Tam Yên

trong 4 tiểu thuyết tính đến thời điểm hiện tại xuất hiện trong hình hài quyển sách của Nguyễn Nguyên Phước thì Chung một cuộc tình là lỏng lẻo nhất; đọc nó, nhất là các đối thoại, nghĩ đến truyện của Haruki Murakami. Tiến sang Một chuyến đi và Nhà máy sản xuất linh hồn, thì đây là sản phẩm: sự phi lý làm người của Kafka, nỗi bất tiện làm người của Kierkegaard - nhưng không được từ bỏ đức tin, lòng can đảm [sao mà khổ thế con người]; tiếp tục một chủ đề: số phận chọn ta như người ta chọn gái điếm, chênh vênh trăn trở hoang mang cô độc hay phó mặc vô tri... có thế nào thì cũng vẫn thế, giãy hay không giãy thì cũng vẫn vậy - kiểu gì thì rồi cũng khóc cả thôi [lúc này Kurt Cobain xuất hiện trong đầu ta một câu: nobody dies a virgin, life fuck us all; nó đồng hành cùng câu người đời hay nói: gái đĩ hơn người khác ở chỗ họ biết họ làm gì và bán gì, hay, một câu nữa: với thế giới này, ai cũng là đĩ, chỉ khác nhau làm đĩ bộ phận nào, lúc nào và phục vụ ai]. Và, Chết trong ngày Chúa nhật: "Thằng Lâm bảo cuộc đời là con đĩ thế giới là cái nhà thổ Thượng đế là thằng chơi quỵt. Thằng Tùng nói Thượng đế bây giờ đang ở đâu. Trong nhà thổ thằng Vũ nói mày vào đấy mà tìm ba lít một nhát muốn tìm Thượng đế nào cũng có..." [chắc đây là tiểu thuyết định nghĩa "nhà thơ" nghĩa là như thế nào nhiều nhất tôi nhớ, lại Kierkegaard]

đọc truyện ngắn Nguyễn Nguyên Phước, Tam Yên đã xuất hiện ngay từ tập Lần đầu tiên với truyện Người không kinh ngạc, đó là cái làng Tam Yên nơi người ta chết vì mở một chiếc hộp, điều xảy ra khiến người ta chết vì kinh ngạc, rồi một kẻ buồn tẻ mở nó không chết vì kinh ngạc mà bị cái hộp gây kinh ngạc ấy hút vào mà chết, từ đó cái hộp trở thành vật vô tri vô dụng, dân làng không chết vì kinh ngạc khi mở hộp nữa mà chết vì mòn mỏi ngóng chờ kinh ngạc bởi trong suốt cuộc đời họ không còn bất kỳ sự kiện nào gây ngạc nhiên. Sau đó, ở mảng tiểu thuyết, nó dồn dập được nhắc đến ở Chết trong ngày Chúa nhật và Một chuyến đi

Tam Yên là một nơi chốn, mày nghĩ nó ở đâu thì nó là ở đấy, mày bảo nó thế nào ra sao thì nó là thế, gọi mê cung cũng đúng mà nhà tù thì phải rồi, là cái làng nơi một chuyến xe số phận phải đến là phải đến thì cũng đâu có sai... Tam Yên, đi lòng vòng mãi cũng về chỗ ban đầu, đi kiểu gì cũng kết cục như nhau "khi đi vào vùng đất này la bàn bị xoay theo chiều tiếp tuyến với con đường mà ý chí của Đấng Toàn năng muốn chúng ta đi" - Chết trong ngày Chúa nhật. Chốn ấy ở Nhà máy sản xuất linh hồn - chỉ gọi chung là làng, nơi đặt nhà máy - không được đặt tên làng Tam Yên như trong Một chuyến đi, làng ấy cũng vậy, nhà máy nằm dẹt như con gián giữa hai quả đồi của làng, trong nhà máy không có lối đi cố định, các con đường cứ bẻ quặt rẽ nhánh nhưng có thế nào thì nó cũng dẫn đến nơi vốn dĩ phải đến, làm cái việc ngày ngày vốn dĩ phải làm "ngồi yên và tập trung suy nghĩ", nhà máy không bao giờ từ chối một ai: còi vang lên ta đến nhà máy, làm công việc ngồi yên và tập trung suy nghĩ, hết giờ đi về, tối tối ra bãi tha ma làm tình ngay trên bề mặt các ngôi mộ như những xác sống hừng hực động dục... nhìn chung mọi con đường đều dẫn đến nơi cần phải đến. Trăn trở hay vô tri, hoài nghi hay xác quyết, biết hay không biết, ngu si hay có tí thông suốt, thông tuệ... ở tư cách con người hay người ngợm [như Lâm ở Nhà máy sản xuất linh hồn và các cuộc đối thoại tìm hình hài một con người cùng rời bỏ làng, rời nhà máy], tất tật đều dẫn đến chỗ cần phải đến mà số phận đã chọn. Giãy mà làm gì, ta trao cho hành động của mình một phẩm cách, nhân cách làm người... có khi đó cũng chỉ là ảo tưởng của riêng ta - thế nhưng, thần chú ta phải mang như cây thập tự giá mình [hay cây ta bị đóng vào đợi loài ác điểu đến rỉa xác như ân huệ cuối cùng] vẫn là không bao giờ từ bỏ lòng can đảm và đức tin

