màu quan san

 ...

em không nghe rừng thu

lá thu kêu xào xạc

con nai vàng ngơ ngác

đạp trên lá vàng khô

mockingbird

 

tiểu thuyết khoa học viễn tưởng của Walter Tevis xuất bản năm 1980 dựng nên một thế giới vắng bóng con người [dân số giảm mạnh] vào thế kỷ 25, chủ yếu ở New York. Thế giới loài người khi ấy là nơi robot quản lý cuộc sống con người, thuốc - thuốc gây nghiện [con người sử dụng thuốc điều chỉnh tâm trạng và tuân theo các quy tắc xã hội, ngay cả về cảm xúc con người hay sex, cũng tuân theo bộ công cụ quy tắc xã hội định hướng và tuyên truyền như một môn học; con người mất đi tư duy độc lập, sự tò mò và cảm xúc thật, không còn sự độc bản của mỗi cá nhân...] và truyền hình, công nghệ, tự động hoá, các loại robot máy móc có ý thức, ru ngủ con người - con người sống dưới sự chăm sóc của robot... tất tật tạo ra sự cô lập trong xã hội [có như vậy thì con người mới ngoan ngoãn dễ bảo, xã hội thuần là trật tự lờ dờ dật dờ ngủ] và, kì lạ là, việc đọc sách gần như biến mất, như một điều cấm kỵ từ xa xưa, thế giới ấy xảy ra vấn đề mù chữ, phải mất thời gian kết nối ngôn ngữ nói với chữ viết. Những điều một con người làm, như là tìm lại niềm yêu thích sách vở, cảm xúc mang tính cá nhân... đều có thể bị xem là dẫn đến xung đột với trật tự xã hội và bị khép tội

nhân vật Spofforth, một người máy tiên tiến bậc nhất đã sống hàng thế kỷ, chứa những ký ức con người được cập nhật, chỉnh sửa và Spofforth được lập trình không được chết, không được tự huỷ chừng nào con người còn sống để ông phục vụ. Một nhân vật có thể hiểu là phi nhân, nhưng cũng rất con người, một sản phẩm do con người tạo ra như Frankenstein hiện đại, như một con chim nhại, sao chép và bắt chước cuộc sống con người, bị con người coi khinh như một sinh vật phi nhân, lạc lõng chỉ biết lặp lại vòng đời bất tử đầy mệt mỏi. Sao chép tồn tại chứ không sống thực, vòng đời ở trạng thái "nhại lại" giữa một thế giới đang lụi tàn... chim nhại hót ở bìa rừng - đấy là hình ảnh robot Spofforth hay nghĩ về mình

2 nhân vật con người xuất hiện trong truyện và hành trình họ học lại cách đọc - đọc sách, xem những thước phim để kết nối ngôn ngữ nói với chữ viết, khám phá nghệ thuật, lịch sử, tình cảm con người theo cách không phải như được ru ngủ trước đó... chính là bước dịch chuyển từ trạng thái chim nhại sang việc khôi phục phẩm giá, sự độc bản, tâm hồn của mỗi con người

một tiểu thuyết viễn tưởng viết cách đây gần 50 năm, màu sắc phản địa đàng, câu chuyện không hẳn mới mẻ [nhưng nó làm người đọc tuyệt vọng như tôi tiếp tục nghĩ về nơi đang ở và ít nhất còn phải ở thời gian nữa :)] nhưng những năm gần đây, nó như đang viết về tương lai gần hơn nữa khi thế giới càng lúc càng phụ thuộc vào chất gây nghiện; chất gây nghiện lúc này không chỉ ma tuý, mà còn là sự phụ thuộc công nghệ, và đặc biệt: suy giảm khả năng đọc viết - con người không nhiễm bệnh suy giảm này như nhiễm virus, con người nghiện nó, nghiện cảm giác dễ dàng ngừng nghi ngờ ngừng tư duy. Những năm gần đây, một người trưởng thành đôi lúc sẽ tự nhận ra mình viết sai chính tả, không tìm được từ cần dùng, dùng sai từ, những từ thậm chí tương đối thông dụng, vốn từ thì cứ co lại, các vỉa từ ngữ trong kho tàng một bộ phận nhỏ vẫn tiếp tục tìm kiếm, khai thác, đưa vào sử dụng để gạch tên nó khỏi "từ điển tử ngữ" [làm nghĩ đến Yoko Tawada]; phần lớn con người trưởng thành bị đánh cắp mất thời gian, dần đã mất thói quen cầm bút viết nên cơ sự như đã nói; với ngôn ngữ, việc học tập và thực hành nó, dù là tiếng mẹ đẻ hay ngoại ngữ, không gì hiệu quả được bằng viết và đọc, để nhuần nhuyễn, có sự chủ động dùng nó, thì mới đến kỹ năng nghe và nói; người lớn hiện nay đọc ít đi, bấm điện thoại gõ máy thay cho cầm bút viết, ít lắng nghe, chưa nghe đã nói, khó lòng im lặng. Còn với trẻ con, câu chuyện sau covid của nhà nhà có trẻ con đi học, bọn trẻ cái gì cũng nhìn qua loa từ các link bài tập online thày cô gửi, cái gì cũng nhìn qua loa qua trang sách qua tờ phiếu bài tập qua cái màn hình; việc dạy và học không còn ghi trên bảng nhiều nữa, không còn cắm cúi ghi chép nữa vì đã có màn hình máy chiếu, đã có tài liệu in ra giấy, gửi online click vào mà đọc; khả năng đọc hiểu của trẻ con suy giảm, khó lòng để trẻ con có kiên nhẫn đọc hiểu chính cái đề bài mà nó đang phải đối mặt, tiếng mẹ đẻ cũng đầy bí mật xa lạ như ngoại ngữ, viết và đọc có khi đến cấp 2 các cháu vẫn vừa đọc vừa ngắc ngứ đánh vần, còn viết chắc chắn sai nhiều... nói tái mù chữ không phải nói ngoa

