồi cũng khóc cả thôi [lúc này Kurt Cobain xuất hiện trong đầu ta một câu: nobody dies a virgin, life fuck us all; nó đồng hành cùng câu người đời hay nói: gái đĩ hơn người khác ở chỗ họ biết họ làm gì và bán gì, hay, một câu nữa: với thế giới này, ai cũng là đĩ, chỉ khác nhau làm đĩ bộ phận nào, lúc nào và phục vụ ai]. Và, Chết trong ngày Chúa nhật: "Thằng Lâm bảo cuộc đời là con đĩ thế giới là cái nhà thổ Thượng đế là thằng chơi quỵt. Thằng Tùng nói Thượng đế bây giờ đang ở đâu. Trong nhà thổ thằng Vũ nói mày vào đấy mà tìm ba lít một nhát muốn tìm Thượng đế nào cũng có..." [chắc đây là tiểu thuyết định nghĩa "nhà thơ" nghĩa là như thế nào nhiều nhất tôi nhớ, lại Kierkegaard]

đọc truyện ngắn Nguyễn Nguyên Phước, Tam Yên đã xuất hiện ngay từ tập Lần đầu tiên với truyện Người không kinh ngạc, đó là cái làng Tam Yên nơi người ta chết vì mở một chiếc hộp, điều xảy ra khiến người ta chết vì kinh ngạc, rồi một kẻ buồn tẻ mở nó không chết vì kinh ngạc mà bị cái hộp gây kinh ngạc ấy hút vào mà chết, từ đó cái hộp trở thành vật vô tri vô dụng, dân làng không chết vì kinh ngạc khi mở hộp nữa mà chết vì mòn mỏi ngóng chờ kinh ngạc bởi trong suốt cuộc đời họ không còn bất kỳ sự kiện nào gây ngạc nhiên. Sau đó, ở mảng tiểu thuyết, nó dồn dập được nhắc đến ở Chết trong ngày Chúa nhật và Một chuyến đi

Tam Yên là một nơi chốn, mày nghĩ nó ở đâu thì nó là ở đấy, mày bảo nó thế nào ra sao thì nó là thế, gọi mê cung cũng đúng mà nhà tù thì phải rồi, là cái làng nơi một chuyến xe số phận phải đến là phải đến thì cũng đâu có sai... Tam Yên, đi lòng vòng mãi cũng về chỗ ban đầu, đi kiểu gì cũng kết cục như nhau "khi đi vào vùng đất này la bàn bị xoay theo chiều tiếp tuyến với con đường mà ý chí của Đấng Toàn năng muốn chúng ta đi" - Chết trong ngày Chúa nhật. Chốn ấy ở Nhà máy sản xuất linh hồn - chỉ gọi chung là làng, nơi đặt nhà máy - không được đặt tên làng Tam Yên như trong Một chuyến đi, làng ấy cũng vậy, nhà máy nằm dẹt như con gián giữa hai quả đồi của làng, trong nhà máy không có lối đi cố định, các con đường cứ bẻ quặt rẽ nhánh nhưng có thế nào thì nó cũng dẫn đến nơi vốn dĩ phải đến, làm cái việc ngày ngày vốn dĩ phải làm "ngồi yên và tập trung suy nghĩ", nhà máy không bao giờ từ chối một ai: còi vang lên ta đến nhà máy, làm công việc ngồi yên và tập trung suy nghĩ, hết giờ đi về, tối tối ra bãi tha ma làm tình ngay trên bề mặt các ngôi mộ như những xác sống hừng hực động dục... nhìn chung mọi con đường đều dẫn đến nơi cần phải đến. Trăn trở hay vô tri, hoài nghi hay xác quyết, biết hay không biết, ngu si hay có tí thông suốt, thông tuệ... ở tư cách con người hay người ngợm [như Lâm ở Nhà máy sản xuất linh hồn và các cuộc đối thoại tìm hình hài một con người cùng rời bỏ làng, rời nhà máy], tất tật đều dẫn đến chỗ cần phải đến mà số phận đã chọn. Giãy mà làm gì, ta trao cho hành động của mình một phẩm cách, nhân cách làm người... có khi đó cũng chỉ là ảo tưởng của riêng ta - thế nhưng, thần chú ta phải mang như cây thập tự giá mình [hay cây ta bị đóng vào đợi loài ác điểu đến rỉa xác như ân huệ cuối cùng] vẫn là không bao giờ từ bỏ lòng can đảm và đức tin

cũng tương tự đường đi từ truyện ngắn sang tiểu thuyết, ngay từ vài trang đầu của Chết trong ngày Chúa nhật, đã rất dễ nhận ra, tôi xuất hiện liên tục và đổi vai liên tục, ở tư cách một con người có rất nhiều tôi, tôi là tất cả, tôi là ai, ai là tôi, tôi là bất cứ ai và cũng là duy nhất một ai đó với tư cách con người và số phận như vậy - sự phi lý và nỗi bất tiện làm người: ai cũng giống như ai và không có bất cứ ai giống ai cả, kết cục đều như nhau, rồi cũng khóc cả thôi, số phận đã chọn ta... Đó là đà phát triển của một truyện ngắn tên gì rất nhiều Tiến - à, Tuổi của chó trong Thượng đế và đất sét, hay, Hồi ức về một vụ hoả hoạn trong Lần đầu tiên... đều in lại trong tập Một chuyện tình vớ vẩn; và sự định hình, kiểm soát văn bản xuyên suốt tiểu thuyết 600 trang: không dấu ngắt không hội thoại thông thường không chuyển đoạn chuyển chương hồi không cốt truyện không tuyến tính thời gian không gian thực ảo [làm nghĩ đến Thomas Bernhard và Faulkner]... mớ hỗn độn triết lý rệu rã mù mịt bạo lực đen tối chằng chịt đan nhau; nó chửi tất tật cấu xé đay nghiến bươi móc mọi sự không chừa gì trong sự hoang mang bất định của những gì phải bắn ra: cái chết cái đoạ, sự ngơi nghỉ và phục sinh - là một

