phong tục vùng miền

ngày xưa mua tập Nằm vạ của Bùi Hiển vì nhớ có truyện Cu Tí in trong sách giáo khoa, tò mò muốn biết nhà văn ấy thực là thế nào, chứ không muốn cái nhìn nhỏ hẹp của văn học nhà trường; rồi lại thêm tập truyện nằm trong bộ Việt Nam Danh Tác; nên càng tò mò. Bẵng đi vài năm, lúc này nhìn lại, thấy mọi khung hình, ví như Việt Nam Danh Tác thì có đúng danh tác Việt Nam không, có lẽ mình bị bốc thuốc, lùa gà 🙂

Nằm vạ được chia rất rõ, lúc này mới hiểu tại sao Vũ Ngọc Phan trong Nhà văn hiện đại đặt Bùi Hiển vào mục Tiểu thuyết phong tục; 2 màu rõ rệt: màu truyện phong tục [ở đây là phong tục vùng miền Trung kỳ (Bùi Hiển người Quỳnh Lưu Nghệ An)] và một mảng màu khác là các truyện tâm lý xã hội. Trong đó, truyện phong tục vùng miền chiếm dung lượng ít hơn, là các truyện Nằm vạ, Ma đậu, Thằng Xin, được viết kín đáo tỉ mỉ, cách dàn xếp câu chuyện cho đến các chi tiết kết liễu truyện đều linh hoạt, giữ chân được người đọc; truyện Nằm vạ và Ma đậu nhiều chi tiết cho thấy tính chân chất, mê tín, hủ lậu của người dân vùng miền, nhưng trên cả là tính tinh quái ranh mãnh của người miền Trung [thì rõ]; còn mảng còn lại, là các truyện tâm lý xã hội, truyện về lớp thanh niên trí thức thì nhàm và uể oải èo uột quá, nhất là một truyện tên Nắng mới - truyện yếu rệu, truyện Phán và Giáo thì cứng đơ đờ đờ, được nhất ở mảng này là Hai anh học trò có vợ, mỗi tội truyện đang có thể đọc như thế, thà dừng luôn chơ lơ áp chót thì truyện còn có phong vị, đằng này lại cho một cái kết nghiêm cẩn

tôi vốn soạn ra Nằm vạ để ở chỗ sách đẩy đi, nhưng lười mãi không chịu đọc để đẩy; hôm qua hôm kia có người hỏi, tôi tiện một đường đọc nó còn gả đi, bỗng thấy cái lờ mờ hôm nào: Nằm vạ của Bùi Hiển xuất hiện ở Việt Nam Danh Tác có đúng chiếu không [sau lờ mờ hôm nào, tôi không để ý VNDT nữa, gần đây khi nhìn các ảnh sách cả bộ VNDT xếp cùng nhau vuông đét ở các tủ sách của người thích "cho đủ bộ", thì thấy nhiều nhân vật lộn nhầm chiếu; đúng hơn phải là, tất cả vào chiếu chung đều lộn, chính vì tất cả bị xếp nhầm nên mới thành tất cả sai vị trí]; câu trả lời của người đọc là tôi: không, trên hành trình đọc của mình, tôi thấy cần phải bỏ chỗ cần bỏ

tôi rất hay thích giữ trong nhà những quyển sách mà người viết nó nhận định về các tác giả, cho dẫu nhận định ấy là công trình học thuật, bút ký/tiểu luận phê bình/tản văn/tiện bút... hay nó được cài vào bằng các chi tiết nhỏ trong hình hài tiểu thuyết/truyện ngắn/thơ về hành trình đọc của ai đó. Để khi tôi đọc xong một tập truyện nào đó, hay nhận ra mình không thích tác giả này tác giả kia... tôi đi tìm những nhận định tôi chủ định giữ trong nhà, để trò chuyện [có khi trò chuyện trái ý nhau, tôi xén thẳng cả cụm, cả tác giả viết văn chương và cả tác giả viết nhận định phê bình]. Như bộ Nhà văn hiện đại của Vũ Ngọc Phan, lâu rồi tôi hay bối rối: rồi mình phải đọc nó thật à, lúc nào được nhỉ khi mà nhiều nhân vật mình từ chối đọc lâu rồi; đến một ngày, tôi nhận ra tôi cần bộ sách như một người luôn sẵn sàng, ở ngay đây, trong nhà, để chuyện phiếm về nhiều tác giả tôi lờ mờ biết tôi sẽ không chịu giữ trong nhà 

ma ả đào

hồi trẻ đọc không sợ mà sao bây giờ có tí tuổi gọi là trung niên, đọc muốn đóng bỉm, thôi thì đổ tại trời mưa dầm dề nhiều ngày không mặt trời, âm thổ không thoát đi đâu được