nghĩ về thế giới mà quyển truyện dựng nên và hình ảnh những ngày gần đây về bạo loạn ở Pháp [7 nước châu Âu], nhất là hành vi quá khích, bạo lực cướp bóc của một nhóm người không đúng tinh thần biểu tình... nhìn thôi mà tưởng thế giới zombie; tuyệt vọng lại càng thăm thẳm hoang liêu hun hút gió. Một người phụ nữ có 2 con đang học cấp 2 nói với tôi rằng: mịe không biết đến đời cháu tao, có khi nào thay vì nhìn đường thì nhìn mịe máy tính không; khi tôi kêu với cô ấy rằng, thấy bảo sắp tới sẽ thí điểm học 100% trên máy, không biết mất bao lăm thì ra được thế hệ mù chữ, rồi bao lăm thì mồ côi ngôn ngữ

tách và lọt

"có những người chẳng bao giờ đến được vương quốc Tưởng Tượng, lại có những người đến được nhưng ở lại đó mãi mãi. Lại có đôi người đến vương quốc Tưởng Tượng rồi lại trở về. Họ làm cho cả hai thế giới được lành mạnh"

"nỗi đam mê của con người là một vấn nạn. Với trẻ con không khác gì với người lớn. Những kẻ đam mê không giải thích được, còn những ai chưa từng trải nghiệm thì không thể hiểu nổi. Có những người mạo hiểm bất kể tính mạng để leo cho kì được một đỉnh núi. Không ai, kể cả chính những người này, có thể giải thích thật sự vì sao. Có những người khác tự huỷ hoại để chinh phục trái tim một người nào đấy không hề ngó ngàng gì đến họ. Lại có những người khác tự huỷ hoại vì không cưỡng được thèm ăn, hay những người không cưỡng được thèm uống. Có người bỏ hết gia sản hòng được cờ được bạc hay hy sinh tất cả cho một định kiến không bao giờ có thể thực hiện được. Có người lại nghĩ rằng chỉ có thể hạnh phúc ở nơi nào khác nơi họ đang sống, nên cả đời cứ lòng vòng khắp trái đất này. Lại có đôi người không yên được khi chưa quyền cao chức trọng. Nói gọn là có bao nhiêu con người khác nhau thì có bấy nhiêu đam mê khác nhau
với BBB thì sách là nỗi đam mê
ai chưa từng ngồi suốt buổi chiều bên một quyển sách, mê mải đọc đến nóng cả tai, bù cả tóc, quên hết thế gian, không còn biết mình đói hay khát...
ai chưa từng lén lút trùm chăn kín đầu đọc sách dưới ánh đèn pin, bởi ông bố hay bà mẹ hoặc một người bảo dưỡng nào đó - do hảo ý - tắt đèn bắt đi ngủ vì sáng mai phải dậy sớm...
ai chưa từng thường đau đớn khóc thầm vì một câu chuyện tuyệt vời chấm dứt và phải chia tay với những nhân vật mình đã cùng trải qua bao cuộc phiêu lưu, những nhân vật mình thương, phục, mình lo lắng và hy vọng cho họ và không có họ bầu bạn thì đời mình trở nên trống trải và vô nghĩa
ai không tự biết gì hết những điều này bằng chính kinh nghiệm của mình thì chắc người ấy không hiểu nổi..."