cũng tương tự đường đi từ truyện ngắn sang tiểu thuyết, ngay từ vài trang đầu của Chết trong ngày Chúa nhật, đã rất dễ nhận ra, tôi xuất hiện liên tục và đổi vai liên tục, ở tư cách một con người có rất nhiều tôi, tôi là tất cả, tôi là ai, ai là tôi, tôi là bất cứ ai và cũng là duy nhất một ai đó với tư cách con người và số phận như vậy - sự phi lý và nỗi bất tiện làm người: ai cũng giống như ai và không có bất cứ ai giống ai cả, kết cục đều như nhau, rồi cũng khóc cả thôi, số phận đã chọn ta... Đó là đà phát triển của một truyện ngắn tên gì rất nhiều Tiến - à, Tuổi của chó trong Thượng đế và đất sét, hay, Hồi ức về một vụ hoả hoạn trong Lần đầu tiên... đều in lại trong tập Một chuyện tình vớ vẩn; và sự định hình, kiểm soát văn bản xuyên suốt tiểu thuyết 600 trang: không dấu ngắt không hội thoại thông thường không chuyển đoạn chuyển chương hồi không cốt truyện không tuyến tính thời gian không gian thực ảo [làm nghĩ đến Thomas Bernhard và Faulkner]... mớ hỗn độn triết lý rệu rã mù mịt bạo lực đen tối chằng chịt đan nhau; nó chửi tất tật cấu xé đay nghiến bươi móc mọi sự không chừa gì trong sự hoang mang bất định của những gì phải bắn ra: cái chết cái đoạ, sự ngơi nghỉ và phục sinh - là một

Chung một cuộc tình, Một chuyến đi, Nhà máy sản xuất linh hồn tương đối dễ đọc, rất dễ vào mạch truyện, mỗi người có những suy tư riêng, đương nhiên thế, nhưng tựu trung, rất nhiều điểm chạm có thể cùng nói với nhau về 3 tiểu thuyết này. Còn Chết trong ngày Chúa nhật, mớ hỗn độn ấy có thể bắt đầu ở bất cứ trang nào, bất cứ đoạn nào... có thế nào thì cũng phải kinh qua cảm giác "tởm" khi đọc nó; không cần biết, không còn ham muốn đọc đến hết một tiểu thuyết để biết kết cục của nó như thế nào [tôi thích nghĩ nó là truyện dài hơn], bởi có thế nào thì cái chữ "tởm" nó vẫn chực chờ ngay trong đầu, vẫn ngay đầu lưỡi một cái dợm liếc mắt văn bản là nó sổ ra ngay. Cá nhân tôi không muốn mình đọc phải một tiểu thuyết như vậy, dẫu tôi đã đọc rồi, biết phải làm sao bây giờ, còn làm được gì nữa; và tôi cũng không đánh giá cao nó về hình thức văn bản. Với tôi, Nguyễn Nguyên Phước là truyện ngắn; khi đọc 4 tiểu thuyết của Nguyễn Nguyên Phước tôi luôn tự hỏi, tại sao lại cần viết dài như thế, Chết trong ngày Chúa nhật là cơn cuồng viết của một người sắp hoá điên và ý thức sự điên ấy phải đổ rót nó ra; Chung một cuộc tình là một lỡ tay, thôi bỏ đi; Nhà máy sản xuất linh hồn và Một chuyến đi nếu có thể viết nó là truyện ngắn thì lợi cách hơn cả, viết dài rất nhiều đoạn tôi tưởng mình đọc văn học TQ [ở bìa sau Nhà máy sản xuất linh hồn, tôi thấy một nhân vật nhận xét Nguyễn Nguyên Phước có style Lý Nhuệ, tôi không nói đúng sai vì tôi không đọc ra Lý Nhuệ ở đây, cái đọc mỗi người mỗi khác, nó riêng tư như chuyện tình dục, tôi chỉ buồn cười cái chữ "nhưng" chốt hạ mà nhân vật đó nhận xét, ngay lúc í tôi lại nghĩ đến một ý nghĩ không gây kinh ngạc gì trong tất tật mọi sự, vừa có thứ gì được bán]. Đọc lại mấy tập truyện ngắn, tôi nghĩ nếu đẩy Nguyễn Nguyên Phước đi, cũng có chút không nỡ đấy; nhưng đọc lại và cả đọc mới mảng tiểu thuyết, tôi không đắn đo nữa; việc xong rồi