Tchya Đái Đức Tuấn người Quảng Xương Thanh Hoá [Quảng Xương ven biển (trong các giọng Thanh Hoá, tôi thấy Quảng Xương dễ nhận nhất)]; Thanh Hoá có vùng thiên về núi non, đến giờ đây người ta vẫn còn nói về các mạn Thanh Hoá dân tộc có bùa ngải nhưng truyện dài Ai hát giữa rừng khuya với tính chất truyền kỳ, liêu trai quỷ dị lại lấy bối cảnh chủ yếu ở ga Gôi Nam Định và vùng núi non hiểm trở Tam Điệp [phần sau nhắc đến vùng núi Chapa (Sapa đấy) ý nói về một nơi nghỉ dưỡng trên núi, còn nơi diễn ra sự quỷ dị là đèo Ô Quy Hồ Lào Kay]. Câu chuyện nói cho tôi, một lần nữa, về sự ai oán nỉ non của kiếp xướng ca vô loại, làm ma rồi sự nỉ non của ma ả đào cũng khác những ma khác; và nữa, hồng nhan/giai nhân tuyệt sắc không những bạc mệnh, số phận chịu nhiều vần vò, mỏng phận mà người đồng hành cùng tuyệt sắc giai nhân cũng khó thoát đời oan nghiệt [đẹp quá tài sắc quá cũng mang đến tai hoạ, thế nên thồi, các cụ xưa có bảo sinh ra làm người, sướng nhất là người bình thường, tức là, cái gì cũng sạch nước cản thôi]

rắn nhớ oán - hẳn ai cũng từng nhớ một câu chuyện như thế, còn hổ đã chấm ai thì người ấy khó thoát - hổ trong truyện của Tchya cho thấy điều ấy, đến giờ, nào tôi có ngờ hổ lại được gắn với đặc tính liêu trai này. Đọc lại nó đêm hôm kia [đêm trước nữa đọc Bả giời và đi ngủ với một câu lặp lại trong đầu "viết là tìm thấy hay đánh mất", chả biết tìm thấy gì đánh mất gì mà tôi mơ tôi giết một lão già vì lão nhắm tôi làm con mồi bị hãm hiếp], rạng sáng mơ ngủ bị rắn mổ vào mu bàn tay trái, không máu chảy, chỉ nhói, dù trong mơ bà nội đã mất gần 10 năm của tôi có xuất hiện cùng một người chị họ nữa đánh rắn bảo vệ tôi, nhưng một con rắn vàng nâu da sần rõ vẫn vươn ngỏng đầu cao mổ tay tôi 2 lần; 2 người đàn ông đưa tôi đi 2 chặng đến bệnh viện đều đang đi thì bỏ ngang [do bạn bè rủ đi bù khú; 1 người gần đây gần như ngày nào tôi cũng gặp trong giấc ngủ, nó nói linh ta linh tinh nhí nha nhí nhố, mà có phải lâu la gì không gặp đâu, gặp thường, sao còn vào trong mơ pạt pạt pạt] còn người y tá ở bệnh viện cứ bắt tôi phải điền câu trả lời cho câu hỏi: số nào là con số ráo riết nhất [các câu hỏi sau đa phần đều hỏi về các ngọn núi cao, địa thế hiểm trở khí hậu khắc nghiệt, cái này thì tôi lại biết]; không biết vì lý do gì, tôi điền số 98 và có vẻ trúng mánh lớn, đúng, nên được vào khám; nhưng tôi nghĩ: rắn cắn từ sáng, tối mịt rồi vẫn sống nhăn nhở ở đây, vết cắn răng đều nhau, không máu, không bầm chắc rắn không độc; thôi tôi đi về chứ khám chữa gì :)))