Chung một cuộc tình, Một chuyến đi, Nhà máy sản xuất linh hồn tương đối dễ đọc, rất dễ vào mạch truyện, mỗi người có những suy tư riêng, đương nhiên thế, nhưng tựu trung, rất nhiều điểm chạm có thể cùng nói với nhau về 3 tiểu thuyết này. Còn Chết trong ngày Chúa nhật, mớ hỗn độn ấy có thể bắt đầu ở bất cứ trang nào, bất cứ đoạn nào... có thế nào thì cũng phải kinh qua cảm giác "tởm" khi đọc nó; không cần biết, không còn ham muốn đọc đến hết một tiểu thuyết để biết kết cục của nó như thế nào [tôi thích nghĩ nó là truyện dài hơn], bởi có thế nào thì cái chữ "tởm" nó vẫn chực chờ ngay trong đầu, vẫn ngay đầu lưỡi một cái dợm liếc mắt văn bản là nó sổ ra ngay. Cá nhân tôi không muốn mình đọc phải một tiểu thuyết như vậy, dẫu tôi đã đọc rồi, biết phải làm sao bây giờ, còn làm được gì nữa; và tôi cũng không đánh giá cao nó về hình thức văn bản. Với tôi, Nguyễn Nguyên Phước là truyện ngắn; khi đọc 4 tiểu thuyết của Nguyễn Nguyên Phước tôi luôn tự hỏi, tại sao lại cần viết dài như thế, Chết trong ngày Chúa nhật là cơn cuồng viết của một người sắp hoá điên và ý thức sự điên ấy phải đổ rót nó ra; Chung một cuộc tình là một lỡ tay, thôi bỏ đi; Nhà máy sản xuất linh hồn và Một chuyến đi nếu có thể viết nó là truyện ngắn thì lợi cách hơn cả, viết dài rất nhiều đoạn tôi tưởng mình đọc văn học TQ [ở bìa sau Nhà máy sản xuất linh hồn, tôi thấy một nhân vật nhận xét Nguyễn Nguyên Phước có style Lý Nhuệ, tôi không nói đúng sai vì tôi không đọc ra Lý Nhuệ ở đây, cái đọc mỗi người mỗi khác, nó riêng tư như chuyện tình dục, tôi chỉ buồn cười cái chữ "nhưng" chốt hạ mà nhân vật đó nhận xét, ngay lúc í tôi lại nghĩ đến một ý nghĩ không gây kinh ngạc gì trong tất tật mọi sự, vừa có thứ gì được bán]. Đọc lại mấy tập truyện ngắn, tôi nghĩ nếu đẩy Nguyễn Nguyên Phước đi, cũng có chút không nỡ đấy; nhưng đọc lại và cả đọc mới mảng tiểu thuyết, tôi không đắn đo nữa; việc xong rồi

ps. có gì tí sửa, phải đi bộ 30' dưới nắng hoàng hôn

điên

Nguyễn Nguyên Phước truyện ngắn là 3 tập truyện trong ảnh, được viết trong khoảng 2005 - 2007. Các truyện trong tập Thượng Đế và đất sét 2007 xuất hiện lại hoàn toàn trong tập Một chuyện tình vớ vẩn 2023; các truyện trong Lần đầu tiên 2008 [nhìn tranh bìa, nghĩ ngay đến Người tình của Duras, làm bìa của Lần đầu tiên cũng có thể được, người đàn ông trong truyện chưa đủ trải đời như tranh thôi; bìa sách là tranh vẽ, lại còn đẹp, nếu mà lại thêm đo ni đóng giày thì là một ưu ái lớn] cũng xuất hiện lại như vậy, nhưng khuyết đi 4 truyện; Một chuyện tình vớ vẩn in thêm 2 truyện mới "Một cảnh tình yêu", "Ngay cả điều ấy"  - phong cách viết và ý tưởng truyện đồng nhất với Nguyễn Nguyên Phước truyện ngắn, có thể cũng được viết vào cùng giai đoạn, hai truyện này tôi đều thích, truyện đầu thích vì đó là hoàn cảnh chung có thể rất nhiều người đã có kinh nghiệm nó mà chưa trỏ được ra và gọi tên cảm giác, truyện còn lại tôi thích phong cách văn bản, cái thích như cách truyện Thuyết tiến hóa ngược tạo ra gần 20 năm trước tôi đọc nó