ps. có gì tí sửa, phải đi bộ 30' dưới nắng hoàng hôn

điên

Nguyễn Nguyên Phước truyện ngắn là 3 tập truyện trong ảnh, được viết trong khoảng 2005 - 2007. Các truyện trong tập Thượng Đế và đất sét 2007 xuất hiện lại hoàn toàn trong tập Một chuyện tình vớ vẩn 2023; các truyện trong Lần đầu tiên 2008 [nhìn tranh bìa, nghĩ ngay đến Người tình của Duras, làm bìa của Lần đầu tiên cũng có thể được, người đàn ông trong truyện chưa đủ trải đời như tranh thôi; bìa sách là tranh vẽ, lại còn đẹp, nếu mà lại thêm đo ni đóng giày thì là một ưu ái lớn] cũng xuất hiện lại như vậy, nhưng khuyết đi 4 truyện; Một chuyện tình vớ vẩn in thêm 2 truyện mới "Một cảnh tình yêu", "Ngay cả điều ấy"  - phong cách viết và ý tưởng truyện đồng nhất với Nguyễn Nguyên Phước truyện ngắn, có thể cũng được viết vào cùng giai đoạn, hai truyện này tôi đều thích, truyện đầu thích vì đó là hoàn cảnh chung có thể rất nhiều người đã có kinh nghiệm nó mà chưa trỏ được ra và gọi tên cảm giác, truyện còn lại tôi thích phong cách văn bản, cái thích như cách truyện Thuyết tiến hóa ngược tạo ra gần 20 năm trước tôi đọc nó

tôi mới đọc lại 3 tập truyện ngắn này ngày hôm qua, trong các tập truyện ngắn nói chung luôn có truyện trội hẳn lên, có truyện lại sụt hẳn vào hố, tỉ lệ đồi núi và thung lũng vực sâu thế nào thôi; nhưng đó là điều nhất thiết phải có của nhà văn, tạo ra các đồi núi tinh thần và vực thẳm. Truyện ngắn Nguyễn Nguyên Phước tôi vẫn có thể đọc lại nó sau gần 20 năm, trong trạng thái nhiều hào hứng, nhận ra trạng thái đó khi đọc, với người đọc, bản thân điều ấy đã tự có hào hứng riêng; điều này có thể đến từ chính việc, phong cách viết đơn giản, không tuyến tính, không trù định của tác giả - chính vì không trù định, sự tự nhiên của kẻ điên, trực giác... khiến người ta viết những gì chân phương, kể câu chuyện người ta muốn kể nhất: cái chết, cô độc, hoang mang, âu lo thường trực trong tồn tại

viết, với tôi, không liên quan mấy đến việc trả lời các câu hỏi. Nó là khoảng với cánh cửa nằm trong định tuyến không gian, thời gian và hơn nữa của tôi và của "người khác", giữa chúng tôi... trong trường định tuyến ấy, nó bày ra "tồn tại" với tất tật biến thể. Yếu tính để chơi trong trường này: điên và chân phương - cả hai không phải ai cũng có, hay, có thể tìm lại, thấy lại được

thế nên, mới có câu chuyện Nguyễn Nguyên Phước tiểu thuyết
[NNP truyện ngắn tôi định viết về việc các nhân vật tái hiện: những Lâm Trường Vĩnh Babu-san Đinh Hoài Viễn... nhưng để đến sau đi, đến NNP tiểu thuyết vẫn được, ví dụ tôi muốn móc truyện ngắn Lần đầu tiên và một phần tiểu thuyết Chung một cuộc tình vào nhau qua cửa thông: người cha - món quà cuối cùng - lần đầu tiên; lúc í sờ đến cả viết ngắn, dài cũng vẫn được cơ mà, NNP viết ngắn hay hơn viết dài, có những truyện cực ngắn như Cây thích đấy thôi... (có gì tí sửa, phải cơm nước rồi)]

NBS

 những hào sĩ đứng bên bờ nhật nguyệt

vỗ tay cười khinh lớp sóng lô nhô 

[bỏ xứ - NBS]

kim tiền

tối hôm qua lúc đang ngồi sờ mó mấy quyển Balzac, đang dừng ở Gobseck, thì con gái lớn của Loan nhắn tin. Đọc tin nhắn đề bài bà í thiết kế cho bọn trẻ con, tôi liền cười như hóa dại hô vang như khẩu hiệu quyết tâm: Gobseck Gobseck Gobseck :))); rồi phì cười nghĩ, bà này đúng con gái Loan rồi, đúng là chị gái Cáo nhà tôi rồi không thể sai được, hai má này phải có nhiều vàng cỡ nào mới ám ảnh vàng thế chứ, cái gì cũng tính quy ra vàng, vàng quy ra, rồi thì để đựng vàng để trữ vàng để mua vàng để etc. vàng [tại sao lại không nói là không có vàng nên mới nghĩ đến vàng, vì đấy là tôi đi từ bản thân, người chả có mạt vàng nào, một người không có tiền không có vàng là tôi cho hay]. Nhưng có nói thế nào, thì câu tôi nói từ đêm hôm qua đến chiều nay với một tiểu iêu, nhiều nhất vẫn là: nó có tiền có chỗ đứng nó về, trước khi là ai đó được gắn mác với các mối quan hệ thì đầu tiên nó phải là nó, thằng đàn ông có danh dự và tự tin cái đã, suy nghĩ từ trước tới giờ thì tiền với nó là thước đo và cải thiện việc này hiệu quả, để yên cho nó tập trung tĩnh trí cày cuốc, đàn ông tự tin, có sự nghiệp tốt mà. Thời nào cũng là thời đại mạ vàng, thời kim tiền, chưa bao giờ khác nên sẽ không dùng "kim tiền lên ngôi". Kim tiền cũng có mặt tốt, chả gì xấu cả hay tốt cả 

Gobseck - Những nguy cơ của sự vô hạnh, là một trong sáu truyện [1845 Balzac luân chuyển, thay đổi hệ thống lại thì thành ba mươi hai] làm thành Những cảnh đời tư, bộ đầu tiên của phần I Khảo luận phong tục trong Tấn trò đời. Gobseck được tả là người cằn cỗi, chân tay khẳng như chân hươu, giọng khô khốc [cái tên Gobseck, Gob - gober ăn ngấu nghiến nuốt chửng, seck - sec khô cằn], mắt chồn ti hí không lông mi sợ ánh sáng, nhìn người lạnh lùng vô cảm, nhìn hộp kim cương thì sáng lóe lóng lánh etc. Triết lý sống của Gobseck sau nửa thế kỷ bôn ba: chỉ có vàng, vàng, vàng là tất cả giá trị trên đời này, là giá trị của con người, có vàng là có tất cả... đến mức, lúc sắp chết lão ta cũng trông thấy vàng sống, vàng đi lại múa may trước mắt. Nhưng như nhiều nhân vật của Balzac - nhân vật tái hiện, dù tái hiện hay không, thì đều có mặt sáng, sấp bóng rung rinh, thậm chí tối mù thô lố con mắt nhìn lại những con mắt nhìn vào nó... trong phòng trưng bày hội họa Tấn trò đời, mỗi chân dung không thể chỉ nhìn đóng khung trong một cảnh đời, một phong cảnh, nó phải nằm trong tổng thể phối cảnh chung 

nhìn phần III Khảo luận phân tích, dù chưa hoàn thành nhưng nếu có, nó thật chát lòng một con người. Đọc thấy: Sinh lý học hôn nhân, Bệnh lý học đời sống xã hội, Giải phẫu học giáo giới và Chuyên khảo về đức hạnh [lại nghĩ đến một đêm, cô bạn sách nói một kiểu phụ nữ các cụ nói lạt mềm buộc chặt, cô ấy cho đó là thao túng tâm lý, "cứ đứng dưới bóng đạo lý đoan trang"]

đa

đa sắc tộc, văn hóa, ngôn ngữ... xoay quanh nhân vật trung tâm, một phụ nữ Nhật lấy tên Misa ở Berlin. Cô đọc và dịch Kleist, tập thái cực quyền, tìm hiểu về việc hồi hương từ Đông Phổ hay, người Phổ cổ... [tất cả đều có xuất phát điểm từ bác M. - người hàng xóm cách Misa mấy chục tuổi]

Hạc trắng xòe cánh được viết xuôi trình tự thời gian tạo thành các liên văn bản giữa người kể chuyện Misa - truyện ngắn của Kleist - các đoạn đối thoại [ngay cả các thiết bị điện trong nhà cũng dạy nhau nói ngôn ngữ các vùng] - giấc mơ - tưởng tượng... không ngắt quãng - một tiểu thuyết liền mạch không chương hồi, như Kleist dùng phẩy, chấm phẩy, hai chấm mà hạn chế tối đa sự ngắt của dấu chấm câu. Như vậy nhưng lại có ít nhất 2 chỗ bị hẫng rất bất ngờ cho người đọc đang thuận theo chiều đi của câu chuyện, hẫng không phải do chuyển dịch văn bản theo dòng thời gian, mà hẫng vì sự lặp không cần thiết; về sau, tôi mới biết, đây là tiểu thuyết được đăng feuilleton, có lẽ chính yếu tố này đã xảy ra sự cố ý kia - phần mào đầu trước khi vào kỳ đăng mới

hạc xòe rộng cánh là thức thứ ba trong hai mươi tư thức thái cực quyền [thật ra là một trăm thức hay hơn] và người Nhật như Misa liền gọi nó là hạc trắng xòe cánh và nghĩ đến Người vợ hạc, truyện cổ Nhật Bản; cũng như vậy, trong lớp học thái cực quyền có nhân vật người Nga tên Alyona [nghĩ ngay đến nhân vật của Dostoievski; cũng như vậy, nhân vật tên Backer - trong tiếng Đức là thợ làm bánh mì thì nhân vật này làm bánh ngọt etc.] nên meister đã liên hệ ngay thức thứ ba này với múa ballet Hồ thiên nga etc.

đọc xong Hạc trắng xòe cánh tôi muốn tập ngay thái cực quyền taichi - đó là chuỗi các thế tấn công, thực chất, các thế ấy để bảo vệ rất kín phần thân trước của ta, và thuận theo thế, luôn có cảm giác [có mấy tháng của năm ngoái tôi xem quá nhiều taichi (do nhìn một người nam giới tập yoga chuyển trọng tâm đẹp quá và tôi chắc chắn là anh ta có tập thái cực quyền, và đúng là thế thật), đến nằm nhìn trần nhà tôi cũng hình dung những động tác tay là ôm cuộn nước, điều chuyển cuộn nước, đổi trọng tâm là thuận chiều năng lượng mà phát lực] ta ôm một quả bóng tròn, một cuộn nước tròn trong lòng và thuận chiều đảo nghịch dòng nước nhấn đè đối phương mà nắm thế tấn công; việc ấy, với tôi, quyến rũ hơn đọc Kleist, vì ngay sau đây, tôi bắt đầu vào một trường đọc dài, không nghĩ sẽ đọc ai khác nữa cả, trong vài ba tháng tới :), sách đang tới cửa nhà đây rồi