trong các tác phẩm văn học trước 45, có một hình ảnh hay khiến tôi sung sướng; là cảnh các cụ nằm ngả ngốn với Nương tử, Phù Dung tên thuốc phiện :))) [chắc thế quyển Cai của Vũ Bằng mới lấy tên khác là Phù dung ơi, vĩnh biệt; còn Nguyễn Tuân nói chuyện mấy nường này chua ngoa đanh đá lắm]. Như cảnh trong Ai hát giữa rừng khuya, hình dung nằm bên bàn đèn thuốc phiện, nghe truyện ma quỷ hiện hồn đêm hôm trong không khí rừng núi, bên cạnh có bóng người trần mà như mờ mờ ẩn hiện dưới ánh trăng tranh tối tranh sáng, bên tai là tiếng nỉ non; đầu óc dạt vào khói thuốc phê pha cùng những tưởng tượng liêu trai và nghiệm lý cõi người dương gian với cõi âm ty ma quỷ hiện hồn trêu ngươi con người... hỡi ôi, Nương tử Phù Dung :))))

tưởng tượng - dấu vết

lần đầu đọc Uông Triều là đầu năm 2015 với Tưởng tượng và dấu vết. Một câu chuyện với những tưởng tượng thật kỳ lạ; một người không có sự đi lại di chuyển thân dưới [chính thế, sự tưởng tượng lại càng tự nhiên và tất yếu] với những quyển sách anh ta đọc [đọc là xếp những hình dung, mường tượng và tưởng tượng mộng mị], những tưởng tượng và dấu vết của chúng - viết [viết cũng như đọc, nhưng nghiêng ở phase cắt đặt tưởng tượng thành những khả thể, viết và phải biết bỏ đúng những cái đã viết đi, để cho đúng]. Cách viết dị biệt một câu chuyện cài vào nhau hiện thực, thế giới những quyển sách, tưởng tượng và dấu vết của chúng... tất tật như một cái gì, như bộ rễ và các tay rễ từ kẽ nẻ nhoi lên tỏa ra bề thế lòa xòa; một hình ảnh gây bối rối cho tôi không ít [mỗi lần nhìn bìa quyển sách, dù vô tình bắt gặp, tôi lại bối rối]: người phụ nữ của loài người nằm trước một cây cổ thụ để chờ được cây cổ thụ giao cấu; tư thế nằm, dáng vẻ mong chờ sự thỏa thuê của thông giao ấy... đến giờ vẫn khiến tôi nóng bừng. Lúc ấy, tôi với ý nghĩ của người đọc, một người viết văn với những tưởng tượng của anh ta như thế này khéo hóa điên với chính mình, hóa điên vì không chịu nổi chính mình, thế giới tưởng tượng của mình

thế nên khi đi nhà sách sau đó, gặp tập truyện Đêm cuối cùng ở Ngọa Vân, tôi tưởng là quyển mới của Uông Triều, tôi mua luôn; hóa ra tập truyện đã in trước Tưởng tượng và dấu vết vài năm. Về đọc tập truyện ngắn, tôi ngỡ ngàng, người viết Tưởng tượng và dấu vết và người viết Đêm cuối cùng ở Ngọa Vân không liên quan gì nhau [nên trong cuộc gặp 2017, tôi đã đưa Uông Triều vào nhân vật không viết được nữa, thôi đừng viết nữa; tôi vẫn chưa nhớ ra hôm í tôi để cửa đặt vào ai lội ngược dòng viết tiếp được]; các truyện ngắn trong tập này đều có thể xem là truyện lấy bối cảnh lịch sử, chúng có câu chuyện để kể nhưng không biết kể câu chuyện [tôi sợ nhất là giọng văn thoại của các nhân vật]. Tôi nghĩ, có thể tập truyện này viết trước nên như thế, có lẽ đến Tưởng tượng và dấu vết thì mới lột xác