tôi mới đọc lại 3 tập truyện ngắn này ngày hôm qua, trong các tập truyện ngắn nói chung luôn có truyện trội hẳn lên, có truyện lại sụt hẳn vào hố, tỉ lệ đồi núi và thung lũng vực sâu thế nào thôi; nhưng đó là điều nhất thiết phải có của nhà văn, tạo ra các đồi núi tinh thần và vực thẳm. Truyện ngắn Nguyễn Nguyên Phước tôi vẫn có thể đọc lại nó sau gần 20 năm, trong trạng thái nhiều hào hứng, nhận ra trạng thái đó khi đọc, với người đọc, bản thân điều ấy đã tự có hào hứng riêng; điều này có thể đến từ chính việc, phong cách viết đơn giản, không tuyến tính, không trù định của tác giả - chính vì không trù định, sự tự nhiên của kẻ điên, trực giác... khiến người ta viết những gì chân phương, kể câu chuyện người ta muốn kể nhất: cái chết, cô độc, hoang mang, âu lo thường trực trong tồn tại

viết, với tôi, không liên quan mấy đến việc trả lời các câu hỏi. Nó là khoảng với cánh cửa nằm trong định tuyến không gian, thời gian và hơn nữa của tôi và của "người khác", giữa chúng tôi... trong trường định tuyến ấy, nó bày ra "tồn tại" với tất tật biến thể. Yếu tính để chơi trong trường này: điên và chân phương - cả hai không phải ai cũng có, hay, có thể tìm lại, thấy lại được

thế nên, mới có câu chuyện Nguyễn Nguyên Phước tiểu thuyết
[NNP truyện ngắn tôi định viết về việc các nhân vật tái hiện: những Lâm Trường Vĩnh Babu-san Đinh Hoài Viễn... nhưng để đến sau đi, đến NNP tiểu thuyết vẫn được, ví dụ tôi muốn móc truyện ngắn Lần đầu tiên và một phần tiểu thuyết Chung một cuộc tình vào nhau qua cửa thông: người cha - món quà cuối cùng - lần đầu tiên; lúc í sờ đến cả viết ngắn, dài cũng vẫn được cơ mà, NNP viết ngắn hay hơn viết dài, có những truyện cực ngắn như Cây thích đấy thôi... (có gì tí sửa, phải cơm nước rồi)]

NBS

 những hào sĩ đứng bên bờ nhật nguyệt

vỗ tay cười khinh lớp sóng lô nhô 

[bỏ xứ - NBS]

kim tiền

tối hôm qua lúc đang ngồi sờ mó mấy quyển Balzac, đang dừng ở Gobseck, thì con gái lớn của Loan nhắn tin. Đọc tin nhắn đề bài bà í thiết kế cho bọn trẻ con, tôi liền cười như hóa dại hô vang như khẩu hiệu quyết tâm: Gobseck Gobseck Gobseck :))); rồi phì cười nghĩ, bà này đúng con gái Loan rồi, đúng là chị gái Cáo nhà tôi rồi không thể sai được, hai má này phải có nhiều vàng cỡ nào mới ám ảnh vàng thế chứ, cái gì cũng tính quy ra vàng, vàng quy ra, rồi thì để đựng vàng để trữ vàng để mua vàng để etc. vàng [tại sao lại không nói là không có vàng nên mới nghĩ đến vàng, vì đấy là tôi đi từ bản thân, người chả có mạt vàng nào, một người không có tiền không có vàng là tôi cho hay]. Nhưng có nói thế nào, thì câu tôi nói từ đêm hôm qua đến chiều nay với một tiểu iêu, nhiều nhất vẫn là: nó có tiền có chỗ đứng nó về, trước khi là ai đó được gắn mác với các mối quan hệ thì đầu tiên nó phải là nó, thằng đàn ông có danh dự và tự tin cái đã, suy nghĩ từ trước tới giờ thì tiền với nó là thước đo và cải thiện việc này hiệu quả, để yên cho nó tập trung tĩnh trí cày cuốc, đàn ông tự tin, có sự nghiệp tốt mà. Thời nào cũng là thời đại mạ vàng, thời kim tiền, chưa bao giờ khác nên sẽ không dùng "kim tiền lên ngôi". Kim tiền cũng có mặt tốt, chả gì xấu cả hay tốt cả 

Gobseck - Những nguy cơ của sự vô hạnh, là một trong sáu truyện [1845 Balzac luân chuyển, thay đổi hệ thống lại thì thành ba mươi hai] làm thành Những cảnh đời tư, bộ đầu tiên của phần I Khảo luận phong tục trong Tấn trò đời. Gobseck được tả là người cằn cỗi, chân tay khẳng như chân hươu, giọng khô khốc [cái tên Gobseck, Gob - gober ăn ngấu nghiến nuốt chửng, seck - sec khô cằn], mắt chồn ti hí không lông mi sợ ánh sáng, nhìn người lạnh lùng vô cảm, nhìn hộp kim cương thì sáng lóe lóng lánh etc. Triết lý sống của Gobseck sau nửa thế kỷ bôn ba: chỉ có vàng, vàng, vàng là tất cả giá trị trên đời này, là giá trị của con người, có vàng là có tất cả... đến mức, lúc sắp chết lão ta cũng trông thấy vàng sống, vàng đi lại múa may trước mắt. Nhưng như nhiều nhân vật của Balzac - nhân vật tái hiện, dù tái hiện hay không, thì đều có mặt sáng, sấp bóng rung rinh, thậm chí tối mù thô lố con mắt nhìn lại những con mắt nhìn vào nó... trong phòng trưng bày hội họa Tấn trò đời, mỗi chân dung không thể chỉ nhìn đóng khung trong một cảnh đời, một phong cảnh, nó phải nằm trong tổng thể phối cảnh chung 

nhìn phần III Khảo luận phân tích, dù chưa hoàn thành nhưng nếu có, nó thật chát lòng một con người. Đọc thấy: Sinh lý học hôn nhân, Bệnh lý học đời sống xã hội, Giải phẫu học giáo giới và Chuyên khảo về đức hạnh [lại nghĩ đến một đêm, cô bạn sách nói một kiểu phụ nữ các cụ nói lạt mềm buộc chặt, cô ấy cho đó là thao túng tâm lý, "cứ đứng dưới bóng đạo lý đoan trang"]

