nhìn lại sau

một người không biết gì về lịch sử như tôi và sợ sử [không biết dốt nên sợ hay sợ mà dốt, chắc chắn là cả 2 rồi] khi đọc Tạ Chí Đại Trường rơi vào tình huống
tôi tự tin cầm lấy ngay Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 đến 1802 vì nghe tên thôi đã thấy nhất định mình phải đọc. Và bị gõ cho to đầu. Thói quen đọc văn bản sử với đặc trưng là các mốc thời gian, cứ dò mốc thời gian rồi tãi văn bản ra thì ở đây là vô ích, không có văn bản sử như vậy; chữ là chữ, ghi chú, sách đã dẫn... dài nối nhau mãi không thấy hết "tiết", vào mỗi tiết lại như vào một buổi học dài kim đồng hồ đứng yên không nhúc nhích

một hôm tôi đọc Những bài dã sử Việt [từ "dã sử" thật hay, sử của tư gia], nói về nhà Trần, tôi nhớ đến chi tiết mấy tháng trước người ta đấu tố bắt bớ liên quan sách vở, có vụ gì yêu cầu xử lý một ông học hàm học vị tiến sĩ giáo sư địa lý nhảy sang viết tiểu thuyết lịch sử về nhà Trần, có các chi tiết, trích đoạn bà con kêu ca như truyện siếc, rồi ý kiến bà con nói là bôi nhọ Đức Thánh Trần. Nhưng đọc Tạ Chí Đại Trường "sex và triều đại", trilogy Trần... nhà Trần đúng là khiến tôi hơi lác mắt. Và tôi thấy dễ tiến triển hơn Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 -1802

một hôm khác tôi đọc sang Chuyện phiếm sử học, đọc thấy "hoạn quan nổi danh nhất trong lịch sử Việt là Lý Thường Kiệt" tôi shocked hơn cả trang trước đó có thông tin "quan chức nổi danh bị thiến là tác giả Sử ký, Tư Mã Thiên" [riêng chi tiết Lý Thường Kiệt, sau đó tôi còn đọc bên ngoài vài bài, nhìn thời gian hiển thị ở bài đăng trên trang Nghiên cứu lịch sử, tôi phì cười mình đúng một con gà, cứ khi nào kết quả tìm kiếm đưa đến trang này, mình đều bỏ qua không vào, cho đến lúc này]. Tôi mang điều hoang mang này ướm hỏi mọi người trong nhà, những người cũng đặc cán mai sử như tôi, cả nhà nhìn tôi hỏi "thật á"; còn phần lớn các bạn sách vở của tôi thì la ó "tú lười đọc sử quá tú ơi"

bây giờ khi nhìn lại 5 quyển của Tạ Chí Đại Trường [do bạn tôi ở nước ngoài nhờ mua hộ sách Tạ Chí Đại Trường nên 5 quyển sách mới có trong nhà tôi, chứ tôi luôn né những gì liên quan đến sử; trong lời mở đầu Thần người và đất Việt, Tạ Chí Đại Trường có viết vài dòng, con khỉ Tôn Hành Giả một lần trả lời Tam Tạng "Tôi đi về phía trước" còn một người Chàm bình thường sẽ nói "Đi về phía trước không nhìn lại sau/ thì anh sẽ được giàu sang" - tôi không có tư thế đi về phía trước, tất nhiên, càng không bước đi giật lùi tư thế sử gia Tạ Chí Đại Trường (ở một đất nước không có sử gia và không cần đến sử gia nên mới có những sản phẩm giáo dục như tôi, sử sách nhà trường cho chúng tôi điểm số học thuộc các mốc thời gian và sự kiện những cái hư cấu, nửa vời muốn chúng tôi biết), mà ngoái cổ nhiều nhìn lại sau thì... mỏi lắm, tôi con người tầm thường bé nhỏ, không có tư thế, người ta ở thời này chạy hết tốc lực chỉ để đứng yên, tôi còn bất động chả quan tâm tôi với thời cuộc thế nào, thời cuộc đang và sẽ như thế nào] 2 quyển hàng trên: Lịch sử nội chiến ở Việt Nam từ 1771 đến 1802 là luận văn Cao học Sử tại Đại học Văn khoa Sài Gòn năm 1964; Người lính thuộc địa Nam kỳ 1861 - 1945 vốn là luận văn Tiến sĩ Chuyên khoa Sử học, Đại học Văn khoa Sài Gòn năm 1974 của Tạ Chí Đại Trường, nhưng phải 30 năm sau, công trình này mới được san định và xuất bản. 2 quyển này là công trình nghiên cứu khoa học, thực sự khó cho tôi, tôi tự thấy đọc thì cứ đọc, chứ khó lòng lưu lại đầu tôi cái gì