thế nên tiếp, tôi đọc Người mê. Đến đây thì hỏng hẳn; ngay từ đầu đã biết câu chuyện này sẽ kể gì, sẽ viết lối như thế nào. Ơ nhưng mà, tôi đang trông chờ một cái gì khác, một cái gì khiến tôi có chút lo lắng cho tác giả sẽ hóa điên với những tưởng tượng của mình như khi tôi đọc Tưởng tượng và dấu vết, như cái cảnh thông giao, cây cổ thụ lớn giao phối với phụ nữ, rễ cây đâm lên từ sàn nhà gây hấn [thật ra, đây không phải, không hẳn tưởng tượng]. Viết về những gì trần tục bản năng như giao cấu, làm tình, tính dục... chuyện tình dục, là những thứ trong văn chương rất dễ được vời đến và tiếp nhận, mức độ và mật độ còn tùy, ở cả phía phát và thu [tác giả và người đọc, đọc và viết, sách và người đọc sách, đực và cái, đàn ông và phụ nữ/đàn bà etc. ở các phía tương giao nhau] nhưng chính vì nó hay được dùng, dễ nghĩ đến ngay thì lại rất dễ sa vào không văn chương [nhiều khi chỉ một chữ thôi, không phải từ, nó đã trượt phăng từ cực này sang điểm mút cực kia; mà như thế, người ta xem porn luôn, đọc làm gì cho bí bách tưởng tượng và thời giờ]; mỗi lần nghĩ đến cái khoảng giấy cụm 'tụt quần/tuột quần xuống đầu gối' hay gì tương tự xuất hiện ở quyển Người mê trong tình huống truyện của nó, tôi đều ngắc mãi: quyển tiểu thuyết này nó nhất định đi theo sự tầm thường của câu chuyện nó kể hay sao

và tôi đã không đọc thêm Uông Triều, không một tí nào. Gần đây tôi cũng không đọc lại cả 3 quyển của Uông Triều có trong nhà dù tôi đang trong thời đoạn muốn giải quyết một lần cho gọn - đòn kết liễu những gì văn học nước nhà tôi đã rước về và từng quan tâm trong 15-20 năm qua. Đừng cười tôi khi tôi hay nghĩ: có khi nào Uông Triều được lộc am miếu mạo đền thờ nhân vật nào đó như các am miếu đền etc. xuất hiện trong truyện lịch sử của anh ta, một moment lên hương vọt trào ra những tưởng tượng làm hạt mầm cho Tưởng tượng và dấu vết mà ngay bản thân anh ta cũng không hiểu tại sao chúng đến và đi vào sự viết tưởng tượng tại moment đó [còn câu chuyện Tưởng tượng và dấu vết là quyển tiểu thuyết Tưởng tượng và dấu vết như hình hài nó hiện hữu đây, tôi biết]

không tưởng tượng được thì phải đọc, đọc không tưởng tượng được thì không đọc, không đọc thì không viết, hoàn toàn có thể ngưng ngừng bỏ luôn, thậm chí không tất tật luôn. Trở về tự nhiên, ngủ thôi

không có cửa

cuối mùa xuân 2017 trong một cuộc gặp gỡ, tôi và người bạn sách vô tình có nói đùa một câu, đại ý: abc sẽ không viết được gì nữa, lấy [vợ] xyz thì làm sao mà viết được gì ra hồn; từ đó, hai người chúng tôi điểm ra mấy cái tên khả năng cũng không viết được nữa, thôi đừng hy vọng; đồng thời, vẫn để cửa hy vọng, như một lời đặt cửa, người bạn sách của tôi chọn cửa Đinh Phương, đại ý: còn tôi còn cô, Đinh Phương vẫn viết được đấy, rồi xem. Tôi lúc ấy chọn nhân vật khác, đến giờ tôi không nhớ tôi chọn ai đâu, chỉ nhớ là khi nghe bạn chọn cửa Đinh Phương, tôi hơi ngạc nhiên, nhưng tôi vẫn tủm tỉm cười ra chiều: cậu ta ngố lắm, chọn cửa đấy thì chịu rồi [vì đến thời điểm ấy, dù ấn tượng Nhụy khúc cho dẫu đã cải thiện nhiều so với tập truyện Những đứa con của Chúa Trời - tập hợp các truyện ngắn đăng báo, in chung trong các tập truyện, cách đặt tên truyện trong tập này dở nên tôi nghĩ cậu này ngố; ngay sau Nhụy khúc, tập Đợi đến lượt gần như in cùng thời điểm lại cũng đuối nhiều so với Nhụy khúc và nhất là, tên truyện đặt lại dở tiếp, các truyện ngắn cứ đuối dần, nên tôi không chọn cửa Đinh Phương]

gần đây dọn nhà, thấy trong nhà 8 quyển Đinh Phương trong đó trùng 2 đầu, tức là có 6 quyển Đinh Phương trong nhà, không hiểu sao nhiều thế, chắc là sách của bạn A. gửi sang tôi 2 năm trước, chứ không lẽ tôi quan tâm vụ đặt cửa năm 2017 đến thế nên tôi tích sách Đinh Phương để theo dõi à :). Thói quen tôi sẽ xếp truyện ngắn tiểu thuyết... thể loại vào cùng hàng, nhưng tôi xếp Đinh Phương theo thứ tự sách xuất bản, có lý do

2014 là tập truyện ngắn Những đứa con của Chúa Trời, tập này tập hợp các truyện ngắn in báo và in chung trong các tập truyện ngắn khác. Như đã nói bên trên, Đinh Phương đặt tên truyện chuội, đáng ra không nên in thành một tập truyện riêng, vì các truyện này thích hợp với truyện ngắn đăng báo, truyện ngắn in chung nhiều tác giả, nó không nên là một tập truyện in riêng chào sân. Thế nhưng tôi vẫn đọc hết, tôi định đọc ai là tôi sẽ đọc hết mà, một vài truyện ngắn ở đây, thí dụ như Xấu Đẹp ở Ở lâu cõi trần người đều cô đơn, về sau sẽ xuất hiện lại trong Chuyến tàu nhật thực [trong Chuyến tàu nhật thực còn xuất hiện lặp lại nhiều khung cảnh ở các truyện ngắn khác] và ở đây, có truyện ngắn tên Nhụy khúc mang màu sắc bí ẩn liêu trai, nhụy khúc xanh ngằn ngặt, sẽ gặp lại một tiểu thuyết Nhụy khúc ngay sau

2016 tiểu thuyết Nhụy khúc và tập truyện ngắn Đợi đến lượt. Đầu tiên là Nhụy khúc, mở màn của nó là lời tựa, không biết Trần Ngọc Hiếu và Hải Ngọc có phải một người không; trước đó vô tình tôi có đọc một tập thơ của Nguyễn Thanh Hiện, người viết lời tựa in cuối tập thơ là Hải Ngọc, tôi chỉ nghĩ viết có cũng như không, mỹ từ làm thành một món ngọt đứ đừ đừ trong khi tập thơ ấy không phải mật ngọt; ngay 2 hôm sau, tôi lúc này đọc lại, không hề nhớ Nhụy khúc có lời tựa đầu sách, đọc lời tựa tôi nghĩ, sao giống văn lời tựa mình đọc hôm trước thế, chững mấy giây mới nhớ ra tên Hải Ngọc ở tập thơ, lật lật thấy ở đây là Trần Ngọc Hiếu, cái gì mà Nhụy khúc là tiểu thuyết về sự đọc, về sự viết...; không nhé, tôi cũng nói ý kiến cá nhân luôn, Đinh Phương nhắc đến các tác giả, tác phẩm, quyển sách trong cả tiểu thuyết và nhiều truyện ngắn của mình, tôi thấy hiếm khi thích hợp, hiếm khi ăn nhập kết nối, bỏ qua việc nhắc tên rõ ràng đến 90% tôi thấy có khi lại đạt hiệu quả văn chương, hoàn toàn có thể không nhắc tên, chỉ cần đúng ổ khóa, cái chìa trong tay độc giả sẽ tự tra vào mở cánh cửa, chúng ta bước vào thế giới văn chương của nhau; điều này cho thấy người viết lời tựa đọc chưa đủ với cái viết [một quyển sách có nhất định phải có lời tựa đầu hay cuối sách không, những lời tựa mang tính giới thiệu, review về quyển sách đó nếu có thì phải thế nào mới nên xuất hiện, chứ nếu chỉ viết cho có, cho kêu thì rất hâm: nó xuất hiện ở đây làm gì, phí giấy, để giấy trắng còn hơn - đó là cảm giác mấy tháng trước tôi đọc mấy quyển Yoko Tawada, quyển nào cũng thấy một bài của Nhật Chiêu, không hiểu nổi]. Nhụy khúc tiểu thuyết là tác phẩm tôi thấy thích nhất trong những gì tôi đọc Đinh Phương viết, nên tôi có phần tiếc vì nó lại được đặt tên là Nhụy khúc; những ám ảnh như sương giăng phố Chìa, ký ức, lịch sử sẽ còn gặp lại ở các truyện ngắn khác [Về phía cuối dòng, Chiều ký ức phủ gai, Chuyến trở về của cỏ... (trong tập Chúa Trời, hình như có một truyện ngắn gì đấy Hoa gạo kinh thành thì phải)] và tiểu thuyết Nắng Thổ Tang