đa

đa sắc tộc, văn hóa, ngôn ngữ... xoay quanh nhân vật trung tâm, một phụ nữ Nhật lấy tên Misa ở Berlin. Cô đọc và dịch Kleist, tập thái cực quyền, tìm hiểu về việc hồi hương từ Đông Phổ hay, người Phổ cổ... [tất cả đều có xuất phát điểm từ bác M. - người hàng xóm cách Misa mấy chục tuổi]

Hạc trắng xòe cánh được viết xuôi trình tự thời gian tạo thành các liên văn bản giữa người kể chuyện Misa - truyện ngắn của Kleist - các đoạn đối thoại [ngay cả các thiết bị điện trong nhà cũng dạy nhau nói ngôn ngữ các vùng] - giấc mơ - tưởng tượng... không ngắt quãng - một tiểu thuyết liền mạch không chương hồi, như Kleist dùng phẩy, chấm phẩy, hai chấm mà hạn chế tối đa sự ngắt của dấu chấm câu. Như vậy nhưng lại có ít nhất 2 chỗ bị hẫng rất bất ngờ cho người đọc đang thuận theo chiều đi của câu chuyện, hẫng không phải do chuyển dịch văn bản theo dòng thời gian, mà hẫng vì sự lặp không cần thiết; về sau, tôi mới biết, đây là tiểu thuyết được đăng feuilleton, có lẽ chính yếu tố này đã xảy ra sự cố ý kia - phần mào đầu trước khi vào kỳ đăng mới

hạc xòe rộng cánh là thức thứ ba trong hai mươi tư thức thái cực quyền [thật ra là một trăm thức hay hơn] và người Nhật như Misa liền gọi nó là hạc trắng xòe cánh và nghĩ đến Người vợ hạc, truyện cổ Nhật Bản; cũng như vậy, trong lớp học thái cực quyền có nhân vật người Nga tên Alyona [nghĩ ngay đến nhân vật của Dostoievski; cũng như vậy, nhân vật tên Backer - trong tiếng Đức là thợ làm bánh mì thì nhân vật này làm bánh ngọt etc.] nên meister đã liên hệ ngay thức thứ ba này với múa ballet Hồ thiên nga etc.

đọc xong Hạc trắng xòe cánh tôi muốn tập ngay thái cực quyền taichi - đó là chuỗi các thế tấn công, thực chất, các thế ấy để bảo vệ rất kín phần thân trước của ta, và thuận theo thế, luôn có cảm giác [có mấy tháng của năm ngoái tôi xem quá nhiều taichi (do nhìn một người nam giới tập yoga chuyển trọng tâm đẹp quá và tôi chắc chắn là anh ta có tập thái cực quyền, và đúng là thế thật), đến nằm nhìn trần nhà tôi cũng hình dung những động tác tay là ôm cuộn nước, điều chuyển cuộn nước, đổi trọng tâm là thuận chiều năng lượng mà phát lực] ta ôm một quả bóng tròn, một cuộn nước tròn trong lòng và thuận chiều đảo nghịch dòng nước nhấn đè đối phương mà nắm thế tấn công; việc ấy, với tôi, quyến rũ hơn đọc Kleist, vì ngay sau đây, tôi bắt đầu vào một trường đọc dài, không nghĩ sẽ đọc ai khác nữa cả, trong vài ba tháng tới :), sách đang tới cửa nhà đây rồi

vị kỷ - vị tha

loài nào thì cũng chỉ là vật chủ của gene; loài người với ý thức phát triển nếu nhìn kỹ cũng chỉ là một loài phát triển ngoài mong đợi [nếu không thế thì đã tự huỷ theo cơ chế sinh học, đã không qua được các kỳ chọn lọc tự nhiên]. Cũng chính vì ý thức mạnh, loài người biết vị tha và càng biết vị kỷ; vật chủ chứa gene vị kỷ dù ý thức mạnh hay yếu thì đều có đích đến chung... là ra nghĩa trang, còn gene thì tiếp tục cuộc sống ở một vật chủ khác vì gene tồn tại được là do sở hữu đặc tính ích kỷ - nó phải tự động ích kỷ vì chính sự tồn tại của mình

cuộc chiến ý thức và mệnh lệnh sinh học không dễ dẫn đến chữ "vị tha", chính vì vật chủ ý thức mạnh, khôn quá nên ngu và vật chủ chỉ ngu vì đã khôn: luôn chọn sống sót hay làm mọi cách để tăng triển vọng sống sót. Quay trở lại điều hiển nhiên không đáng để tranh cãi: chọn lọc tự nhiên là chọn lọc của loài hay của cá thể :))))

tôi ở phía luôn muốn đối đầu với ông tác giả này, cả 2 quyển của ông í được dịch, đọc xong đều khiến tôi muốn lên đài boxing với ông ta :))) sách này không phải của tôi, của bạn A gửi thanh lý từ đời nào, nó còn lại ở nhà tôi vì chưa đến lúc đi, sách trong nhà tôi bị dớp, phải mở ra sờ vào thì mới chịu đi :))). Hôm nay thì nó đã tìm được người chịu rước, những tận 2 người muốn rước, thế nên ai đang muốn pass quyển này 170k có thể liên hệ tôi, tôi giới thiệu người rước cho :))) nhà tôi chật, đầu óc tôi còn chật chội hơn, chưa bao giờ nghĩ sẽ có nó trong nhà 