hồi xưa đọc, tôi thích Momo hơn Chuyện dài bất tận, bây giờ thì cả 2 tôi đều gần như không nhớ. Momo giống truyện ngụ ngôn về đời sống hiện đại khi ai ai cũng ca bài ca thiếu thời gian, "một ngày nên có 48 giờ, nếu có 72 giờ thì càng tốt" - một phụ nữ mẹ của 2 đứa trẻ và một ông bạn còn độc thân của tôi hay ta thán như vậy, người có thời gian để nghe họ ta thán như tôi chính lại là người có thời gian [nghe người khác qua lời trò chuyện qua câu hát qua ánh mắt qua cơ cười, qua khói tia nhìn, qua những gặp gỡ, chạm va...]; đôi lúc, tôi thích nghĩ mình có năng lực tách một khe kẽ hẹp, thậm chí một vết rạn, nứt trên dòng thời gian xuyên suốt các ngày các ngày các ngày các ngày và các ngày... và lọt vào trú ngụ - tạo một trú sở; năng lực có được là nhờ những quyển sách, chỉ cần cầm lấy nó và mở ra đọc - một cách lắng nghe, đọc là lắng nghe, tất nhiên là nghe chính mình, phần lớn

bây giờ nhìn lại Chuyện dài bất tận, tôi gần như không nhớ câu chuyện của quyển sách Chuyện dài bất tận in chữ màu xanh, tôi chỉ rất ấn tượng câu chuyện của thằng bé tên 3 chữ B [ngay từ đầu với ông chủ hiệu sách tên 3 chữ K] in chữ đỏ, ngay cả khúc tất cả chuyện chữ đỏ của hiện tại bị hút vào, lọt vào như một cú tách thời gian không gian câu chuyện phiêu lưu của quyển sách, tất tật trở thành chữ xanh... tôi cũng không nhớ nữa. Có lẽ cảm giác về một đứa trẻ thiếu thốn tình cảm, cô đơn và ngơ ngác không hiểu về thế giới thực tại, thế giới của những người lớn, nó chỉ có thể làm bạn với sách, tìm một hang hốc nào đấy chui vào nằm co với quyển sách... những điều như vậy quá gần với tôi, nên nó đọng lại như một định nghĩa cái đẹp - ý niệm cái đẹp có sẵn trong mô thức kết hợp với cảm xúc mạnh đã có

nhìn lại sau

một người không biết gì về lịch sử như tôi và sợ sử [không biết dốt nên sợ hay sợ mà dốt, chắc chắn là cả 2 rồi] khi đọc Tạ Chí Đại Trường rơi vào tình huống
tôi tự tin cầm lấy ngay Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 đến 1802 vì nghe tên thôi đã thấy nhất định mình phải đọc. Và bị gõ cho to đầu. Thói quen đọc văn bản sử với đặc trưng là các mốc thời gian, cứ dò mốc thời gian rồi tãi văn bản ra thì ở đây là vô ích, không có văn bản sử như vậy; chữ là chữ, ghi chú, sách đã dẫn... dài nối nhau mãi không thấy hết "tiết", vào mỗi tiết lại như vào một buổi học dài kim đồng hồ đứng yên không nhúc nhích

một hôm tôi đọc Những bài dã sử Việt [từ "dã sử" thật hay, sử của tư gia], nói về nhà Trần, tôi nhớ đến chi tiết mấy tháng trước người ta đấu tố bắt bớ liên quan sách vở, có vụ gì yêu cầu xử lý một ông học hàm học vị tiến sĩ giáo sư địa lý nhảy sang viết tiểu thuyết lịch sử về nhà Trần, có các chi tiết, trích đoạn bà con kêu ca như truyện siếc, rồi ý kiến bà con nói là bôi nhọ Đức Thánh Trần. Nhưng đọc Tạ Chí Đại Trường "sex và triều đại", trilogy Trần... nhà Trần đúng là khiến tôi hơi lác mắt. Và tôi thấy dễ tiến triển hơn Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 -1802

một hôm khác tôi đọc sang Chuyện phiếm sử học, đọc thấy "hoạn quan nổi danh nhất trong lịch sử Việt là Lý Thường Kiệt" tôi shocked hơn cả trang trước đó có thông tin "quan chức nổi danh bị thiến là tác giả Sử ký, Tư Mã Thiên" [riêng chi tiết Lý Thường Kiệt, sau đó tôi còn đọc bên ngoài vài bài, nhìn thời gian hiển thị ở bài đăng trên trang Nghiên cứu lịch sử, tôi phì cười mình đúng một con gà, cứ khi nào kết quả tìm kiếm đưa đến trang này, mình đều bỏ qua không vào, cho đến lúc này]. Tôi mang điều hoang mang này ướm hỏi mọi người trong nhà, những người cũng đặc cán mai sử như tôi, cả nhà nhìn tôi hỏi "thật á"; còn phần lớn các bạn sách vở của tôi thì la ó "tú lười đọc sử quá tú ơi"