còn 3 quyển Những bài dã sử Việt, Chuyện phiếm sử học, Thần người và đất Việt thì đọc sử như đọc văn học; Tạ Chí Đại Trường kể sử với cái nhìn tự do, những phát hiện sắc sảo độc lập, không né tránh, luôn minh danh với những kiến giải lịch sử của mình, các trang dã sử chuyện phiếm sử học như có cái cười kín đáo của nhà tiên tri... văn bản sử có liên hệ với các tác phẩm văn học từng thời kỳ, ví dụ như nhà Nho lại cái, văn chương lại cái và tôi có những điểm vấu đã biết như Cung oán ngâm khúc của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều, rồi Việt điện u linh, Lĩnh Nam chích quái... để ngoắc vào đỡ lạ lẫm với những kiến giải lịch sử của sử gia; hay chủ đề là hệ thống thần linh thuở sơ khai, tín ngưỡng tôn giáo nghi thức phụng thờ, sự lệ thuộc thần quyền vào thế quyền, tín ngưỡng tôn giáo chuyển hóa từ sự gặp gỡ với những văn hóa ngoại lai... đọc thấy nó vẫn rất gần với một người đời sống hiện nay, tự nhiên thấy một người tầm thường nhỏ bé một cá nhân vô tri với sử liệu như mình bỗng có tầm vóc một con người mang sử tính, có sử tính

không đi giật lùi được, cũng không ngoái cổ nhìn lại sau được mấy khi. Thôi đọc cứ đọc, biết được bao nhiêu thì biết, được đâu thì được, không được cũng chịu làm vậy :)

ps. thật ra tôi lại tò mò chữ Tạ Chí, Đại Trường là ghép của mũi Đại Lãnh và Trường Giang - sông Cái rồi, nhưng Tạ Chí là họ và của thế thứ, là thế thứ của một họ có lịch sử như thế nào, tôi tò mò; thế là tôi lạc vào trang hotavietnam :)

nhẫn

 [mua vui, không được cười quá to]

tôi có đứa tiểu iêu rất tín mấy cái chỉ tay tử vi, hôm tôi nói chuyện tay tôi ai xem cũng sẽ phán ít nhất 2 đời chồng đã qua và chưa dừng; rồi tôi có băn khoăn bảo nó: gần đây vân xuất ngoại của chị tự nhiên rõ, không biết chị có đi đâu sinh sống không nhỉ, ôi giời ơi 4 mấy tuổi rồi, bây giờ mà bị lừa bán sang Cam sang TQ thì còn không bị chích điện kiếm cơm cơ, có khi bị xẻ thịt bán nội tạng :))), gần đây cứ mơ lặp đi lặp lại nhẫn nhủng chả hiểu kiểu gì. Nghe đến đây, nó bảo chị đeo nhẫn sang tay trái đi, để em đi hỏi các thày online mua vui vài trống canh. Và kết quả như các ảnh; có thày bảo "có đến với người mới à", đứa tiểu iêu trả lời "không ạ", thày phán câu tiếp thất thanh "hỏng rồi ế rồi" [nhìn chỉ tay mình bằng mắt đây và chụp ảnh chỉ tay mình lên, vô tình đập vào mắt cái ảnh có chỉ tay như thế... cảm giác rất khác nhau; thí dụ đến khi nhìn ảnh chỉ tay của mình, tôi mới kinh là, chính ra tâm đạo của tôi lại là đường dễ chịu nhất, chứ trí đạo và sinh đạo thì mới thật ngao ngán, nhất là trí đạo công ăn việc làm, tôi chưa hóa điên kể ra cũng có chút nghị lực làm người]

chuyện giấc mơ lặp lại của tôi, gần đây liên tiếp mấy ngày, tôi mơ, đều có chi tiết cái nhẫn. Trưa nay nói chuyện có bọn Sói ở đấy, thằng Sói nó phán xanh rờn: trết rồi, hay là tú lại sắp đeo nhẫn kết hôn. Tôi bảo nó phỉ phui phỉ phui đi, dì lạy connnn