Prosper Mérimée

 

các quyển trong ảnh có Biên niên sử của triều đại Sác-lơ IX là tiểu thuyết, còn lại đều là các tập truyện ngắn. Trong các tập truyện ngắn thì Carmen khổ to và Carmen 2 tập là giống nhau, Carmen khổ to bỏ đi Lời giới thiệu của Carmen 2 tập; còn Carmen khổ cơ bản xanh lá chỉ có duy nhất truyện ngắn Carmen, song ngữ Pháp Việt; cả 3 Carmen đều bản dịch của Tô Chương; Những lá thư từ Tây Ban Nha [ở ngay truyện đầu tiên, xuất hiện từ "đàn hặc", từ này tôi mới biết 5 năm trước thôi, người bạn sách nói với tôi từ này hình như anh ấy xem đọc tin tức từ các trang hải ngoại 🙂 thank you] và Những linh hồn nơi chuộc tội trùng nhau nửa dung lượng - 4 truyện, bản dịch khác nhau [tập Những linh hồn nơi chuộc tội, có thể nói là không được biên tập]

Biên niên sử của triều đại Sác-lơ IX là tiểu thuyết duy nhất của Prosper Mérimée tôi hiện có trong nhà [được tài trợ đọc], nên đã được nói đến từ trước, tiểu thuyết này làm nghĩ ngay đến trào lưu tiểu thuyết lịch sử của Walter Scott, nhưng chất bi hài kịch của nó thì từ Shakespeare. Từ đây, chỉ còn Prosper Mérimée truyện ngắn - đây là Mérimée ấn tượng với tôi hơn nhiều Mérimée tiểu thuyết, dù Biên niên sử hoàn toàn có thể cắt thành vài ba truyện ngắn

đọc Prosper Mérimée ấn tượng nhất là truyện ngắn xuất hiện rất nhiều người mộ đạo, khoác áo thiêng sống phàm [Giáo sĩ Aubain (trong truyện này có nhắc đến Mauprat - ngay lúc í tôi muốn đi đọc ngay một vệt George Sand vì Môpra sẵn trong nhà, nhưng mà tôi còn phải đọc và đọc lại một nhân vật quen một vệt rất dài, tôi tạm hoãn Sand lại), Arsene Guillot, Federigo, Ngõ Đức bà Lucrezia...], nhưng lại cho thấy cái nhìn của đạo đức tự thân chứ không phải đạo đức tôn giáo, giáo lý, hay khuâm tuân giáo lý. Cái nhìn của Mérimée với tất tật mọi sự được kể với giọng điềm tĩnh, tiết chế, không sắc thái lên bổng xuống trầm mấy khi, nhịp đều, đôi lúc còn khiến người đọc cảm thấy phong cách viết được kiểm soát chặt, tinh giản, có phần khách quan đến lạnh lùng [như trong các truyện: Người đẹp thành Tolede, Tamango (lúc đầu đọc truyện này nghĩ đến Những linh hồn chết), Mateo Falcone; dù nhiều câu chuyện thuộc ngả Shakespeare [Những linh hồn nơi luyện ngục, Ngõ Đức bà Lucrezia, Ảo giác của vua Charles XI...), Balzac [Hai sự hiểu nhầm, Arsene Guillot (trong truyện này, tình huống nhân vật trích Othello rất tinh: nàng ta phải có đầu óc kỳ quái thế nào thì mới chọn mới ưng người (da đen/xấu, kém) như ta 😛...], Pushkin [Hạ đồn, Ván thò lò, Chiếc bình Etrusca, Chuyện Rondino...]; đọc các truyện ngắn của Mérimée, tôi hay nghĩ đến một nhân vật gần 50 năm sau: Maupassant và tự răn mình, rất dễ dàng một lúc nào đấy mày sẽ nhầm lẫn truyện của 2 người họ vào nhau, nhưng, nói vậy thôi 😛 Mérimée màu sắc có pha Tây Ban Nha, Ý, Nga, còn Maupassant thì không, Maupassant quá Normandie, Pháp [nhân tiện, hôm nay tôi vừa ngó quyển Những Chủ nhật của một thị dân Paris (do đúng trưa nay sách đến thôi), có Heraclius Gloss là XBK đã xuất bản rồi, các truyện còn lại có vẻ không trùng với các truyện/tập truyện tôi đang có và đã đọc trong nhà, không biết đây là dịch mới hay là in lại từ 1 tập nào mà tôi không biết vì nhìn thông tin thấy sơ sài, có mỗi 1 tập này, tôi ngại đọc lẻ tẻ, nên... cứ gác đấy đã]; một số rất ít thần bí rùng rợn mang màu sắc dân gian địa phương: Vệ nữ thành Ille, Người con trai của Gấu, Djoumane...