bây giờ khi nhìn lại 5 quyển của Tạ Chí Đại Trường [do bạn tôi ở nước ngoài nhờ mua hộ sách Tạ Chí Đại Trường nên 5 quyển sách mới có trong nhà tôi, chứ tôi luôn né những gì liên quan đến sử; trong lời mở đầu Thần người và đất Việt, Tạ Chí Đại Trường có viết vài dòng, con khỉ Tôn Hành Giả một lần trả lời Tam Tạng "Tôi đi về phía trước" còn một người Chàm bình thường sẽ nói "Đi về phía trước không nhìn lại sau/ thì anh sẽ được giàu sang" - tôi không có tư thế đi về phía trước, tất nhiên, càng không bước đi giật lùi tư thế sử gia Tạ Chí Đại Trường (ở một đất nước không có sử gia và không cần đến sử gia nên mới có những sản phẩm giáo dục như tôi, sử sách nhà trường cho chúng tôi điểm số học thuộc các mốc thời gian và sự kiện những cái hư cấu, nửa vời muốn chúng tôi biết), mà ngoái cổ nhiều nhìn lại sau thì... mỏi lắm, tôi con người tầm thường bé nhỏ, không có tư thế, người ta ở thời này chạy hết tốc lực chỉ để đứng yên, tôi còn bất động chả quan tâm tôi với thời cuộc thế nào, thời cuộc đang và sẽ như thế nào] 2 quyển hàng trên: Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 đến 1802 là luận văn Cao học Sử tại Đại học Văn khoa Sài Gòn năm 1964; Người lính thuộc địa Nam kỳ 1861 - 1945 vốn là luận văn Tiến sĩ Chuyên khoa Sử học, Đại học Văn khoa Sài Gòn năm 1974 của Tạ Chí Đại Trường, nhưng phải 30 năm sau, công trình này mới được san định và xuất bản. 2 quyển này là công trình nghiên cứu khoa học, thực sự khó cho tôi, tôi tự thấy đọc thì cứ đọc, chứ khó lòng lưu lại đầu tôi cái gì

còn 3 quyển Những bài dã sử Việt, Chuyện phiếm sử học, Thần người và đất Việt thì đọc sử như đọc văn học; Tạ Chí Đại Trường kể sử với cái nhìn tự do, những phát hiện sắc sảo độc lập, không né tránh, luôn minh danh với những kiến giải lịch sử của mình, các trang dã sử chuyện phiếm sử học như có cái cười kín đáo của nhà tiên tri... văn bản sử có liên hệ với các tác phẩm văn học từng thời kỳ, ví dụ như nhà Nho lại cái, văn chương lại cái và tôi có những điểm vấu đã biết như Cung oán ngâm khúc của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều, rồi Việt điện u linh, Lĩnh Nam chích quái... để ngoắc vào đỡ lạ lẫm với những kiến giải lịch sử của sử gia; hay chủ đề là hệ thống thần linh thuở sơ khai, tín ngưỡng tôn giáo nghi thức phụng thờ, sự lệ thuộc thần quyền vào thế quyền, tín ngưỡng tôn giáo chuyển hóa từ sự gặp gỡ với những văn hóa ngoại lai... đọc thấy nó vẫn rất gần với một người đời sống hiện nay, tự nhiên thấy một người tầm thường nhỏ bé một cá nhân vô tri với sử liệu như mình bỗng có tầm vóc một con người mang sử tính, có sử tính

không đi giật lùi được, cũng không ngoái cổ nhìn lại sau được mấy khi. Thôi đọc cứ đọc, biết được bao nhiêu thì biết, được đâu thì được, không được cũng chịu làm vậy :)

ps. thật ra tôi lại tò mò chữ Tạ Chí, Đại Trường là ghép của mũi Đại Lãnh và Trường Giang - sông Cái rồi, nhưng Tạ Chí là họ và của thế thứ, là thế thứ của một họ có lịch sử như thế nào, tôi tò mò; thế là tôi lạc vào trang hotavietnam :)

nhẫn

 [mua vui, không được cười quá to]

tôi có đứa tiểu iêu rất tín mấy cái chỉ tay tử vi, hôm tôi nói chuyện tay tôi ai xem cũng sẽ phán ít nhất 2 đời chồng đã qua và chưa dừng; rồi tôi có băn khoăn bảo nó: gần đây vân xuất ngoại của chị tự nhiên rõ, không biết chị có đi đâu sinh sống không nhỉ, ôi giời ơi 4 mấy tuổi rồi, bây giờ mà bị lừa bán sang Cam sang TQ thì còn không bị chích điện kiếm cơm cơ, có khi bị xẻ thịt bán nội tạng :))), gần đây cứ mơ lặp đi lặp lại nhẫn nhủng chả hiểu kiểu gì. Nghe đến đây, nó bảo chị đeo nhẫn sang tay trái đi, để em đi hỏi các thày online mua vui vài trống canh. Và kết quả như các ảnh; có thày bảo "có đến với người mới à", đứa tiểu iêu trả lời "không ạ", thày phán câu tiếp thất thanh "hỏng rồi ế rồi" [nhìn chỉ tay mình bằng mắt đây và chụp ảnh chỉ tay mình lên, vô tình đập vào mắt cái ảnh có chỉ tay như thế... cảm giác rất khác nhau; thí dụ đến khi nhìn ảnh chỉ tay của mình, tôi mới kinh là, chính ra tâm đạo của tôi lại là đường dễ chịu nhất, chứ trí đạo và sinh đạo thì mới thật ngao ngán, nhất là trí đạo công ăn việc làm, tôi chưa hóa điên kể ra cũng có chút nghị lực làm người]

