các quyển trong ảnh có Biên niên sử của triều đại Sác-lơ IX là tiểu thuyết, còn lại đều là các tập truyện ngắn. Trong các tập truyện ngắn thì Carmen khổ to và Carmen 2 tập là giống nhau, Carmen khổ to bỏ đi Lời giới thiệu của Carmen 2 tập; còn Carmen khổ cơ bản xanh lá chỉ có duy nhất truyện ngắn Carmen, song ngữ Pháp Việt; cả 3 Carmen đều bản dịch của Tô Chương; Những lá thư từ Tây Ban Nha [ở ngay truyện đầu tiên, xuất hiện từ "đàn hặc", từ này tôi mới biết 5 năm trước thôi, người bạn sách nói với tôi từ này hình như anh ấy xem đọc tin tức từ các trang hải ngoại 🙂 thank you] và Những linh hồn nơi chuộc tội trùng nhau nửa dung lượng - 4 truyện, bản dịch khác nhau [tập Những linh hồn nơi chuộc tội, có thể nói là không được biên tập]
Biên niên sử của triều đại Sác-lơ IX là tiểu thuyết duy nhất của Prosper Mérimée tôi hiện có trong nhà [được tài trợ đọc], nên đã được nói đến từ trước, tiểu thuyết này làm nghĩ ngay đến trào lưu tiểu thuyết lịch sử của Walter Scott, nhưng chất bi hài kịch của nó thì từ Shakespeare. Từ đây, chỉ còn Prosper Mérimée truyện ngắn - đây là Mérimée ấn tượng với tôi hơn nhiều Mérimée tiểu thuyết, dù Biên niên sử hoàn toàn có thể cắt thành vài ba truyện ngắn
đọc Prosper Mérimée ấn tượng nhất là truyện ngắn xuất hiện rất nhiều người mộ đạo, khoác áo thiêng sống phàm [Giáo sĩ Aubain (trong truyện này có nhắc đến Mauprat - ngay lúc í tôi muốn đi đọc ngay một vệt George Sand vì Môpra sẵn trong nhà, nhưng mà tôi còn phải đọc và đọc lại một nhân vật quen một vệt rất dài, tôi tạm hoãn Sand lại), Arsene Guillot, Federigo, Ngõ Đức bà Lucrezia...], nhưng lại cho thấy cái nhìn của đạo đức tự thân chứ không phải đạo đức tôn giáo, giáo lý, hay khuâm tuân giáo lý. Cái nhìn của Mérimée với tất tật mọi sự được kể với giọng điềm tĩnh, tiết chế, không sắc thái lên bổng xuống trầm mấy khi, nhịp đều, đôi lúc còn khiến người đọc cảm thấy phong cách viết được kiểm soát chặt, tinh giản, có phần khách quan đến lạnh lùng [như trong các truyện: Người đẹp thành Tolede, Tamango (lúc đầu đọc truyện này nghĩ đến Những linh hồn chết), Mateo Falcone; dù nhiều câu chuyện thuộc ngả Shakespeare [Những linh hồn nơi luyện ngục, Ngõ Đức bà Lucrezia, Ảo giác của vua Charles XI...), Balzac [Hai sự hiểu nhầm, Arsene Guillot (trong truyện này, tình huống nhân vật trích Othello rất tinh: nàng ta phải có đầu óc kỳ quái thế nào thì mới chọn mới ưng người (da đen/xấu, kém) như ta 😛...], Pushkin [Hạ đồn, Ván thò lò, Chiếc bình Etrusca, Chuyện Rondino...]; đọc các truyện ngắn của Mérimée, tôi hay nghĩ đến một nhân vật gần 50 năm sau: Maupassant và tự răn mình, rất dễ dàng một lúc nào đấy mày sẽ nhầm lẫn truyện của 2 người họ vào nhau, nhưng, nói vậy thôi 😛 Mérimée màu sắc có pha Tây Ban Nha, Ý, Nga, còn Maupassant thì không, Maupassant quá Normandie, Pháp [nhân tiện, hôm nay tôi vừa ngó quyển Những Chủ nhật của một thị dân Paris (do đúng trưa nay sách đến thôi), có Heraclius Gloss là XBK đã xuất bản rồi, các truyện còn lại có vẻ không trùng với các truyện/tập truyện tôi đang có và đã đọc trong nhà, không biết đây là dịch mới hay là in lại từ 1 tập nào mà tôi không biết vì nhìn thông tin thấy sơ sài, có mỗi 1 tập này, tôi ngại đọc lẻ tẻ, nên... cứ gác đấy đã]; một số rất ít thần bí rùng rợn mang màu sắc dân gian địa phương: Vệ nữ thành Ille, Người con trai của Gấu, Djoumane...