Tây Ban Nha, Ý, Nga - văn hoá và những tục hay lệ lạ địa phương các xứ này mang đến nhiều cảm hứng cho Mérimée; thậm chí còn pha trộn thêm thần thoại Hy Lạp và tín ngưỡng Cơ Đốc giáo, truyện thời Trung cổ [như Federigo, chẳng hạn]. Điều ấy quá sẵn trong kho của sử gia, nhà khảo cổ; Mérimée được biết đến nhiều nhất là Carmen [thế mới chán], nhắc đến Carmen người ta thường nghĩ ngay tới người bô hê miêng tự do, cũng như nghĩ đến Colomba là nghĩ đến con người đảo Corse, và ngược lại; tôi thích Colomba hơn Carmen nhiều [hồi xưa bé, tôi đọc Colomba không thấy thích như bây giờ, hôm vừa rồi đọc lại, giữa buổi trưa trật vẫn nằm trên giường, tôi co giò cười tự nói: Colomba hay quá, thôi xuống nhà cơm nước đã, để dành trưa đọc tiếp; chính ngay khoảnh khắc co giò cười sung sướng, tôi một lần nữa biết những nỗi vui này không thể nói cho người không có trải nghiệm tương tự hiểu được, không thể hiểu được đâu], buồn cười nhất là xứ ấy họ có những động tác tay, mặt ra hiệu thay cho lời nói, những luật bất thành văn, một nơi gọi là ma-ki điển hình xứ sở - giống như ở một truyện cũng rất hay khác, một sự lạnh lùng trong phong cách của Mérimée, đó là Mateo Falcone, cùng với Colomba thì đây là 2 truyện điển hình đảo Corse [Maupassant cũng viết mấy truyện đảo Corse, thì... Napoléon đấy]; có một chi tiết ở Colomba sau khi đại diện nhà chức trách đứng ra hoà giải 2 gia tộc lớn trên đảo và chứng kiến kết quả hoà giải bất thành, ngay trước mắt mình họ có thể lao vào báo thù nhau, nhà chức trách thiếu điều ngửa mặt lên giời tuẫn đạo, than: "có đâu lại như cái xứ này không [không chỉ một lần] không biết bao giờ tôi mới được trở về Pháp" :))). Điển hình cho văn hoá phong tục lề thói xứ sở - điều gây thích thú cho Mérimée là Những lá thư từ Tây Ban Nha gửi giám đốc Tạp chí Paris [trong các truyện ngắn khác, luôn xuất hiện chi tiết các nhân vật đi rong ruổi nghiên cứu, công cán ngoại giao qua các vùng đất "tích trữ" vào kho tàng của riêng mình các tục hay lệ lạ nơi họ đi qua, thí dụ, cứu được một phụ nữ Thổ trong Hai sự hiểu lầm, đang trong bao tải chuẩn bị bị thả xuống biển cho cá ăn vì tội lẳng lơ (giống cạo đầu bôi vôi thả trôi sông ở mình nhỉ), hay cô dâu trong ngày cưới chịu nhận một cái bạt tai của người giám hộ/cha mẹ, rồi thì chiếc giày chiếc hài của cô dâu sẽ là cái để khách trao tay rót rượu nâng ly mừng etc.] về những trận đấu bò [trước đây tôi từng đọc về "trò giải trí quốc dân" - như Mérimée nói, trong một quyển văn học hiện đại, tên Sáu người đi khắp thế gian, quyển đó đứng nhiều ở góc độ người tham gia, cảm thấy vinh dự khi trực diện nhìn vào mắt con bò, bị bò húc cho lòi ruột là niềm tự hào...], cuộc hành quyết [khi đọc những mô tả của Mérimée về con người thời ấy hào hứng đi xem hành quyết, bỗng nhiên một hình ảnh quen lắm hiện ra, tôi ngồi nghĩ nghĩ cái quen lắm này ở đâu nhỉ, bần thần trong khi vẫn đang đọc lá thư của Mérimée về hành quyết ở Tây Ban Nha thì thế nào, kẻ bị hành quyết ở xứ này khác xứ ta thế nào, tôi sực nhớ ra, à, trong Chuyện các bà vợ già của Arnold Bennett, lúc cô em bỏ nhà theo trai rồi chặng sau đó đến Paris, lúc này gã kia đã là chồng, rất hào hứng đi xem một vụ hành quyết], những tên cướp [Mérimée nói, đại ý: rong ruổi nhiều tháng trời mà không gặp phải tên cướp nào, lấy làm hổ thẹn vì điều ấy - đúng là quan điểm của con người ghi chép, nếu đến nơi này nơi kia mà không được hưởng cái hay cái đẹp cái dở cái xấu cái méo mó của xứ ấy, thì khác gì đã mất cơ hội được tận hưởng chốn này; những tên cướp/lục lâm trong truyện của Mérimée có xuất thân không hề tầm thường, tinh thần nghĩa hiệp, hiệp sĩ hào hoa si tình etc.] và những mụ phù thuỷ