chuyện giấc mơ lặp lại của tôi, gần đây liên tiếp mấy ngày, tôi mơ, đều có chi tiết cái nhẫn. Trưa nay nói chuyện có bọn Sói ở đấy, thằng Sói nó phán xanh rờn: trết rồi, hay là tú lại sắp đeo nhẫn kết hôn. Tôi bảo nó phỉ phui phỉ phui đi, dì lạy connnn

đêm đầu là trong giấc mơ, tôi cấp cứu một bà người rất to béo, cao huyết áp ở gốc cây hoa lan cách cửa nhà tôi 10m. Tôi day thật lực các huyệt, bấm nội quan các kiểu trong lúc chờ xe taxi đưa bà ấy đi viện; người bà ấy cỡ 90kg cứ lả dần gục hẳn vào người tôi, mặt đối mặt tôi phải ngồi cho bà í áp hẳn người vào dựa; rồi không biết bằng cách nào, bà í nói to rõ ràng bảo với một người cỡ 3 mấy tuổi áo vest trắng, nơ đen, quần tây màu đen rằng: cầu hôn đi, và nói với tôi: con thương thì con nhận lời đi, gần đất xa trời lắm rồi. Ông áo vest trắng kia quỳ xuống cầu hôn như bao cảnh sến rệt khác, và nhanh chóng đeo cái nhẫn vào ngón áp út tay trái của tôi. Ngoài đời, nếu đeo nhẫn, tôi hay đeo ngón áp út, không tay trái thì tay phải, nhưng bỏ bẵng nhiều năm, từ ngày emi mất, khoảng 10 tháng nay, tôi đeo lại nhẫn vào ngón áp út tay phải; nhưng trong giấc mơ, lúc này lại là ngón áp út tay trái đang đeo nhẫn, và không hiểu thế nào, ông áo vest trắng kia đeo một cách dễ dàng cái nhẫn nữa vào ngón áp út tay trái của tôi và cũng không hiểu tại sao cái nhẫn này long ra tức thì khỏi ngón áp út tay trái, trong giấc mơ nghe kengggg tiếng đồ vật kim loại rơi xuống nền xi măng. Ông vest trắng mặt tươi như hoa đi tìm nhẫn và tìm cách đeo lại vào tay tôi, thơm má dỗ dành tôi các kiểu rất ra dáng dỗ trẻ con bằng kẹo, còn tôi thì không hiểu sao mặt cứ đơ ra lưỡng lự: không muốn, nhưng từ chối sợ bà lão buồn. Đúng lúc này, tôi thấy đầu ngõ taxi đã tới, tôi nhanh chóng bảo ông vest trắng dìu bà lão ra xe; ông vest trắng nói đi nói lại với tôi chỉ một nội dung, với vẻ mặt tươi vui phấn chấn, ông này dáng người dong dỏng, mặt tươi, kể cũng đẹp trai: vậy em làm lễ đồng ý đi, em làm lễ đồng ý đi cho chắc chắn là đã đồng ý. Nhưng tôi chỉ muốn thoát khỏi một việc "rơi trúng đầu", tôi bảo: cứ lên xe đi cấp cứu đã, tính sau. Và tôi dồn 2 người họ lên xe. Trên đường lững thững từ đầu ngõ về lại nhà mình, tôi nghĩ: mở mắt dậy đi, dậy là không phải giải quyết tình huống này. Thế là tôi mở mắt, từ giấc mơ trở về. Cả ngày hôm í tôi nghĩ may quá, đi ngủ mà mơ kết hôn làm lễ ăn hỏi trao nhẫn các thứ cho chính mình thì là kết duyên âm, khi tỉnh thì mình mới nghĩ được điều này, chứ trong giấc mơ là mình chỉ cứ không hiểu tại sao mình phải làm, phải đồng ý nên mình cứ ngây ra