đêm đầu là trong giấc mơ, tôi cấp cứu một bà người rất to béo, cao huyết áp ở gốc cây hoa lan cách cửa nhà tôi 10m. Tôi day thật lực các huyệt, bấm nội quan các kiểu trong lúc chờ xe taxi đưa bà ấy đi viện; người bà ấy cỡ 90kg cứ lả dần gục hẳn vào người tôi, mặt đối mặt tôi phải ngồi cho bà í áp hẳn người vào dựa; rồi không biết bằng cách nào, bà í nói to rõ ràng bảo với một người cỡ 3 mấy tuổi áo vest trắng, nơ đen, quần tây màu đen rằng: cầu hôn đi, và nói với tôi: con thương thì con nhận lời đi, gần đất xa trời lắm rồi. Ông áo vest trắng kia quỳ xuống cầu hôn như bao cảnh sến rệt khác, và nhanh chóng đeo cái nhẫn vào ngón áp út tay trái của tôi. Ngoài đời, nếu đeo nhẫn, tôi hay đeo ngón áp út, không tay trái thì tay phải, nhưng bỏ bẵng nhiều năm, từ ngày emi mất, khoảng 10 tháng nay, tôi đeo lại nhẫn vào ngón áp út tay phải; nhưng trong giấc mơ, lúc này lại là ngón áp út tay trái đang đeo nhẫn, và không hiểu thế nào, ông áo vest trắng kia đeo một cách dễ dàng cái nhẫn nữa vào ngón áp út tay trái của tôi và cũng không hiểu tại sao cái nhẫn này long ra tức thì khỏi ngón áp út tay trái, trong giấc mơ nghe kengggg tiếng đồ vật kim loại rơi xuống nền xi măng. Ông vest trắng mặt tươi như hoa đi tìm nhẫn và tìm cách đeo lại vào tay tôi, thơm má dỗ dành tôi các kiểu rất ra dáng dỗ trẻ con bằng kẹo, còn tôi thì không hiểu sao mặt cứ đơ ra lưỡng lự: không muốn, nhưng từ chối sợ bà lão buồn. Đúng lúc này, tôi thấy đầu ngõ taxi đã tới, tôi nhanh chóng bảo ông vest trắng dìu bà lão ra xe; ông vest trắng nói đi nói lại với tôi chỉ một nội dung, với vẻ mặt tươi vui phấn chấn, ông này dáng người dong dỏng, mặt tươi, kể cũng đẹp trai: vậy em làm lễ đồng ý đi, em làm lễ đồng ý đi cho chắc chắn là đã đồng ý. Nhưng tôi chỉ muốn thoát khỏi một việc "rơi trúng đầu", tôi bảo: cứ lên xe đi cấp cứu đã, tính sau. Và tôi dồn 2 người họ lên xe. Trên đường lững thững từ đầu ngõ về lại nhà mình, tôi nghĩ: mở mắt dậy đi, dậy là không phải giải quyết tình huống này. Thế là tôi mở mắt, từ giấc mơ trở về. Cả ngày hôm í tôi nghĩ may quá, đi ngủ mà mơ kết hôn làm lễ ăn hỏi trao nhẫn các thứ cho chính mình thì là kết duyên âm, khi tỉnh thì mình mới nghĩ được điều này, chứ trong giấc mơ là mình chỉ cứ không hiểu tại sao mình phải làm, phải đồng ý nên mình cứ ngây ra

ngay đêm hôm sau, tôi mơ tôi nhường xe cho một người thân để họ chạy đi đâu đấy có việc, đường họ đi là đường bằng, to phẳng thoáng đãng như quốc lộ; còn lại tôi với balo rất to nặng đựng đồ của khỉ gì thì không rõ, chỉ biết trông cái balo to phình các bề gồ ghề, và tôi lại đang có vẻ ở một nơi địa hình không bằng phẳng nên tôi hạ balo dựa vào một trụ đá như cổng di tích cổ. Tôi ngồi nghỉ chờ người thân quay lại, thì một kẻ nào đấy không rõ mặt nhưng tướng tá lùn, chân bắp chuối, lưng như cái phản cuỗm mất balo của tôi bỏ chạy, tôi không biết tại sao tôi cứ đứng ngây ra nhìn cái balo của mình bị lấy đi; một người đàn ông tóc bạc trắng, cắt ngắn gọn gàng cỡ đầu đinh 1-1.5cm, da thiết bì mắt sâu hoắm, áo trắng củ đậu, quần màu xám rất nhạt, như xám trắng, chất vải cả áo và quần giống vải linen chạy đuổi theo lấy lại balo về cho tôi; ông cũng ngồi nghỉ, đối diện chỗ tôi ngồi, nhìn tôi cười, cứ nhìn vậy cười, rồi ông bảo tôi đứng dậy ra đây nhìn này và chỉ ra phía sau lưng ông; tôi nhấc người đứng dậy nhưng không di chuyển, nhìn theo hướng ông chỉ, thì đó là vực sâu với các đá lớn, các đỉnh núi đá thấp hơn mờ mờ trong mây, sương mây còn bung tỏa lờn vờn quẩn quanh chân tôi và ông; ra là chỗ tôi đang ngồi đang nghỉ lúc này là trên một độ cao, lại rất gần vực. Ông tiến đến cầm tay trái tôi, đặt lên mặt phẳng và bắt mạch; cách bắt mạch rất kì quặc: ông đứng cùng chiều tôi đang ngồi nghiêng người, đặt ngón tay cái rất cong của mình vào vị trí thốn quan xích nơi cổ tay trái tôi, riêng một đốt ngón cái của ông đủ cong đủ dài để bắt mạch cho tôi. Điều kì lạ là, ngay khi ngón cái ấy đặt vào bộ vị thốn quan xích của tôi thì tôi nghe thấy tim mình đập, tất cả những gì khi tôi bắt mạch cho người khác tôi nghe thấy tâm tư tình chí sức khỏe của người ta thì như lúc này, ông lão đặt ngón cái tay trái của ông vào thốn quan xích bên tay trái của tôi, tôi nghe thấy tôi cử động. Tôi nghĩ: bỏ bà, âm dương đấu nhau cũng đến thế này thôi. Rồi ông lão về lại vị trí ngồi đối diện tôi, cười, bảo: muốn tặng một cái nhẫn, phải đeo nhé. Nghe đến đây, trong mơ, tôi lại tự nói với chính mình: lại là nhẫn, lại nhẫn nữa hả. Ông lão này rất dịu dàng với tôi, nửa sau giấc mơ thì tôi hiểu rằng ông lão này bao bọc che chở tôi như với một cô nhân tình bé nhỏ. Nhưng giấc mơ loằng ngoằng nhiều người quá, tôi nghĩ mơ lâu quá rồi, khéo phải dậy thôi. Và tôi tỉnh dậy, ngồi ngây ra với ý nghĩ: lại đeo nhẫn; nhưng hoảng hồn hơn nữa khi cầm lấy cái điện thoại và biết đã 11:01 trưa, tôi đã ngủ từ 2 giờ sáng một mạch tới trưa trật, không nhanh mà xuống nhà cơm nước công việc thì ngồi đấy mà nhẫn với nhủng, Loan chởi vắt nóc :)))