ngay sau đó vào Đợi đến lượt, lại xuất hiện một Vũ ngay truyện đầu tiên Đợi đến lượt, đây là truyện được đặt tên hay nhất trong những gì Đinh Phương đặt; có người ấn tượng lối viết câu ngắn [nhịp câu như nhịp thơ] của Đinh Phương, tôi thì không; tôi thích những trường Đinh Phương viết nối nhau không rõ ngôi hoặc đổi ngôi nhân vật không có điềm báo trước hoặc những trường viết dòng ý thức của một người đang viết văn bản trên đường hình thành; truyện ngắn này may sao lại rất hợp câu ngắn, không bị lạm dụng lối viết câu ngắn như các truyện ngắn khác. Đợi đến lượt là một truyện ngắn viết rất gọn, cốt truyện rất dễ bị khai thác để thành viết lan man dài nhưng dưới hình thức truyện ngắn viết gọn như Đinh Phương xử lý thì nó vô cùng vừa vặn, kết cấu chắc, đọc sướng; đọc truyện ngắn sướng ở chỗ khi nhìn thấy câu kết, dấu cuối cùng của nó, nó để lại trong người đọc ý vị, phong vị của truyện, để rồi được quên. Hai truyện khác tôi thích trong tập này là hai truyện đều có cô 40 tuổi chưa chồng, gần nhà thờ có ông nhà thơ với khâu vải vụn làm áo; thích là thích câu chuyện được kể thôi, đơn thuần là vậy. Sau hai truyện này là một truyện mở màn hình ảnh người phụ nữ cắt chả nem, mỡ dính ngón trỏ, hình ảnh này sẽ gặp lại ngay sau đây

2017 truyện dài Chuyến tàu nhật thực, mở màn là hình ảnh cắt chả nem lóng tay bóng nhẫy mỡ ngay bên trên, sau đó sẽ gặp lại Xấu Đẹp Ở lâu cõi trần người đều cô đơn... đây là một chuyến tàu đi trong mê cung văn bản những ráp nối. Tôi thấy nó rời rạc lỏng lẻo và không hy vọng, phải tránh văn học tuổi 20, phải tránh

2018 tập truyện ngắn Mơ Lam Kinh; kể từ sau tập Đợi đến lượt, tôi phải rất cố gắng bò qua những gì còn phải đọc của Đinh Phương, thi thoảng tỉnh người khi va phải các chi tiết, thí dụ như một truyện ngắn người mẹ đánh dấu trang sách đọc dở bằng các sợi tóc bạc và ở cuối truyện lại là hình ảnh người con trai mang sách đi đốt [lại đốt sách, ám ảnh ở Nhụy khúc], lửa bắt vào giấy bùng cháy còn tóc bạc theo gió bứng lên trời tan thành tro bụi; hay truyện Chú Chều - một truyện giản dị, tôi thấy dễ chịu... còn truyện gắn với lịch sử, Nguyễn Thái Học thì có lẽ đây là một đề tài Đinh Phương trở đi trở lại, từ Nhụy khúc, đến một truyện ngắn Về phía cuối dòng trong Mơ Lam Kinh và sau đây là Nắng Thổ Tang

2021 tiểu thuyết Nắng Thổ Tang; trong 6 quyển sách tôi đọc của Đinh Phương thì Nắng Thổ Tang là quyển có chiến lược văn bản và tham vọng nhất; nhưng cũng chính vì thế, nó gây nặng nề cho người đọc thuần túy giải trí bằng văn chương như tôi, tôi bò mãi mới hết quyển tiểu thuyết này mà không có chút hào hứng đọc nào nữa sau chỉ 77-80 trang đầu [xin lỗi tác giả]

có một người từng nói với tôi, đại ý, Nguyễn Vĩnh Nguyên khó tìm được độc giả; nhưng tôi nghĩ khó tìm được độc giả, trong ý nghĩ của tôi, phải là văn của Đinh Phương [tôi đọc Borges cũng không khoái lắm :)]. Nhà văn dựng thế giới văn chương là một mê cung với chỉ một cửa, chơi trong mê cung quên mất nơi có cánh cửa, để vào và cả để ra. Người đọc không chạm được vào đúng điểm để mở cánh cửa như nhân vật nhẩm một câu thần chú tìm đường dẫn, nghách dẫn: "bản thân Choi Choi là ngõ dẫn", người đọc không chạm được là không có cửa, không vào được mê cung. Mê cung từ chối tôi, tôi không cố vì, mê cung mở ra với tùy người, người muốn vào cũng phải có cơ duyên, tôi lên đường để lạc đến mê cung khác, đâu phải chỉ có các tuyến xe bus 18-23-33-49, tôi không đợi chuyến xe nào; trong tôi, đi bộ :)