ngay đêm hôm sau, tôi mơ tôi nhường xe cho một người thân để họ chạy đi đâu đấy có việc, đường họ đi là đường bằng, to phẳng thoáng đãng như quốc lộ; còn lại tôi với balo rất to nặng đựng đồ của khỉ gì thì không rõ, chỉ biết trông cái balo to phình các bề gồ ghề, và tôi lại đang có vẻ ở một nơi địa hình không bằng phẳng nên tôi hạ balo dựa vào một trụ đá như cổng di tích cổ. Tôi ngồi nghỉ chờ người thân quay lại, thì một kẻ nào đấy không rõ mặt nhưng tướng tá lùn, chân bắp chuối, lưng như cái phản cuỗm mất balo của tôi bỏ chạy, tôi không biết tại sao tôi cứ đứng ngây ra nhìn cái balo của mình bị lấy đi; một người đàn ông tóc bạc trắng, cắt ngắn gọn gàng cỡ đầu đinh 1-1.5cm, da thiết bì mắt sâu hoắm, áo trắng củ đậu, quần màu xám rất nhạt, như xám trắng, chất vải cả áo và quần giống vải linen chạy đuổi theo lấy lại balo về cho tôi; ông cũng ngồi nghỉ, đối diện chỗ tôi ngồi, nhìn tôi cười, cứ nhìn vậy cười, rồi ông bảo tôi đứng dậy ra đây nhìn này và chỉ ra phía sau lưng ông; tôi nhấc người đứng dậy nhưng không di chuyển, nhìn theo hướng ông chỉ, thì đó là vực sâu với các đá lớn, các đỉnh núi đá thấp hơn mờ mờ trong mây, sương mây còn bung tỏa lờn vờn quẩn quanh chân tôi và ông; ra là chỗ tôi đang ngồi đang nghỉ lúc này là trên một độ cao, lại rất gần vực. Ông tiến đến cầm tay trái tôi, đặt lên mặt phẳng và bắt mạch; cách bắt mạch rất kì quặc: ông đứng cùng chiều tôi đang ngồi nghiêng người, đặt ngón tay cái rất cong của mình vào vị trí thốn quan xích nơi cổ tay trái tôi, riêng một đốt ngón cái của ông đủ cong đủ dài để bắt mạch cho tôi. Điều kì lạ là, ngay khi ngón cái ấy đặt vào bộ vị thốn quan xích của tôi thì tôi nghe thấy tim mình đập, tất cả những gì khi tôi bắt mạch cho người khác tôi nghe thấy tâm tư tình chí sức khỏe của người ta thì như lúc này, ông lão đặt ngón cái tay trái của ông vào thốn quan xích bên tay trái của tôi, tôi nghe thấy tôi cử động. Tôi nghĩ: bỏ bà, âm dương đấu nhau cũng đến thế này thôi. Rồi ông lão về lại vị trí ngồi đối diện tôi, cười, bảo: muốn tặng một cái nhẫn, phải đeo nhé. Nghe đến đây, trong mơ, tôi lại tự nói với chính mình: lại là nhẫn, lại nhẫn nữa hả. Ông lão này rất dịu dàng với tôi, nửa sau giấc mơ thì tôi hiểu rằng ông lão này bao bọc che chở tôi như với một cô nhân tình bé nhỏ. Nhưng giấc mơ loằng ngoằng nhiều người quá, tôi nghĩ mơ lâu quá rồi, khéo phải dậy thôi. Và tôi tỉnh dậy, ngồi ngây ra với ý nghĩ: lại đeo nhẫn; nhưng hoảng hồn hơn nữa khi cầm lấy cái điện thoại và biết đã 11:01 trưa, tôi đã ngủ từ 2 giờ sáng một mạch tới trưa trật, không nhanh mà xuống nhà cơm nước công việc thì ngồi đấy mà nhẫn với nhủng, Loan chởi vắt nóc :)))

2 ngày sau, trong giấc ngủ mơ, tôi nằm trên giường với 1 người bạn nam, nằm xéo xéo 2 cái đầu chụm vào nhau nói chuyện bâng quơ trêu đùa nhau thế nào đấy xem ảnh gia đình bạn ấy, nhất là ảnh mẹ của bạn. Rồi người bạn nam này tay chân quờ quạng đi lạc lung tung trên người tôi, tôi bảo không được, ngày không an toàn, bầu là trết; người bạn không buông tha tôi, bảo không sao đâu, có áo có chăn đây rồi, an toàn. Đúng lúc này, Thắng đứng cửa phòng bảo cậu bạn tôi: cháu đưa cho chú cái nhẫn đang đeo ở tay, chú đổi cho nhẫn kim cương. Người bạn này bình thường, tôi nhớ chỉ đeo 1 cái nhẫn không phải ở các vị trí giữa - áp út - út, nhưng trong giấc mơ, tay bạn ấy đeo đủ cả 5 ngón, ngón nào cũng có nhẫn, nhẫn vải nhẫn dây dù nhẫn kim loại màu xanh lục màu ánh đỏ... nói chung 10 đầu ngón tay đeo như kín. Cậu ta nghe lời, vâng dạ rồi tháo nhẫn ở ngón áp út bàn tay phải ra đưa cho Thắng. Rồi khi còn lại 2 người chúng tôi trong phòng, bọn tôi lại nằm xuống trêu đùa nhau như tró với mèo như bọn trẻ con 3 tuổi 5 tuổi cầm gối đánh nhau trên giường và cậu ta cứ vừa cười đùa vừa công cuộc thuyết phục tôi an toàn với không an toàn, đừng lo. Tôi sợ quá, tôi bảo dậy thôi tú ơi, đang ngày không an toàn thật đấy, dở hơi là ăn cớt. Tôi mở mắt dậy, vang vang trong đầu là một bài hát cứ như thể tôi đã nghe bài hát ấy cả đêm, tôi vào nhà tắm nhìn mình trong gương và băn khoăn sao lại là bài hát này nhỉ, lúc í thì tôi nhớ bài hát gì, bây giờ thì tôi quên rồi