2 ngày sau, trong giấc ngủ mơ, tôi nằm trên giường với 1 người bạn nam, nằm xéo xéo 2 cái đầu chụm vào nhau nói chuyện bâng quơ trêu đùa nhau thế nào đấy xem ảnh gia đình bạn ấy, nhất là ảnh mẹ của bạn. Rồi người bạn nam này tay chân quờ quạng đi lạc lung tung trên người tôi, tôi bảo không được, ngày không an toàn, bầu là trết; người bạn không buông tha tôi, bảo không sao đâu, có áo có chăn đây rồi, an toàn. Đúng lúc này, Thắng đứng cửa phòng bảo cậu bạn tôi: cháu đưa cho chú cái nhẫn đang đeo ở tay, chú đổi cho nhẫn kim cương. Người bạn này bình thường, tôi nhớ chỉ đeo 1 cái nhẫn không phải ở các vị trí giữa - áp út - út, nhưng trong giấc mơ, tay bạn ấy đeo đủ cả 5 ngón, ngón nào cũng có nhẫn, nhẫn vải nhẫn dây dù nhẫn kim loại màu xanh lục màu ánh đỏ... nói chung 10 đầu ngón tay đeo như kín. Cậu ta nghe lời, vâng dạ rồi tháo nhẫn ở ngón áp út bàn tay phải ra đưa cho Thắng. Rồi khi còn lại 2 người chúng tôi trong phòng, bọn tôi lại nằm xuống trêu đùa nhau như tró với mèo như bọn trẻ con 3 tuổi 5 tuổi cầm gối đánh nhau trên giường và cậu ta cứ vừa cười đùa vừa công cuộc thuyết phục tôi an toàn với không an toàn, đừng lo. Tôi sợ quá, tôi bảo dậy thôi tú ơi, đang ngày không an toàn thật đấy, dở hơi là ăn cớt. Tôi mở mắt dậy, vang vang trong đầu là một bài hát cứ như thể tôi đã nghe bài hát ấy cả đêm, tôi vào nhà tắm nhìn mình trong gương và băn khoăn sao lại là bài hát này nhỉ, lúc í thì tôi nhớ bài hát gì, bây giờ thì tôi quên rồi

lam chướng

lần đọc lại Nguyễn Bình Phương này của tôi, không ngờ lại có một kết cục uể oải, đi mãi mới qua được hết mấy tiểu thuyết gần nhất. Có thể nói, bắt đầu dở từ Trí nhớ suy tàn, cả một chặng sau, vớt vát được Xe lên xe xuống, tức Mình và họ. Lần đọc lại này chỉ còn Nguyễn Bình Phương thơ, phần lớn các bài tôi thích, đều thích những cái kết thơ [vì thích nên tôi mới đọc thành tiếng, mà tài là đọc thành tiếng rồi, lại thấy nó không hay như khi nó cất lên trong đầu, trong ý nghĩ đi lạc], chủ yếu nằm ở tập Lam chướng 1992, Xa thân 1997 và Buổi câu hờ hững 2011. Lấy tên "lam chướng" cho văn bản này, không phải vì đó là tên tập thơ đầu, hay tên một truyện ngắn, mà nó là không khí văn chương Nguyễn Bình Phương