ps. còn muốn tiếp tục và bổ sung, nhưng ngồi buôn chuyện với bạn, sắp 11h đêm còn chưa chạy 3-5km. Thôi, cứ thế đã, có gì sau

chỉ còn

 

lúc bé nghe Hồng Nhung hát Im lặng đêm Hà Nội của Phú Quang trong đĩa nhạc các ca khúc về Hà Nội [sau này, hay nghe bản Mỹ Linh hoặc Thu Phương hát, vì dễ gặp hơn; bản Hồng Nhung là bản phối khác, không giống bản hồi bé nghe, cách hát của Hồng Nhung cũng không còn sự chân phương giản dị xưa] lại cứ nhầm với bài "Mùa đông năm ấy, tiếng dương cầm trong căn nhà đổ/ tan lễ chiều, sao còn vọng tiếng chuông ngân... Người nghệ sĩ, lang thang hoài trên phố/ bỗng thấy mình chẳng nhớ nổi một con đường"

độ 6 năm trước, lúc đang dịch covid ở trong nhà vẽ việc ra làm, dọn nhà ra tập thơ Biển đã mất của Phạm Thị Ngọc Liên, đọc đến bài Im lặng đêm Hà Nội không nghĩ ngay gì đến tên bài hát của Phú Quang, mà chỉ khi bập vào mấy câu đầu bài thơ thì tự nhiên đầu lại ngân nga giai điệu và hát được luôn, như hát một bài hát đã sẵn trong đầu - như mình là một cái máy hát, công tắc đã bật; mới đần mặt ra, không lẽ Phú Quang phổ nhạc dựa trên bài thơ này ư. Đúng là như thế thật

sau đó còn biết một bài nữa, nghe Ngọc Anh hát, lời nhạc nghĩ ngay Phú Quang phổ nhạc thơ Phạm Thị Ngọc Liên. Đúng là như thế thật. Bài Lang thang

ps. tập thơ đã chờ được người tìm kiếm nó 🙂

giữa lúc

thơ cũng đi xe cát như lũ còng xe cát. em. giờ em đang ở đâu giữa lúc thi ca hoạn nạn

[ngẫu nhiên]

có lần em bỏ tôi đi

trần gian lạnh ngắt

để mường tượng ra những thế giới

tôi gọi em

bằng im lặng

chẳng có mùa xuân mùa hạ

chẳng có mùa nào cả

thế giới đang đọng lại

xám ngoắc

có con chim nào đó chết trên rừng vì không chịu nổi sự im lặng

có em bé nào đó chết khi mới chào đời vì không nhìn thấy thế giới như mong đợi

có những người đàn ông và những phụ nữ đi về phía những rắc rối để chết

thế giới đang đọng lại

xám ngoắc

[biến tấu]

vẫn là Đỏ

trên một chuyến tàu cách đây hơn 13 năm, tôi đọc nốt Nước xốt cà chua - truyện thứ hai trong tập truyện vừa Đỏ của Nguyễn Dương Quỳnh và cảm nhận đọc lại Nguyễn Dương Quỳnh cách đây mấy ngày, vẫn như 13 năm trước. Tôi vẫn thích Đỏ, vẫn ngạc nhiên người viết Đỏ và Nước xốt cà chua, Thị trấn của chúng ta là một