một số ít truyện thần bí rùng rợn của Mérimée không hiểu vì lẽ gì, luôn khiến tôi nghĩ, trí tưởng tượng này thuộc về phía sự say mê với thế giới siêu nhiên, mà như vậy thì con người thường sở hữu tính khí có phần u ám, vậy mà lại có thể viết với phong cách tiết chế, điềm tĩnh có phần dửng dưng ngoài lề, thật là lạ; cũng có thể, việc sử gia, nhà khảo cổ từ trên cao nhìn dòng thời gian - lịch sử đã tạo nên phong cách ấy, cái nào có trước, người chọn nghề hay nghề chọn người 🙂

ps. những cái trên là nheo nheo mắt bấm bấm bấm đt trong 3 ngày đấy, xong rồi đến một lúc cũng chả biết bấm bấm bấm gì tiếp nữa, lại cũng lười đọc lại, kệ đi [ít nhất thì tôi cũng không bao giờ có thể vươn tới trình ẩu tả được như quyển Những linh hồn nơi chuộc tội, tên một người một địa danh 5-7 lần xuất hiện không lần nào giống lần nào, mục lục còn viết không đúng :))) vẫn còn may là cũng được 1 lần đúng, xác suất đúng không bằng không là may rồi :p]

dòng nước xiết

ngày xưa còn bé đọc Prosper Mérimée, nào tôi có nghĩ được sẽ đọc Mérimée viết tiểu thuyết lịch sử. Biên niên sử của triều đại Charles IX là sách của bạn gửi cho đọc; nghe tên là biết tiểu thuyết lịch sử, mà liên quan đến lịch sử là tôi hãi hùng, vì tôi luôn thấy lịch sử quá sức loằng ngoằng, quá nhiều sự kiện và thường làm đầu óc tôi đi theo các hướng thuyết âm mưu, mà như thế thì lịch sử trong mắt tôi lại là hư cấu, ý nghĩ của tôi luôn là: lịch sử là một dạng tiểu thuyết chán ngắt

câu chuyện lấy mốc 1572, cụ thể là 24/08/1572 ngày Chủ nhật lễ Thánh Barthelémy [1 trong 12 tông đồ] và vào nửa đêm phe Công giáo đã bắt đầu cuộc tàn sát người Huguenot - Tin lành, về sau được gọi tên thảm sát Ngày lễ Thánh Barthelémy, làm sự kiện chính. Cuộc chiến này nằm trong chuỗi 8 cuộc tranh chấp giữa phe Công giáo [trong truyện gọi phe Thiên Chúa giáo] và phe Huguenot [trong truyện dùng song song Huguenot - Tin lành] từ giữa thế kỷ 16 đến 1598 - gọi chung là chiến tranh tôn giáo Pháp. Gọi là chiến tranh tôn giáo, nhưng ai cũng hiểu yếu tố tôn giáo chỉ là cái cớ, là hệ quả; luôn luôn ở đây là tranh chấp nắm quyền kiểm soát một đất nước/lãnh thổ giữa các thế lực gia tộc lớn, liên minh, triều đình etc.; cụ thể bối cảnh của Biên niên sử của triều đại Charles IX là 3 phái chính: phái Tinh Lành, phái triều đình và phái của nhà Guise

bản dịch Biên niên sử của triều đại Charles IX được dịch và in năm 1988, như nhiều sách truyện giai đoạn này, nó được dịch từ bản tiếng Nga; về sau khi đọc hết quyển truyện rồi, tôi mới dám quay lại đọc Lời nói đầu; chứ ngay lúc đầu, đọc Lời nói đầu, tôi đã nghĩ ngay thôi mình bỏ qua quyển này của Mérimée đi thôi, cái gì mà loằng ngoằng lịch sử lắm nhân vật thế này, đọc không vào đầu tí nào, rồi tôi lại tự giở qua với ý nghĩ: đọc luôn vào truyện như đọc một tiểu thuyết bình thường, chắc không đến mức không hiểu Mérimée viết gì chứ, gì thì gì Mérimée hồi bé tôi biết cũng là một người kể chuyện phiêu lưu có gì đấy vừa Pháp vừa hiệp sĩ Tây Ban Nha cơ mà. Nhờ quyết định bỏ ngang Lời nói đầu, mà tôi đã đọc liền tù tì quyển tiểu thuyết lịch sử này như một truyện phiêu lưu [tôi luôn khó thoát được sức hút của thể loại picaresque], nó bắt đầu đặc biệt thu hút tôi khi báo hiệu sẽ có đấu kiếm danh dự; là một người không có sức đánh đấm nhưng lại rất thích đánh đấm giải quyết sòng phẳng, tôi đặc biệt thích các câu chuyện đấu kiếm đấu súng danh dự, nói theo cách nào đấy thì ở các thế kỷ trước, đó có thể là bệnh dịch/nạn dịch đấu kiếm đấu súng danh dự, vì con số cái chết có thể ngang ngửa, không muốn nói là có phần nhỉnh hơn cả các cuộc chiến. Nếu như Mérimée thích các chuyện hài hước trong lịch sử [là sử gia mà], đặc biệt là các chuyện hài hước có thể mang đến bức tranh chân thực về phong tục và những nét đặc trưng của một thời kỳ nhất định; thì tôi lại luôn quan tâm đến các màn đấu kiếm đấu súng vì danh dự [đàn ông trết vì danh dự, là phụ nữ, tôi quan tâm đến cái khiến người đàn ông bỏ mạng, cũng dễ hiểu mà], mà góp phần không nhỏ cho các màn này là chất xúc tác mang tên các quý bà quý cô [cũng đừng quên câu chuyện được mượn làm chi tiết trong Biên niên sử, người phụ nữ bắt gặp chồng truỵ lạc đã xử đẹp bằng chính tay mình, như một người đàn ông trọng danh dự]