Tây Ban Nha, Ý, Nga - văn hoá và những tục hay lệ lạ địa phương các xứ này mang đến nhiều cảm hứng cho Mérimée; thậm chí còn pha trộn thêm thần thoại Hy Lạp và tín ngưỡng Cơ Đốc giáo, truyện thời Trung cổ [như Federigo, chẳng hạn]. Điều ấy quá sẵn trong kho của sử gia, nhà khảo cổ; Mérimée được biết đến nhiều nhất là Carmen [thế mới chán], nhắc đến Carmen người ta thường nghĩ ngay tới người bô hê miêng tự do, cũng như nghĩ đến Colomba là nghĩ đến con người đảo Corse, và ngược lại; tôi thích Colomba hơn Carmen nhiều [hồi xưa bé, tôi đọc Colomba không thấy thích như bây giờ, hôm vừa rồi đọc lại, giữa buổi trưa trật vẫn nằm trên giường, tôi co giò cười tự nói: Colomba hay quá, thôi xuống nhà cơm nước đã, để dành trưa đọc tiếp; chính ngay khoảnh khắc co giò cười sung sướng, tôi một lần nữa biết những nỗi vui này không thể nói cho người không có trải nghiệm tương tự hiểu được, không thể hiểu được đâu], buồn cười nhất là xứ ấy họ có những động tác tay, mặt ra hiệu thay cho lời nói, những luật bất thành văn, một nơi gọi là ma-ki điển hình xứ sở - giống như ở một truyện cũng rất hay khác, một sự lạnh lùng trong phong cách của Mérimée, đó là Mateo Falcone, cùng với Colomba thì đây là 2 truyện điển hình đảo Corse [Maupassant cũng viết mấy truyện đảo Corse, thì... Napoléon đấy]; có một chi tiết ở Colomba sau khi đại diện nhà chức trách đứng ra hoà giải 2 gia tộc lớn trên đảo và chứng kiến kết quả hoà giải bất thành, ngay trước mắt mình họ có thể lao vào báo thù nhau, nhà chức trách thiếu điều ngửa mặt lên giời tuẫn đạo, than: "có đâu lại như cái xứ này không [không chỉ một lần] không biết bao giờ tôi mới được trở về Pháp" :))). Điển hình cho văn hoá phong tục lề thói xứ sở - điều gây thích thú cho Mérimée là Những lá thư từ Tây Ban Nha gửi giám đốc Tạp chí Paris [trong các truyện ngắn khác, luôn xuất hiện chi tiết các nhân vật đi rong ruổi nghiên cứu, công cán ngoại giao qua các vùng đất "tích trữ" vào kho tàng của riêng mình các tục hay lệ lạ nơi họ đi qua, thí dụ, cứu được một phụ nữ Thổ trong Hai sự hiểu lầm, đang trong bao tải chuẩn bị bị thả xuống biển cho cá ăn vì tội lẳng lơ (giống cạo đầu bôi vôi thả trôi sông ở mình nhỉ), hay cô dâu trong ngày cưới chịu nhận một cái bạt tai của người giám hộ/cha mẹ, rồi thì chiếc giày chiếc hài của cô dâu sẽ là cái để khách trao tay rót rượu nâng ly mừng etc.] về những trận đấu bò [trước đây tôi từng đọc về "trò giải trí quốc dân" - như Mérimée nói, trong một quyển văn học hiện đại, tên Sáu người đi khắp thế gian, quyển đó đứng nhiều ở góc độ người tham gia, cảm thấy vinh dự khi trực diện nhìn vào mắt con bò, bị bò húc cho lòi ruột là niềm tự hào...], cuộc hành quyết [khi đọc những mô tả của Mérimée về con người thời ấy hào hứng đi xem hành quyết, bỗng nhiên một hình ảnh quen lắm hiện ra, tôi ngồi nghĩ nghĩ cái quen lắm này ở đâu nhỉ, bần thần trong khi vẫn đang đọc lá thư của Mérimée về hành quyết ở Tây Ban Nha thì thế nào, kẻ bị hành quyết ở xứ này khác xứ ta thế nào, tôi sực nhớ ra, à, trong Chuyện các bà vợ già của Arnold Bennett, lúc cô em bỏ nhà theo trai rồi chặng sau đó đến Paris, lúc này gã kia đã là chồng, rất hào hứng đi xem một vụ hành quyết], những tên cướp [Mérimée nói, đại ý: rong ruổi nhiều tháng trời mà không gặp phải tên cướp nào, lấy làm hổ thẹn vì điều ấy - đúng là quan điểm của con người ghi chép, nếu đến nơi này nơi kia mà không được hưởng cái hay cái đẹp cái dở cái xấu cái méo mó của xứ ấy, thì khác gì đã mất cơ hội được tận hưởng chốn này; những tên cướp/lục lâm trong truyện của Mérimée có xuất thân không hề tầm thường, tinh thần nghĩa hiệp, hiệp sĩ hào hoa si tình etc.] và những mụ phù thuỷ
một số ít truyện thần bí rùng rợn của Mérimée không hiểu vì lẽ gì, luôn khiến tôi nghĩ, trí tưởng tượng này thuộc về phía sự say mê với thế giới siêu nhiên, mà như vậy thì con người thường sở hữu tính khí có phần u ám, vậy mà lại có thể viết với phong cách tiết chế, điềm tĩnh có phần dửng dưng ngoài lề, thật là lạ; cũng có thể, việc sử gia, nhà khảo cổ từ trên cao nhìn dòng thời gian - lịch sử đã tạo nên phong cách ấy, cái nào có trước, người chọn nghề hay nghề chọn người 🙂
ps. những cái trên là nheo nheo mắt bấm bấm bấm đt trong 3 ngày đấy, xong rồi đến một lúc cũng chả biết bấm bấm bấm gì tiếp nữa, lại cũng lười đọc lại, kệ đi [ít nhất thì tôi cũng không bao giờ có thể vươn tới trình ẩu tả được như quyển Những linh hồn nơi chuộc tội, tên một người một địa danh 5-7 lần xuất hiện không lần nào giống lần nào, mục lục còn viết không đúng :))) vẫn còn may là cũng được 1 lần đúng, xác suất đúng không bằng không là may rồi :p]