vị kỷ - vị tha

loài nào thì cũng chỉ là vật chủ của gene; loài người với ý thức phát triển nếu nhìn kỹ cũng chỉ là một loài phát triển ngoài mong đợi [nếu không thế thì đã tự huỷ theo cơ chế sinh học, đã không qua được các kỳ chọn lọc tự nhiên]. Cũng chính vì ý thức mạnh, loài người biết vị tha và càng biết vị kỷ; vật chủ chứa gene vị kỷ dù ý thức mạnh hay yếu thì đều có đích đến chung... là ra nghĩa trang, còn gene thì tiếp tục cuộc sống ở một vật chủ khác vì gene tồn tại được là do sở hữu đặc tính ích kỷ - nó phải tự động ích kỷ vì chính sự tồn tại của mình

cuộc chiến ý thức và mệnh lệnh sinh học không dễ dẫn đến chữ "vị tha", chính vì vật chủ ý thức mạnh, khôn quá nên ngu và vật chủ chỉ ngu vì đã khôn: luôn chọn sống sót hay làm mọi cách để tăng triển vọng sống sót. Quay trở lại điều hiển nhiên không đáng để tranh cãi: chọn lọc tự nhiên là chọn lọc của loài hay của cá thể :))))

tôi ở phía luôn muốn đối đầu với ông tác giả này, cả 2 quyển của ông í được dịch, đọc xong đều khiến tôi muốn lên đài boxing với ông ta :))) sách này không phải của tôi, của bạn A gửi thanh lý từ đời nào, nó còn lại ở nhà tôi vì chưa đến lúc đi, sách trong nhà tôi bị dớp, phải mở ra sờ vào thì mới chịu đi :))). Hôm nay thì nó đã tìm được người chịu rước, những tận 2 người muốn rước, thế nên ai đang muốn pass quyển này 170k có thể liên hệ tôi, tôi giới thiệu người rước cho :))) nhà tôi chật, đầu óc tôi còn chật chội hơn, chưa bao giờ nghĩ sẽ có nó trong nhà 

Prosper Mérimée

 

các quyển trong ảnh có Biên niên sử của triều đại Sác-lơ IX là tiểu thuyết, còn lại đều là các tập truyện ngắn. Trong các tập truyện ngắn thì Carmen khổ to và Carmen 2 tập là giống nhau, Carmen khổ to bỏ đi Lời giới thiệu của Carmen 2 tập; còn Carmen khổ cơ bản xanh lá chỉ có duy nhất truyện ngắn Carmen, song ngữ Pháp Việt; cả 3 Carmen đều bản dịch của Tô Chương; Những lá thư từ Tây Ban Nha [ở ngay truyện đầu tiên, xuất hiện từ "đàn hặc", từ này tôi mới biết 5 năm trước thôi, người bạn sách nói với tôi từ này hình như anh ấy xem đọc tin tức từ các trang hải ngoại 🙂 thank you] và Những linh hồn nơi chuộc tội trùng nhau nửa dung lượng - 4 truyện, bản dịch khác nhau [tập Những linh hồn nơi chuộc tội, có thể nói là không được biên tập]

Biên niên sử của triều đại Sác-lơ IX là tiểu thuyết duy nhất của Prosper Mérimée tôi hiện có trong nhà [được tài trợ đọc], nên đã được nói đến từ trước, tiểu thuyết này làm nghĩ ngay đến trào lưu tiểu thuyết lịch sử của Walter Scott, nhưng chất bi hài kịch của nó thì từ Shakespeare. Từ đây, chỉ còn Prosper Mérimée truyện ngắn - đây là Mérimée ấn tượng với tôi hơn nhiều Mérimée tiểu thuyết, dù Biên niên sử hoàn toàn có thể cắt thành vài ba truyện ngắn