trong ảnh là tất cả Nguyễn Bình Phương tôi hiện còn có trong nhà, ngay từ đầu nó đã thiếu mấy tập thơ [các tập thơ của Nguyễn Bình Phương, sau được in gộp vào Xa xăm gõ cửa 2015; NN làm tập thơ này, tôi cảm ơn vô cùng], về sau thì nó thừa vài tiểu thuyết nxb Trẻ in lại, tôi đẩy bớt đi. Tôi bắt đầu đọc Nguyễn Bình Phương khoảng đầu 2000 [có mốc này vì khoảng ấy tôi có kỉ niệm đòi một món quà sinh nhật hay dịp gì đó cũng tầm này trong năm, là một tiểu thuyết Việt Nam, trớ trêu đó lại là Cơ hội của Chúa, sau này tôi đã không thể chịu được nó trong nhà nữa, đó cũng là thời điểm tôi đọc nhiều văn học Việt Nam], nhiều thông tin nói rằng Vào cõi là tiểu thuyết đầu tay của Nguyễn Bình Phương [sau thơ] ra mắt đồng thời với Bả giời, nhưng quyển đầu tiên tôi đọc, lại là Bả giời. Ngay phát đầu tiên này, Nguyễn Bình Phương ghi dấu ấn tức thì, đến Vào cõi thì lúc này, độc giả là tôi, nhớ đến Nguyễn Bình Phương là nhớ đến làng Phan xã Linh Sơn với sông Linh Nham núi Hột [về sau này, khi đọc vài nhà văn TQ mới biết, đó là một thế giới riêng nhà văn dựng nên, như Lý Nhuệ Lữ Lương, Diêm Liên Khoa Bả Lâu và Mạc Ngôn Cao Mật (tôi không thích Mạc Ngôn ngay từ đầu, khác với Diêm Liên Khoa về sau mới bớt thích); và đọc Nguyễn Bình Phương càng về sau này, bắt đầu từ Thoạt kỳ thủy, càng thấy giống mình đang đọc văn học TQ; còn ai chịu ảnh hưởng Nguyễn Bình Phương, hôm trước chưa đọc lại, chỉ lờ mờ Đinh Phương, nhưng bây giờ thì rõ rồi], nhớ đến những gì không khí rừng núi thiêng bí ẩn huyền hoặc gợi đến, nó là cảm giác ngay từ những ngày đầu, những dòng đầu đọc Bả giời, nhân vật nghĩ "mình vào cõi gì đây" thì tôi cũng nghĩ "lại cõi gì nữa thế này". Và Vào cõi mới chính thức xác lập một cái nhìn của người đọc vào thế giới văn chương "trò thiêng" [bài thơ Trò thiêng trong tập Lam chướng 1992]: viết là tạo một hệ trục, một thế giới riêng [ở một bài thơ khác Chân dung khi trống trải trong tập Buổi câu hờ hững 2011: "viết là tìm thấy hay đánh mất?" - tìm thấy lại, không phải tìm thấy hay đánh mất, tôi thấy như vậy]; tiểu thuyết này tính chất chờn vờn của lam chướng đậm đặc hơn, quẩn quanh ngóc đầu như muốn bổ [nhưng không bổ] vào người đọc như những cặp rắn đòi tìm về [rắn trong văn xuôi phải gặp Linh miêu trong thơ :)]

chặng đầu ấy của tôi với Nguyễn Bình Phương đi được 4 tiểu thuyết: Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già, Người đi vắng. Tôi thích Những đứa trẻ chết già hơn cả, đến gần đây đọc lại tất tật Nguyễn Bình Phương có trong nhà, mảng tiểu thuyết tôi vẫn thích nó nhất. Bả giời giọng khác vào hơi loãng với tôi, Vào cõi thì bắt đầu đủ nhưng hơi loạn, Những đứa trẻ chết già thì giọng khác chen vào tách bạch tiết chế và lớp lớp xếp đủ dày, Người đi vắng ý tưởng lên thêm một tầng nhưng lại thiếu tiết chế - về sau, sự hoàn chỉnh hơn sẽ được thấy lại ở Xe lên xe xuống - Mình và họ. Rất dễ thấy, nhiều người thường ghép, Mình và họ bắt cặp với Kể xong rồi đi - một là chiến tranh biên giới Hà Giang 1979 -1984, một là kháng chiến chống Mỹ [như một đoạn trong Mình và họ, nhân vật Hiếu - mình, nói với người bảo vệ: "anh cháu là thương binh chống Tàu" và người bảo vệ ưỡn ngực về phía trước, nói: "tôi là lính chống Mỹ"], một là giọng Hiếu linh hồn lơ lửng, một là Phong nửa tỉnh nửa mê; nhưng tôi lại thấy Mình và họ về hình thức tiểu thuyết, rất gần với Người đi vắng, đã hoàn thiện hơn nhiều

sau chặng đầu 3 trên 4 là tiểu thuyết lam chướng Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già thì đến Trí nhớ suy tàn, chán thậm tệ; đến gần đây đọc lại tôi vẫn không hiểu được quả lạc quẻ này. Nó đánh dấu bước chuyển Nguyễn Bình Phương dường như muốn tách khỏi vùng lam chướng Thái Nguyên, đặt chân đất Hà Thành, nhưng phát này lạc quẻ thậm tệ. Thoạt kỳ thủy trở lại lam chướng, Ngồi thì xen kẽ; không khí của Ngồi gần với Người đi vắng nhưng mỏng và nhạt đi nhiều; cả Thoạt kỳ thủy và Ngồi đều không tìm lại được không khí lam chướng ghi dấu ấn như bộ ba Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già

lúc này, chơ lơ còn lại Một ví dụ xoàng, vẫn còn Linh Sơn đây, vẫn những con người lạc thời với thời nay như bao nhiêu tiểu thuyết trước đấy của Nguyễn Bình Phương, nhưng tại sao nó lại cho cảm giác chơ lơ còn lại. Có lẽ bởi nó ra đời 2019 - 2021, không còn ở bước chuyển lạc quẻ Trí nhớ suy tàn, cũng không nằm trong không khí lam chướng lạc thời, nhưng cũng chẳng nhập thời với khí hậu hiện đại, dù tôi cũng không biết văn chương hiện đại nước tôi bây giờ thì trông như thế nào vì lâu lắm rồi tôi không đọc được gì, cứ chỉ được vài trang thì phải bỏ đi. Nó ở thế trung triêng trùng triềng; sự thể này có lẽ phải gom luôn cả Kể xong rồi đi

sự uể oải chặng cuối đọc tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương của tôi được bồi thêm một cú là loạt bài của group nào đó hình như nghiên cứu khoa học của bên đhsp, họ có cuộc thi viết về văn chương Nguyễn Bình Phương mà chủ yếu họ đi vào chặng sau, gần như không đả động bộ ba Bả giời - Vào cõi - Những đứa trẻ chết già, tôi chủ yếu là tua lướt qua vì không có gì; một cú vẫn của bên đhsp về Mình và họ, Kể xong rồi đi; chốt hạ tôi gục hẳn khi va vào những gì được ghi lại từ buổi ra mắt sách Kể xong rồi đi [chỉ bởi khi đọc xong nó rồi, tôi nhìn nó vẫn thấy như một kẻ lạ trong nhà, tôi chột dạ, nó có từ bao giờ, mình chả có tí ấn tượng nào thế nhỉ, nên tôi gõ tìm kiếm và...]. Tôi nghĩ rằng, Nguyễn Bình Phương sẽ là một mỏ cho phu đào vàng các trường khoa học xã hội khai thác, vàng thật hay vàng mắt thì tôi không biết; ai muốn đọc thì... tha hồ; nhưng có một điều tôi biết chắc chắn, đọc các bài viết học thuật, lý luận phê bình phân tích văn chương... mệt thật, mệt vì chán, đến nỗi tối hôm í tôi phải nghỉ chạy bộ 3km sau 1 tháng đều đặn chạy. Niềm an ủi là đọc thêm lần nữa tập thơ Xa xăm gõ cửa, cũng không tác dụng gì mấy, thậm chí thấy thơ lúc này cũng không hay bằng vài ngày trước đấy, cũng bớt yêu thích đi

thơ NBP

 

viết là tạo một hệ trục, một thế giới 

porcinomanie

- ... con nên nhớ rằng, một ông thầy tu cuồng nhiệt sẽ dễ dàng biến thành kẻ sát nhân. Bước nhảy đó rất gần.

– Biện luận mà làm gì hở cha. Bởi vì thực tiễn đang cần một giải đáp. Mà cha lại không có lời giải đáp…

đọc Nguyễn Xuân Khánh, cần tập truyện ngắn Rừng sâu, Trư cuồng [Chuyện ngõ nghèo], Hoang tưởng trắng [Miền hoang tưởng] thế là đủ; tôi thì thích Hoang tưởng trắng; Trư cuồng đi vào những gì đã quen, không phải nó không hay, chỉ là đến một độ nào đấy, đọc thấy quen thì không còn yêu thích nhiều như trước

khi tôi học tiểu học, những năm 90 thế kỷ trước, hình ảnh đi vào nhà bà con, hàng xóm là bộ đội, giáo viên, bác sĩ, công chức nhà nước... ở tầng tập thể cũ nhà vàng xiêu vẹo hay mặt đất, nhà có mái hay gian quây gá tạm... đều phải đi qua hoặc đập ngay vào mắt ở vị trí "thấy ngay" các gian thấp tè, có quây khung làm chuồng lợn. Tiếng lợn kêu, tiếng nước tiếng chổi hòa nhau khi người vệ sinh chuồng lợn, sàn chuồng lợn màu hòa cùng phân lợn, mùi phân lợn mùi hôi ụt ịt mùi cám lợn bốc lên mỗi sáng sáng chiều chiều, tiếng bắt lợn mua bán, tiếng lợn bị chọc tiết mỗi sáng sớm [đồ tể và tể tướng, tiền tố hay hậu tố thì cũng có họ hàng "tể", giết lợn hay người, xử lợn hay người... có khác không, vẫn vận hành theo quy luật sơ khai kẻ mạnh kẻ yếu]... đã thành quen. Cả thành phố đổ đi nuôi lợn, quý lợn, lợn quý hơn người, đời sống và bản thân một con lợn quan trọng hơn con người... đó là cả một thời bao cấp kéo dài sau chiến tranh mà sau này khi lớn, đọc và nhìn lại, vừa bi hài vừa thống thiết, kỳ quặc và ngu muội bởi một hệ ý thức chủ trương