khi đọc hết Biên niên sử của triều đại Charles IX rồi, lúc này mở ngược lại Lời nói đầu, đọc Mérimée viết lời đầu sách mới thấy giá trị, lúc này mới hiểu Lời nói đầu tác giả viết gì. Đó là tất cả lập luận, lý lẽ và cái nhìn của Mérimée về sự kiện lịch sử này; con mắt lúc này là con mắt nhà văn, không còn là sử gia ghi chép lại, mà như vậy thì sẵn sàng hư cấu câu chuyện theo điểm nhìn nào đấy - thành một tiểu thuyết. Ba phe thì luôn luôn tồn tại ít nhất một phe muốn đắc lợi; ở đây là phe triều đình - đại diện là vua [ở đây làm sao có thể bỏ qua vai trò nhiếp chính của thái hậu Catherine, nếu không muốn nói, tất cả từ đấy mà ra], trong vụ tàn sát ngày lễ Thánh Barthelémy, "nếu như ông ta không ủng hộ nó thì ít ra cũng đã cho phép nó" và chẳng bao lâu sau, phái Thiên Chúa giáo đành phải bỏ cuộc vây hãm, hoà ước lần thứ tư được ký kết, nhà vua nhượng bộ cho dòng nước xiết cuốn theo luôn cả mình: bãi bỏ lệnh ân xá và chỉ mấy ngày sau lại ra một lệnh mới cho phép vụ tàn sát lan rộng khắp nước Pháp. Đúng là điên rồ trò chơi chính trị quyền lực

[tôi cam đoan là ngay sau đây tôi cũng chẳng nhớ gì về các cuộc chiến về giai đoạn lịch sử phía trên tôi vừa nói đâu, tôi nói gì tôi còn chẳng hiểu, làm sao mà nhớ được (đã lại sắp 11h đêm, không lẽ tôi không thể có chuỗi nửa tháng đi ngủ trước 11h hay sao, có gì mai sửa)]

wanderers

đọc Đói, Pan, Victoria [có một truyện ngắn từng được dịch, hình như tên Tiếng gọi đời thường - truyện ngắn này làm nghĩ ngay đến cảnh hẹn hò lần 2 của nhân vật Đói], tiếp tục với Dưới ánh sao thu và Phúc lành của đất, sẽ mang nỗi băn khoăn tại sao Knut Hamsun viết Dưới ánh sao thu và Phúc lành của đất; chúng quá đương nhiên, đó chính là đời sống gần đời sống của Knud Pedersen nhất, không phải những gì tôi mong đợi ở con người nhà văn Knut Hamsun

Dưới ánh sao thu nhân vật chính là Knut Pedersen [tên thật của Knut Hamsun], câu chuyện làm tôi nhớ đến Knulp của Hermann Hesse - từng được dịch trước 75 với tên Một kiếp giang hồ [câu tôi hay trêu mọi người bằng file ghi âm giọng tôi đọc, đại ý: ta có thể phát giác ra sự ngu ngốc của thiên hạ, ta có thể chê cười hay thương hại họ nhưng phải để cho họ đi nốt con đường dành riêng cho từng người - là câu ở Knulp nhé]; là câu chuyện gợi nhớ đến thôi, cũng như nhiều lúc nó đá sang phía John Steinbeck - đây là kiểu nhà văn tôi chán ngán; nhưng làm gì có nhà văn nào giống nhà văn nào, ngay cả khi câu chuyện họ kể khiến người ta liên tưởng họ với nhau - luôn có phong cách và tinh thần các nhân vật khác nhau. Như Knulp thì chấp nhận sự phù du, coi cuộc đời nhẹ một bài ca, còn Knut Pedersen là thái độ xa lánh cuộc sống đô thị, trở về với thiên nhiên

Phúc lành của đất là bài ca trở về với thiên nhiên rõ ràng hơn hết. Tiểu thuyết gồm 2 quyển, chia rõ đời sống của 2 cặp nhân vật có thể xem là thuộc 2 thế hệ, trong đó phần lớn quyển 1 làm tôi nghĩ đến Regain - Cỏ hồi sinh của Jean Giono; một trang trại được dựng nên khởi thủy là vùng đất hoang không người, qua năm tháng với những biến thiên của đời sống tư bản du nhập; và một trang trại hình thành khi đời sống tư bản đã nhen nhóm hình thành trong cộng đồng; cấu trúc đời sống 2 trang trại có những nét tương đồng nhau, ngay cả chi tiết 2 người phụ nữ giết đứa trẻ mà họ sinh ra, nhưng phán quyết họ phải nhận cho thấy con người và xã hội qua năm tháng đã nhìn nhận cùng một sự việc thế nào... Đất đai là thứ luôn giữ những gì nguyên thủy nhất dẫu nó có phải tiếp nhận những gì từ con người thì riêng nó, vẫn luôn còn ở đó; con người nếu thực sự gắn mình vào đất thì ý nghĩ cũng sẽ thường hướng về Thượng đế, đó là lẽ tự nhiên, xuất phát từ sự mộc mạc và lòng kính sợ - một người nông dân gắn bó với đất đai, cả thân thể và tâm hồn, một kẻ cần lao không hề ngơi nghỉ