lam chướng

lần đọc lại Nguyễn Bình Phương này của tôi, không ngờ lại có một kết cục uể oải, đi mãi mới qua được hết mấy tiểu thuyết gần nhất. Có thể nói, bắt đầu dở từ Trí nhớ suy tàn, cả một chặng sau, vớt vát được Xe lên xe xuống, tức Mình và họ. Lần đọc lại này chỉ còn Nguyễn Bình Phương thơ, phần lớn các bài tôi thích, đều thích những cái kết thơ [vì thích nên tôi mới đọc thành tiếng, mà tài là đọc thành tiếng rồi, lại thấy nó không hay như khi nó cất lên trong đầu, trong ý nghĩ đi lạc], chủ yếu nằm ở tập Lam chướng 1992, Xa thân 1997 và Buổi câu hờ hững 2011. Lấy tên "lam chướng" cho văn bản này, không phải vì đó là tên tập thơ đầu, hay tên một truyện ngắn, mà nó là không khí văn chương Nguyễn Bình Phương

trong ảnh là tất cả Nguyễn Bình Phương tôi hiện còn có trong nhà, ngay từ đầu nó đã thiếu mấy tập thơ [các tập thơ của Nguyễn Bình Phương, sau được in gộp vào Xa xăm gõ cửa 2015; NN làm tập thơ này, tôi cảm ơn vô cùng], về sau thì nó thừa vài tiểu thuyết nxb Trẻ in lại, tôi đẩy bớt đi. Tôi bắt đầu đọc Nguyễn Bình Phương khoảng đầu 2000 [có mốc này vì khoảng ấy tôi có kỉ niệm đòi một món quà sinh nhật hay dịp gì đó cũng tầm này trong năm, là một tiểu thuyết Việt Nam, trớ trêu đó lại là Cơ hội của Chúa, sau này tôi đã không thể chịu được nó trong nhà nữa, đó cũng là thời điểm tôi đọc nhiều văn học Việt Nam], nhiều thông tin nói rằng Vào cõi là tiểu thuyết đầu tay của Nguyễn Bình Phương [sau thơ] ra mắt đồng thời với Bả giời, nhưng quyển đầu tiên tôi đọc, lại là Bả giời. Ngay phát đầu tiên này, Nguyễn Bình Phương ghi dấu ấn tức thì, đến Vào cõi thì lúc này, độc giả là tôi, nhớ đến Nguyễn Bình Phương là nhớ đến làng Phan xã Linh Sơn với sông Linh Nham núi Hột [về sau này, khi đọc vài nhà văn TQ mới biết, đó là một thế giới riêng nhà văn dựng nên, như Lý Nhuệ Lữ Lương, Diêm Liên Khoa Bả Lâu và Mạc Ngôn Cao Mật (tôi không thích Mạc Ngôn ngay từ đầu, khác với Diêm Liên Khoa về sau mới bớt thích); và đọc Nguyễn Bình Phương càng về sau này, bắt đầu từ Thoạt kỳ thủy, càng thấy giống mình đang đọc văn học TQ; còn ai chịu ảnh hưởng Nguyễn Bình Phương, hôm trước chưa đọc lại, chỉ lờ mờ Đinh Phương, nhưng bây giờ thì rõ rồi], nhớ đến những gì không khí rừng núi thiêng bí ẩn huyền hoặc gợi đến, nó là cảm giác ngay từ những ngày đầu, những dòng đầu đọc Bả giời, nhân vật nghĩ "mình vào cõi gì đây" thì tôi cũng nghĩ "lại cõi gì nữa thế này". Và Vào cõi mới chính thức xác lập một cái nhìn của người đọc vào thế giới văn chương "trò thiêng" [bài thơ Trò thiêng trong tập Lam chướng 1992]: viết là tạo một hệ trục, một thế giới riêng [ở một bài thơ khác Chân dung khi trống trải trong tập Buổi câu hờ hững 2011: "viết là tìm thấy hay đánh mất?" - tìm thấy lại, không phải tìm thấy hay đánh mất, tôi thấy như vậy]; tiểu thuyết này tính chất chờn vờn của lam chướng đậm đặc hơn, quẩn quanh ngóc đầu như muốn bổ [nhưng không bổ] vào người đọc như những cặp rắn đòi tìm về [rắn trong văn xuôi phải gặp Linh miêu trong thơ :)]