đọc Prosper Mérimée ấn tượng nhất là truyện ngắn xuất hiện rất nhiều người mộ đạo, khoác áo thiêng sống phàm [Giáo sĩ Aubain (trong truyện này có nhắc đến Mauprat - ngay lúc í tôi muốn đi đọc ngay một vệt George Sand vì Môpra sẵn trong nhà, nhưng mà tôi còn phải đọc và đọc lại một nhân vật quen một vệt rất dài, tôi tạm hoãn Sand lại), Arsene Guillot, Federigo, Ngõ Đức bà Lucrezia...], nhưng lại cho thấy cái nhìn của đạo đức tự thân chứ không phải đạo đức tôn giáo, giáo lý, hay khuâm tuân giáo lý. Cái nhìn của Mérimée với tất tật mọi sự được kể với giọng điềm tĩnh, tiết chế, không sắc thái lên bổng xuống trầm mấy khi, nhịp đều, đôi lúc còn khiến người đọc cảm thấy phong cách viết được kiểm soát chặt, tinh giản, có phần khách quan đến lạnh lùng [như trong các truyện: Người đẹp thành Tolede, Tamango (lúc đầu đọc truyện này nghĩ đến Những linh hồn chết), Mateo Falcone; dù nhiều câu chuyện thuộc ngả Shakespeare [Những linh hồn nơi luyện ngục, Ngõ Đức bà Lucrezia, Ảo giác của vua Charles XI...), Balzac [Hai sự hiểu nhầm, Arsene Guillot (trong truyện này, tình huống nhân vật trích Othello rất tinh: nàng ta phải có đầu óc kỳ quái thế nào thì mới chọn mới ưng người (da đen/xấu, kém) như ta 😛...], Pushkin [Hạ đồn, Ván thò lò, Chiếc bình Etrusca, Chuyện Rondino...]; đọc các truyện ngắn của Mérimée, tôi hay nghĩ đến một nhân vật gần 50 năm sau: Maupassant và tự răn mình, rất dễ dàng một lúc nào đấy mày sẽ nhầm lẫn truyện của 2 người họ vào nhau, nhưng, nói vậy thôi 😛 Mérimée màu sắc có pha Tây Ban Nha, Ý, Nga, còn Maupassant thì không, Maupassant quá Normandie, Pháp [nhân tiện, hôm nay tôi vừa ngó quyển Những Chủ nhật của một thị dân Paris (do đúng trưa nay sách đến thôi), có Heraclius Gloss là XBK đã xuất bản rồi, các truyện còn lại có vẻ không trùng với các truyện/tập truyện tôi đang có và đã đọc trong nhà, không biết đây là dịch mới hay là in lại từ 1 tập nào mà tôi không biết vì nhìn thông tin thấy sơ sài, có mỗi 1 tập này, tôi ngại đọc lẻ tẻ, nên... cứ gác đấy đã]; một số rất ít thần bí rùng rợn mang màu sắc dân gian địa phương: Vệ nữ thành Ille, Người con trai của Gấu, Djoumane...