NBS

"đời mình như rượu còn ly cặn

hắt toẹt đời đi chẳng nhíu mày"

ps. phê bình thơ lại viết thành "đời mình như ly rượu cạn"

số phận đánh lừa tôi

để tôi trở thành số phận (*)

15-16 năm trước đọc Ngô Phan Lưu với Xoa tay và cười, Con lươn chép miệng. Lúc ấy còn trẻ, ấn tượng đọng lại là một giọng văn hài khùng, điên không phải một chữ điên mà là điên điên - mà điên điên thì không phải điên, và chân chất giản dị. Bẵng đi trên đường rong chơi, vẫn nhớ một Ngô Phan Lưu nhưng ít nhìn thấy sách của ông; tập Tờ lịch gỡ mỗi ngày là mua trên sachkhaitam nhân một lần nào đấy mua sách khác, mua về rồi mới biết Tờ lịch gỡ mỗi ngày in sau Con lươn chép miệng vài năm; còn tập Cơm chiều thì mua online của một tiệm sách cũ mấy năm gần đây thôi; và 2 tập này cứ để vậy, chưa đọc

gần đây dọn dẹp sách vở, tự nhiên bảo đọc Ngô Phan Lưu cho thoải mái con người, vì đó là một giọng có chất hài rất riêng trong sự giản dị chân chất của nó. Thế là bắt đầu với tập Cơm chiều truyện ngắn và tạp bút 2008. Ngay đêm cầm quyển sách đã chén bay phần truyện ngắn khoảng 160 trang; lúc này mới tò mò Ngô Phan Lưu có những gì, mình muốn có đủ những gì được in [đăng lên nhóm hội tìm sách: tập thơ Bếp lửa chiều đông (trong nhiều truyện ngắn của Ngô Phan Lưu, hay trích thơ, có chỗ mở ngoặc NPL, có chỗ không, nhưng tôi nghĩ phần lớn là thơ của ông) và tập truyện ngắn Người không giăng câu Kiều, mấy tuần rồi không có kết quả; có một anh vào ib 2 tập Xoa tay với Con lươn hỏi có muốn tìm 2 tập này không, anh có chia sẻ: bác Ngô Phan Lưu cực thân với anh, bữa anh có đủ, do lũ nên hư... (lúc nghe đến lũ, tôi nghĩ ngay đến truyện ngắn Bầy người bé nhỏ của Ngô Phan Lưu)]; hóa ra truyện Làng quê thì mênh mông được in từ 2008 trong tập Cơm chiều, sau được in lại ở tập Xoa tay và cười 2009, rồi đến Làng quê thì mênh mônh :) 2011 trên báo - đây là truyện ngắn lần nào đọc nó tôi cũng khoái chí nằm co người cười, vì nó là một truyện hài hước, nhưng nó gieo vào tôi ý nghĩ: chỉ là một truyện ngắn thôi, mà nó đảo phách đảo nhịp của người đọc, rốt cuộc có thực không, bối cảnh này là những người hay những ma trêu nhau hồn phách như ngây dại quỷ khốc thần kinh, hôm rồi tôi còn ước mình có giọng để đọc nó thành tiếng; hóa ra tiếp, trong tập Cơm chiều cũng có truyện ngắn Người không giăng câu Kiều [đây là tên tập truyện xuất bản 2004 của Ngô Phan Lưu] - truyện này về sau trong tản văn Bắt bộ cua đinh dân gian, in trong Xoa tay và cười, sẽ xuất hiện lại con cua đinh với các chi tiết để bắt nó như trong truyện ngắn tả, con cua đinh gây tò mò lớn cho tôi