chặng đầu ấy của tôi với Nguyễn Bình Phương đi được 4 tiểu thuyết: Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già, Người đi vắng. Tôi thích Những đứa trẻ chết già hơn cả, đến gần đây đọc lại tất tật Nguyễn Bình Phương có trong nhà, mảng tiểu thuyết tôi vẫn thích nó nhất. Bả giời giọng khác vào hơi loãng với tôi, Vào cõi thì bắt đầu đủ nhưng hơi loạn, Những đứa trẻ chết già thì giọng khác chen vào tách bạch tiết chế và lớp lớp xếp đủ dày, Người đi vắng ý tưởng lên thêm một tầng nhưng lại thiếu tiết chế - về sau, sự hoàn chỉnh hơn sẽ được thấy lại ở Xe lên xe xuống - Mình và họ. Rất dễ thấy, nhiều người thường ghép, Mình và họ bắt cặp với Kể xong rồi đi - một là chiến tranh biên giới Hà Giang 1979 -1984, một là kháng chiến chống Mỹ [như một đoạn trong Mình và họ, nhân vật Hiếu - mình, nói với người bảo vệ: "anh cháu là thương binh chống Tàu" và người bảo vệ ưỡn ngực về phía trước, nói: "tôi là lính chống Mỹ"], một là giọng Hiếu linh hồn lơ lửng, một là Phong nửa tỉnh nửa mê; nhưng tôi lại thấy Mình và họ về hình thức tiểu thuyết, rất gần với Người đi vắng, đã hoàn thiện hơn nhiều

sau chặng đầu 3 trên 4 là tiểu thuyết lam chướng Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già thì đến Trí nhớ suy tàn, chán thậm tệ; đến gần đây đọc lại tôi vẫn không hiểu được quả lạc quẻ này. Nó đánh dấu bước chuyển Nguyễn Bình Phương dường như muốn tách khỏi vùng lam chướng Thái Nguyên, đặt chân đất Hà Thành, nhưng phát này lạc quẻ thậm tệ. Thoạt kỳ thủy trở lại lam chướng, Ngồi thì xen kẽ; không khí của Ngồi gần với Người đi vắng nhưng mỏng và nhạt đi nhiều; cả Thoạt kỳ thủy và Ngồi đều không tìm lại được không khí lam chướng ghi dấu ấn như bộ ba Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già

lúc này, chơ lơ còn lại Một ví dụ xoàng, vẫn còn Linh Sơn đây, vẫn những con người lạc thời với thời nay như bao nhiêu tiểu thuyết trước đấy của Nguyễn Bình Phương, nhưng tại sao nó lại cho cảm giác chơ lơ còn lại. Có lẽ bởi nó ra đời 2019 - 2021, không còn ở bước chuyển lạc quẻ Trí nhớ suy tàn, cũng không nằm trong không khí lam chướng lạc thời, nhưng cũng chẳng nhập thời với khí hậu hiện đại, dù tôi cũng không biết văn chương hiện đại nước tôi bây giờ thì trông như thế nào vì lâu lắm rồi tôi không đọc được gì, cứ chỉ được vài trang thì phải bỏ đi. Nó ở thế trung triêng trùng triềng; sự thể này có lẽ phải gom luôn cả Kể xong rồi đi

sự uể oải chặng cuối đọc tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương của tôi được bồi thêm một cú là loạt bài của group nào đó hình như nghiên cứu khoa học của bên đhsp, họ có cuộc thi viết về văn chương Nguyễn Bình Phương mà chủ yếu họ đi vào chặng sau, gần như không đả động bộ ba Bả giời - Vào cõi - Những đứa trẻ chết già, tôi chủ yếu là tua lướt qua vì không có gì; một cú vẫn của bên đhsp về Mình và họ, Kể xong rồi đi; chốt hạ tôi gục hẳn khi va vào những gì được ghi lại từ buổi ra mắt sách Kể xong rồi đi [chỉ bởi khi đọc xong nó rồi, tôi nhìn nó vẫn thấy như một kẻ lạ trong nhà, tôi chột dạ, nó có từ bao giờ, mình chả có tí ấn tượng nào thế nhỉ, nên tôi gõ tìm kiếm và...]. Tôi nghĩ rằng, Nguyễn Bình Phương sẽ là một mỏ cho phu đào vàng các trường khoa học xã hội khai thác, vàng thật hay vàng mắt thì tôi không biết; ai muốn đọc thì... tha hồ; nhưng có một điều tôi biết chắc chắn, đọc các bài viết học thuật, lý luận phê bình phân tích văn chương... mệt thật, mệt vì chán, đến nỗi tối hôm í tôi phải nghỉ chạy bộ 3km sau 1 tháng đều đặn chạy. Niềm an ủi là đọc thêm lần nữa tập thơ Xa xăm gõ cửa, cũng không tác dụng gì mấy, thậm chí thấy thơ lúc này cũng không hay bằng vài ngày trước đấy, cũng bớt yêu thích đi

thơ NBP

 

viết là tạo một hệ trục, một thế giới