Tây Ban Nha, Ý, Nga - văn hoá và những tục hay lệ lạ địa phương các xứ này mang đến nhiều cảm hứng cho Mérimée; thậm chí còn pha trộn thêm thần thoại Hy Lạp và tín ngưỡng Cơ Đốc giáo, truyện thời Trung cổ [như Federigo, chẳng hạn]. Điều ấy quá sẵn trong kho của sử gia, nhà khảo cổ; Mérimée được biết đến nhiều nhất là Carmen [thế mới chán], nhắc đến Carmen người ta thường nghĩ ngay tới người bô hê miêng tự do, cũng như nghĩ đến Colomba là nghĩ đến con người đảo Corse, và ngược lại; tôi thích Colomba hơn Carmen nhiều [hồi xưa bé, tôi đọc Colomba không thấy thích như bây giờ, hôm vừa rồi đọc lại, giữa buổi trưa trật vẫn nằm trên giường, tôi co giò cười tự nói: Colomba hay quá, thôi xuống nhà cơm nước đã, để dành trưa đọc tiếp; chính ngay khoảnh khắc co giò cười sung sướng, tôi một lần nữa biết những nỗi vui này không thể nói cho người không có trải nghiệm tương tự hiểu được, không thể hiểu được đâu], buồn cười nhất là xứ ấy họ có những động tác tay, mặt ra hiệu thay cho lời nói, những luật bất thành văn, một nơi gọi là ma-ki điển hình xứ sở - giống như ở một truyện cũng rất hay khác, một sự lạnh lùng trong phong cách của Mérimée, đó là Mateo Falcone, cùng với Colomba thì đây là 2 truyện điển hình đảo Corse [Maupassant cũng viết mấy truyện đảo Corse, thì... Napoléon đấy]; có một chi tiết ở Colomba sau khi đại diện nhà chức trách đứng ra hoà giải 2 gia tộc lớn trên đảo và chứng kiến kết quả hoà giải bất thành, ngay trước mắt mình họ có thể lao vào báo thù nhau, nhà chức trách thiếu điều ngửa mặt lên giời tuẫn đạo, than: "có đâu lại như cái xứ này không [không chỉ một lần] không biết bao giờ tôi mới được trở về Pháp" :))). Điển hình cho văn hoá phong tục lề thói xứ sở - điều gây thích thú cho Mérimée là Những lá thư từ Tây Ban Nha gửi giám đốc Tạp chí Paris [trong các truyện ngắn khác, luôn xuất hiện chi tiết các nhân vật đi rong ruổi nghiên cứu, công cán ngoại giao qua các vùng đất "tích trữ" vào kho tàng của riêng mình các tục hay lệ lạ nơi họ đi qua, thí dụ, cứu được một phụ nữ Thổ trong Hai sự hiểu lầm, đang trong bao tải chuẩn bị bị thả xuống biển cho cá ăn vì tội lẳng lơ (giống cạo đầu bôi vôi thả trôi sông ở mình nhỉ), hay cô dâu trong ngày cưới chịu nhận một cái bạt tai của người giám hộ/cha mẹ, rồi thì chiếc giày chiếc hài của cô dâu sẽ là cái để khách trao tay rót rượu nâng ly mừng etc.] về những trận đấu bò [trước đây tôi từng đọc về "trò giải trí quốc dân" - như Mérimée nói, trong một quyển văn học hiện đại, tên Sáu người đi khắp thế gian, quyển đó đứng nhiều ở góc độ người tham gia, cảm thấy vinh dự khi trực diện nhìn vào mắt con bò, bị bò húc cho lòi ruột là niềm tự hào...], cuộc hành quyết [khi đọc những mô tả của Mérimée về con người thời ấy hào hứng đi xem hành quyết, bỗng nhiên một hình ảnh quen lắm hiện ra, tôi ngồi nghĩ nghĩ cái quen lắm này ở đâu nhỉ, bần thần trong khi vẫn đang đọc lá thư của Mérimée về hành quyết ở Tây Ban Nha thì thế nào, kẻ bị hành quyết ở xứ này khác xứ ta thế nào, tôi sực nhớ ra, à, trong Chuyện các bà vợ già của Arnold Bennett, lúc cô em bỏ nhà theo trai rồi chặng sau đó đến Paris, lúc này gã kia đã là chồng, rất hào hứng đi xem một vụ hành quyết], những tên cướp [Mérimée nói, đại ý: rong ruổi nhiều tháng trời mà không gặp phải tên cướp nào, lấy làm hổ thẹn vì điều ấy - đúng là quan điểm của con người ghi chép, nếu đến nơi này nơi kia mà không được hưởng cái hay cái đẹp cái dở cái xấu cái méo mó của xứ ấy, thì khác gì đã mất cơ hội được tận hưởng chốn này; những tên cướp/lục lâm trong truyện của Mérimée có xuất thân không hề tầm thường, tinh thần nghĩa hiệp, hiệp sĩ hào hoa si tình etc.] và những mụ phù thuỷ

một số ít truyện thần bí rùng rợn của Mérimée không hiểu vì lẽ gì, luôn khiến tôi nghĩ, trí tưởng tượng này thuộc về phía sự say mê với thế giới siêu nhiên, mà như vậy thì con người thường sở hữu tính khí có phần u ám, vậy mà lại có thể viết với phong cách tiết chế, điềm tĩnh có phần dửng dưng ngoài lề, thật là lạ; cũng có thể, việc sử gia, nhà khảo cổ từ trên cao nhìn dòng thời gian - lịch sử đã tạo nên phong cách ấy, cái nào có trước, người chọn nghề hay nghề chọn người 🙂

ps. những cái trên là nheo nheo mắt bấm bấm bấm đt trong 3 ngày đấy, xong rồi đến một lúc cũng chả biết bấm bấm bấm gì tiếp nữa, lại cũng lười đọc lại, kệ đi [ít nhất thì tôi cũng không bao giờ có thể vươn tới trình ẩu tả được như quyển Những linh hồn nơi chuộc tội, tên một người một địa danh 5-7 lần xuất hiện không lần nào giống lần nào, mục lục còn viết không đúng :))) vẫn còn may là cũng được 1 lần đúng, xác suất đúng không bằng không là may rồi :p]