Ngô Phan Lưu là nhà văn của làng quê sông nước nhưng không phải sông nước miền Tây của NNT, tôi từ chối văn NNT; [Ngô Phan Lưu người Phú Yên (trong những nơi chốn tôi đi lang thang, Phú Yên Bình Định... khúc này tôi chưa dừng chân chời hỡi)] mà cái làng quê sông nước của tinh thần mênh mông chân chất tình người, buồn buồn đó, nhưng trong cái thông đạt kiếp người thì buồn đó không buồn ủy mị [như truyện ngắn Buổi sáng biến mất, cái thương kì lạ được tự cho là ác độc - đây là một truyện ngắn nửa sau của nó khiến tôi phải vỗ đến đét một cái xuống giường than đúng], nó như tiếng mưa rơi trong đêm, nghe mãi cũng được - một hạnh phúc bình dị; nhưng lại hài hước, khẳng khái thẳng thắn như người viết chúng cười và giờ đây, trong lúc đọc, người đọc chúng cũng cười - sự cộng hưởng này rất đáng trân trọng trong quá trình đọc viết viết đọc, triết lý nhưng không nghiêm cẩn không hỏi cũng không trả lời không đúng sai có không. Ngô Phan Lưu kể những câu chuyện rời rạc vào đích xác điều ông nhắm đến và bỏ lửng chúng ở cùng một điểm mút - sự việc tình tiết không phải cái xa lạ cái hiếm, nhưng dưới sự bày và bỏ lửng ấy, người ta nhìn theo cái nhìn của người viết và thấy cái người ta đã thấy mà không biết là mình đã biết... đọc xong truyện ngắn nào cũng cảm thấy vừa sướng mắt sướng lòng vừa tỉnh táo vì sự giản dị của văn chương

những truyện ngắn tôi rất thích trong tập Cơm chiều: cặp Trăng đêm để gặp nỗi buồn và Soi qua nhánh lá, Sự việc trong vài phút, Làng quê thì mênh mông [có một truyện màu sắc không khí cũng từa tựa là Bà thánh của hai người, nhưng đoạn kết của nó tôi không thích], Người không giăng câu Kiều, Chiếc còi trúc...; tập Xoa tay và cười, có một bài đầu sách của bác Nguyễn Chí Hoan, cuối sách có Chỉ là đôi điều... là lời của Ngô Phan Lưu [câu đánh (*) lấy làm tên văn bản này, tôi lấy câu cuối ở đây, người ta hay gắn nhà văn nông dân cho Ngô Phan Lưu có lẽ vì người nông dân ngơi tay khi tóc đủ bạc mới bắt đầu nghiệp văn chương với những câu chuyện rất người nông dân (nhiều người bảo Ngô Phan Lưu trước học khoa triết Văn khoa Saigon, còn như ông viết trong tản văn thì trước ông học tâm lý), còn tôi thì nghĩ số phận và Ngô Phan Lưu nháy mắt với nhau, cú nháy mắt của số phận sớm hơn Ngô Phan Lưu một nhịp], tôi thích truyện: Xoa tay và cười, Chú Gộc, Sương ngọt...; tập Con lươn chép miệng: Con lươn chép miệng, Ánh sáng cong, Vẩn vơ trên khóm mai vàng, Giải quyết tại bờ sông, Chú thợ hớt đường Bà Triệu...

trong 4 quyển, thì Cơm chiều và Xoa tay và cười dung lượng một nửa truyện ngắn một nửa tản văn; Con lươn chép miệng là riêng một tập truyện ngắn; còn Tờ lịch gỡ mỗi ngày là riêng một tập tạp văn. Mảng tản văn tạp văn Ngô Phan Lưu vẫn màu sắc của truyện ngắn nhưng phần lớn là các câu chuyện đời thường buồn buồn vui vui của chính ông [như Điện thoại càng ngày càng im lìm, từ ngày phải bỏ bia rượu vì bệnh tim; hay Nhạc gà gáy, hôm rồi tôi đọc blog nhắc đến gà gáy, nhớ ngay đến Nhạc gà gáy của Ngô Phan Lưu], hay người mẹ và những kỉ niệm ấu thơ [Tết xưa, theo mẹ đi chợ, Xin lửa, Trau trảu và chuồn chuồn, rồi thì câu chuyện bà nội kể cho ông nghe về sau xuất hiện trong truyện ngắn, như Soi qua nhánh lá, chẳng hạn], người vợ [có một tạp văn tên Tôi sẽ xé ra như cũ, tôi đọc co người cười gật gù: đúng là vợ nhà văn rồi :p], các cháu, quán cà phê nhỏ của gia đình cùng câu chuyện với những người khách ghé vào quán mỗi sáng [quán chỉ mở ít giờ buổi sáng, chiều thì Ngô Phan Lưu ngồi bàn viết (ông còn viết vào khoảng 3 đến 6 giờ sáng, điều này được viết trong một tản văn ý vị Tôi yêu kèn saxophone tàu lửa), trong lúc vợ ông với cây chổi loanh quanh dọn dẹp] và sự đọc, đối thoại của nhà văn...

ps. lão công tử không đọc mấy đâu, nhưng không hiểu sao cũng có 2 quyển của Ngô Phan Lưu, hôm nghe thấy tôi nói tôi đọc Ngô Phan Lưu, lão bảo: nếu cô đẩy đi thì cho tôi, tôi có 2 quyển của ông í rồi; không, không đẩy, đây là nhà văn tôi để dành lúc già còn có cái đọc lại, đọc nó sướng mắt sướng lòng vì sự giản dị của văn chương; nhưng tôi sẽ kiếm cho ông, ít nhất là đủ như tôi đang có, nếu ông chắc chắn đọc :)