lần đọc lại này, có đọc mới tiểu thuyết Thăm thẳm mùa hè - đó là một tiểu thuyết trinh thám lấy đỏ làm gam màu chủ đạo [tôi ngay từ đầu lại nghĩ, tôi mở cánh cửa bước vào bối cảnh truyện trinh thám Nhật Bản hiện đại], rất có tiềm năng dù khai thác theo lối đã quen: án mạng trong phòng kín. Truyện trinh thám là một thể loại gây nghiện cho người đọc thích suy luận mọi thứ rõ ràng, chỉ bởi cấu trúc của sự vụ khiến người đeo đuổi nó luôn có mũi nhọn hơn đời thực whodunit howdunit whydunit, không bị nhiễu loạn bởi nhiều sự kiện dây dưa như ngoài đời; tất nhiên, truyện trinh thám luôn phải chừa lại manh mối hơn vụ án ngoài đời thực, nếu không có manh mối bỏ ngỏ, thì sự đấu trí của tác giả và độc giả đương nhiên mất đi một dây lớn, cho dẫu màn đấu trí của hung thủ và người phá án có thu hút đến thế nào [không giống như Thị trấn của chúng ta - một tiểu thuyết (truyện dài) phong cách Nhật, có màu sắc trinh thám lỏng lẻo, yếu ớt (phải tránh văn học tuổi 20)]. Với cá nhân tôi, một người đọc không thích chuyện gì cũng phải mười mươi rõ ràng hai năm rõ mười, truyện trinh thám lại gây nghiện ở một cấp độ khác, nó gây ra trạng thái được shock; dù có sống bao lâu, trải qua bao nhiêu chuyện, người ta vẫn có thói quen nhìn nhận tội ác hẳn là phải có hình thức giết người cướp bóc gây thương tích âm mưu thủ đoạn dẫn tới hậu quả không thể vãn hồi etc. [định nghĩa về một vụ án hoàn hảo là khi không ai hay biết rằng một tội ác đã diễn ra] do những kẻ phải vào các motif thủ ác như thế này như thế kia, mà không phải là bất kỳ ai ngoài kia ta lướt qua hay bất kỳ ai quanh ta; và khi tội ác được nhìn nhận bằng chính mắt mình, đã thực sự được chứng thực những mối nghi ngờ, thì tất có điều sụp đổ, thậm chí sụp đổ diện rộng... bingo thế giới đột ngột hiện ra với đúng bản chất của nó, vô lý hỗn loạn điên rồ và một lần nữa, vẫn cứ là bất công, không bao giờ có công bằng - nói như một nhân vật trong Thăm thẳm mùa hè: thế giới này sẽ chẳng vì tôi mà huỷ diệt, tôi chỉ là một tồn tại vô nghĩa, chẳng thể gây ra gì hơn một chút xáo động chốc lát nhưng tôi vẫn muốn thử đám đông kia, sống vui vẻ hạnh phúc chẳng biết gì về bóng tối dưới chân họ, khiến tôi muốn lay họ một chút xem sao

độ mấy năm trước, vô tình lướt fb tôi biết Nguyễn Dương Quỳnh có tác phẩm mới, thể loại giả tưởng, tên gì đó Thiên cầu hay Tinh cầu; điều ấy không lạ nếu từng quan tâm Nguyễn Dương Quỳnh [hình như chào sân là dịch Khi ta mơ quá lâu] - cô gái thích game fantasy; tôi đọc lướt vài đoạn tác giả post online, thấy không phải giọng văn của Đỏ mà tôi chú ý, nên tôi bỏ qua

Đỏ của 13 năm trước và vài ngày qua ở lại với tôi, vẫn là Đỏ gây cho tôi sự chú ý và hứng thú không ít - một ấn tượng: một tác giả trẻ với một câu chuyện chỉ có như vậy thôi mà có thể kể tỉ mỉ tinh tế, lại hết sức giản dị, đủ sức giữ chân người đọc không phải bởi một câu chuyện nhiều tình tiết gây cấn, thoả sự tò mò vô hạn độ nơi người đọc; một cái nhìn lướt qua của nhân vật với nhân vật nhưng để lại mùi vị ư, chỉ với những tơ mành mành như vậy thôi, có thể thành một truyện ngắn tuyệt vời [truyện ngắn luôn có vị trí của nó, là bất cứ gì được kể được viết ra, một ý nghĩ một vẩn vơ một câu chuyện hay chi tiết nhỏ như mũi chích nơi đầu con muỗi, không ai cần biết có kết cục hay không... miễn giữ chân được người đọc, miễn ở lại được ngay cả khi đã quên thực sự nó kể cái gì nói cái gì]; như vậy rất đáng trông đợi [với lần đọc lại này, tôi còn muốn truyện ngắn Đỏ cắt bỏ hẳn mảng với những người bạn học]. Nhưng chính vì đã có một mở màn Đỏ, tôi bị hẫng không ít khi sang truyện Nước xốt cà chua và Thị trấn của chúng ta; đến Thăm thẳm mùa hè thì cái cốt của trinh thám đã gỡ gạc lại phần nào nhưng vẫn không thấy lại phong cách viết của Đỏ