"thị lực cũng giống như một kẽ nứt vậy. Không phải thông qua cái kẽ nứt đó ta có thể nhìn thấy được, mà nó chỉ đơn thuần là một kẽ nứt thôi. Vì vậy nói đúng ra nó không thể thấy được gì cả. Mắt không thấy được thực ra cũng là một cái hay"
rất nhiều thứ không thể nắm bắt bằng thị giác, làm sao có thể nhìn đúng về thế giới theo cách ấy. Cũng như nhân vật tôi - một cô gái miền Nam Việt Nam sinh năm 1972, thông thạo tiếng Nga [sau này tôi mới biết Yoko Tawada từng học chuyên ngành văn chương Nga], đáp máy bay xuống Berlin Đức rồi "bị bắt cóc" tới Bochum Đức, rồi nhảy tàu lộn tới Paris... sự dịch chuyển qua các giới tuyến, không chỉ địa lý và không ở đâu, cô ấy có thể nói ngôn ngữ cô ấy có thể dùng và không ở đâu, người ta nói với cô ấy ngôn ngữ mà cô ấy có thể hiểu; nhưng khi xem một bộ phim do thích diễn viên Catherine Deneuve [cả tiểu thuyết 12 chương, mỗi chương gắn với một bộ phim do diễn viên này đóng, nhân vật tôi xem đi xem lại nhiều lần các phim] cô ấy thấy rằng, mình hiểu nhân vật, hiểu tình tiết trong phim chính bởi mình đã không hiểu thoại, ngôn ngữ mà các diễn viên dùng [đây gần như là điều hiển nhiên của nghệ thuật, nó luôn có thể làm người ta hiểu phần nào ngôn ngữ mà nó truyền đạt thông qua loại hình nghệ thuật nó chọn (ngôn ngữ điện ảnh chẳng hạn)]; trong khi nhân vật tôi này, gần như khước từ việc học ngôn ngữ trên mỗi mảnh đất mình lưu lạc, chi tiết cô ấy tìm cách dừng đoàn tàu, giả như để cứu một người phụ nữ tự tử, cô ấy khôi hài, đại ý: vậy là để cứu người phụ nữ này, tôi cần phải chuyển ngôn ngữ
Mắt trần được viết ban đầu bằng tiếng Đức, rồi mới bằng tiếng Nhật. Bản dịch Mắt trần trong tiếng Việt, xuất bản 2011, dịch từ nguyên tác tiếng Nhật, có tham khảo bản tiếng Anh dịch từ nguyên tác tiếng Đức [bản tiếng Việt biên tập không tốt lắm]; năm ấy tôi đọc Mắt trần, như sau này tìm lại ghi chép trên blogspot, tôi cứ nghệt ra, hồi đó tôi đã không cảm thấy đây là văn chương Nhật, đây là cái gì thuộc dòng máu lai; đến gần đây, sau khi đã đọc truyện ngắn Bản nguyên, Chàng chó và [lại lần nữa, đúng như 15 năm trước tôi từng nghĩ, chắc tôi phải đọc nhiều hơn 1 lần] Mắt trần thì tôi bắt đầu hiểu cảm giác của tôi ngày xưa. Văn của Tawada cho tôi không khí của một thế giới ai cũng có thể trở thành người nhập cư - người nước ngoài, tại chính nơi người ta đang có một hiện thực, người dịch chuyển qua những kỳ lạ của ngôn ngữ, của hiện thực và những tưởng tượng qua kẽ nứt; hiện thực mang dáng vẻ hư thực đan vào nhau đến phi lý ấy [đến Mắt trần thì tôi nghĩ đến Kafka, chứ không như Bản nguyên tôi nghĩ đến Bruno Schulz] - không ở đây, không ở đó, không ở đâu cả - người lạ với ngôn ngữ đang trên đường tìm kiếm [ngôn ngữ đang trên đường tìm kiếm, điều này sẽ gặp lại ở một quyển của Tawada mới xuất hiện trong tiếng Việt: Rải rác khắp nơi trên mặt đất; thoạt đầu, nó làm tôi nghĩ đến Kết tinh thầm lặng, của một Yoko khác tôi quan tâm, Yoko Ogawa], một ngôn ngữ nhìn từ góc độ của người nói một ngôn ngữ khác vừa như nhân tạo vừa như gì đó rất kỳ diệu [ví dụ, khi tìm Mắt trần trong tiếng Đức, tôi biết nó chắc chắn là the naked eye trong tiếng Anh, vậy thì tiếng Đức nó có thể trông như thế nào, rất nhanh chóng tôi đoán nó là das nackte auge, chỉ bởi thấy nake và nack nhang nhác, nhưng khi tìm nó trong tiếng Nhật thì... không làm sao mà đoán cho nổi, tiếng Nhật với mẫu tự, như từng xuất hiện trong Bản nguyên, là ngõ cụt với tôi, mà nếu có phiên ra abc thì tôi cũng mù tịt. Tôi từng hỏi con bé cháu mới học tiếng Nhật, học tiếng Nhật thấy thế nào, nó nói vài ba câu cơ bản trong mấy tháng qua nó học với tôi, tôi bảo stop, dù cho có nói sai hay bịa ra, tôi cũng chịu, không cần tiếp tục thêm nữa :)))]
đến giờ tôi vẫn nghệt ra với ý nghĩ năm xưa "dòng máu lai", gì chứ, một nhà văn Nhật viết bằng cả tiếng Nhật và tiếng Đức, lại viết tiểu thuyết có nhân vật chính là cô gái Việt Nam [một người đọc Việt Nam là tôi, hiển nhiên nhận ra, đây là một nhà văn nước ngoài viết về người Việt Nam] mà đến cuối cùng không ai biết tên thật của cô ấy là gì [chỉ biết cô ấy người miền Nam Việt Nam, Sài Gòn, tp. HCM], cô ta tất nhiên nói tiếng Việt, thông thạo tiếng Nga, lưu lạc ở Bochum Đức trong khi lòng hướng đến Berlin Đức, rồi lại Paris Pháp, suýt chút nữa thì sang Thái Lan làm đám cưới để hợp thức hoá giấy tờ..., rồi chân vẫn thọc trong đôi giày cũ, trong những bộ phim của quá khứ thì bỗng, bằng một cây kim đồng hồ, chọc thủng mắt mình; từ đấy chuyển từ ngôn ngữ qua thị lực - kẽ nứt, qua điện ảnh thành ngôn ngữ của những ngón tay, tiếng gõ vào lòng bàn tay. Lúc này, khuôn mặt, hình ảnh căn cước, ảnh dán trong hộ chiếu... không còn nghĩa lý gì nữa rồi. Xuyên các giới tuyến, đường biên, biên độ thị lực, ngôn ngữ... ở đâu đó, một chỗ đứng đúng, mỗi người có thể quan sát và trình diễn thế giới mình biết bằng nhiều điểm nhìn, chỉ từ một lỗ khoá, hay, một kẽ nứt; mở ra khả thể, xoá nhoà các ranh giới, giao thoa các thế giới
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét