mắt mờ lắm rồi fuck

"Ông ôm chặt trong tay một cái vali nhẹ bẫng và một đứa trẻ sơ sinh còn nhẹ hơn cả cái vali. Ông già tên là Ông Linh. Ông là người duy nhất biết tên ông là như thế bởi tất cả những người quen biết quanh ông đều đã chết rồi"
Tiểu thuyết Cháu gái ông Linh của Philippe Claudel đã bắt đầu như thế. Một ông già bế trên tay đứa cháu nội 6 tuần tuổi lên tàu rời xa mảnh đất của tổ tiên, rời xa quê hương nơi chiến tranh đã khiến người thân, bà con, làng xóm nằm lại vĩnh viễn để đến một đất nước mới. Chuyến đi kéo dài như vô tận, 6 tuần lênh đênh, đứa cháu có tuổi đời tăng lên gấp đôi còn ông già thì già đi cả một thế kỷ. 
Tình bạn từ nỗi buồn, sự cô đơn, mất mát và đau đớn đã nảy sinh giữa Ông Linh (cùng cháu nội Sáng Dịu) và ông Bark dù bất đồng ngôn ngữ, họ không hiểu nhau nói gì nhiều hơn tiếng Xin chào, tên đứa bé Sáng Dịu được hiểu thành Sans Dieu, họ gọi nhau là ông Chào-ngài và ông già to béo có bàn tay to và ấm áp...Tình bạn ấy là cái cảm sinh ra từ sự thấu hiểu nỗi cô độc và mất mát của nhau 
*Khúc hát Ông Linh ru cháu, tôi chưa nghe bao giờ
"Bao giờ cũng có buổi sáng
Bao giờ ánh sáng cũng quay về
Bao giờ cũng có một ngày mai
Một ngày kia chính em sẽ trở thành người mẹ"
*Lâu rồi mới đọc một câu chuyện đơn giản và rưng rưng thế này. Không lẽ tôi để cho nỗi đau ăn mòn mình dần dần te tua như đám giẻ lau, rồi tới một ngày, con người được tái tạo lại hay sao, quay về những thứ nguyên sơ.
*Giữ đúng lời, đã quay lại Philippe Claudel. Bận rộn và mắt cũng mờ nên không thể hơn thế này được, ngày mai ngày mốt cũng không chắc sẽ bổ sung

Xứ Xa Xôi lạc mất

Tôi tưởng mình sẽ đọc một chuyện tình. Mối sầu thảm sau một cuộc trò chuyện với người con gái dọc bờ sông Seine của Alain Fournier làm nảy sinh trong ông nỗi tương tư dai dẳng (không có hồi kết) suốt 8 năm đau khổ tìm kiếm tung tích của Yvonne de Quiévrecourt. Và trong lần gặp thứ hai cũng ngắn ngủi như lần trước, nàng đã là vợ kẻ khác và có hai con. Chi tiết tiểu sử này của Alain Fournier là một điểm nổi bật, bởi dường như cuộc trò chuyện ngắn ngủi dọc bờ sông, những câu nói, dáng điệu, cử chỉ của hai người được miêu tả nguyên trạng dưới hình hài của Augustin Meaulnes và Yvonne de Galais trong Le Grand Meaulnes (Kẻ lãng du) là một trong những trục đường chính trên bản đồ của kẻ lãng du Augustin Meaulnes.

Ngay từ những câu văn đầu tiên, mượn lời người kể chuyện Francois Seurel, Alain Fournier đã định ngay một ngậm ngùi hoài niệm cho toàn bộ Kẻ lãng du, "ở đó tôi đã trải qua thời gian giày vò sầu thảm nhất nhưng cũng thân yêu nhất; nơi xuất phát những cuộc phiêu lưu của chúng tôi và rồi trở lại vỡ tan, giống như các đợt sóng chiều vỗ mạnh trên những tảng đá quạnh hiu". Đọc Kẻ lãng du làm tôi nhớ rất nhiều đến Đảo giấu vàng của Robert Louis Stevenson, mà cách đây gần một năm trong một cơn lục lọi giá sách cũ, tôi đã tha hồ ngồi đọc lại và lấy làm sung sướng, bởi tính chất phiêu lưu, khám phá, tự tung tự tác thích làm gì thì làm của các nhân vật, với tấm bản đồ, cuộc mai phục, những truy tìm manh mối...Giống như sự dao động của tâm tư được đắm chìm mình vào cảnh đồng quê, những con đường mòn, lối đi xuyên rừng, những khám phá của gã Augustin Meaulnes mang vẻ lãng du mệt mỏi, kỳ dị khác thường của những chuyến đi không mục đích. Ta những tưởng rằng Meaulnes là gã si tình chạy đuổi theo tình yêu, không hoàn toàn, gã chính xác là một kẻ phiêu lãng, một hình bóng Peter Pan khước từ sự trưởng thành, gã sống lãng du trong tuổi thanh xuân vĩnh viễn và kẻ ham thích những con đường như gã, khi yêu, khi sống với tình bạn, tình bằng hữu thì điên rồ cao cả hơn kẻ phàm mà thôi. Và dù cho có bao nhiêu điên rồ trong một đầu óc cao cả ấy đi chăng nữa thì mạnh hơn tất cả là bản tính phiêu lưu tìm kiếm, tâm hồn đầy huyễn mộng đến độ điên rồ gói gọn trong Xứ Xa Xôi lạc mất

Nếu có những kẻ lãng du cứ đi và đi, chạy đuổi bắt chính ham thích phiêu lưu của mình như một cách không buông tha tuổi thanh xuân vĩnh viễn, mà không nhận ra thế giới xung quanh với những con người đã khước từ cái mê lộ thời thơ ngây mơ mộng ấy được coi là những kẻ điên rồ, những Peter Pan thì liệu, những kẻ tìm đến văn chương như một cách níu giữ tuổi trẻ, đào thoát khỏi hiện thực buộc phải lớn lên, buộc phải học cách chấp nhận cái chín muồi của mình trước cuộc đời, có phải cũng là một dạng điên rồ khác nữa không? Một cách thức sống như những đứa trẻ trong một cuộc đời hình hài người lớn như thể cõi mộng mơ, những chuyện thần tiên sẽ sống mãi cho dù ta đã quá già, đã hiểu chuyện hơn, đã biết hơn đủ để quên những cõi mộng thần tiên thì ta vẫn kiếm tìm được tự do ở Xứ Xa Xôi lạc mất, vẫn cho phép mình như ngày hôm qua là một đứa trẻ huyênh hoang rằng cả thế giới thần tiên còn ở phía trước cho ta muốn làm gì thì làm :p

Tôi đọc Kẻ lãng du như đi tìm một con đường đã mất và đã thấy lại :p

"-có lẽ nó tưởng rằng không ai biết nó đã đi đâu
- đồ ngu! chính tao cũng không biết nữa là"

ps: viết cái này lúc 2 giờ sáng vì sợ sáng mai Xứ Xa Xôi lạc mất lạc mất thật

Thế giới của những con người bị kết tội

Có một lần tôi ngồi nói chuyện với chú hàng xóm đã từng đi tù, chú nói ở trong tù, tai mắt mũi miệng, mọi giác quan, cái gì cũng trở nên tinh nhạy một cách khác thường. Thằng nào ở đâu châm một điếu thuốc thì cả buồng cả trại cũng biết, nó hút vina hay Thăng Long thì hít hơi một cái cũng đoán ra. Nhà báo, phóng viên, truyền hình đến quay phim phỏng vấn là biết ngay. Hỏi: vì sao biết? Ổng bảo: có mùi, mùi người, nó mùi lắm. Hỏi: thế bình thường mùi gì? Không có mùi gì cả, tất cả từ tù tới cán bộ đều một mùi giống nhau, là không có mùi gì. Hỏi: mùi như nào? Khó diễn tả lắm *gãi đầu gãi tai*, không biết nói thế nào, trăm nghìn người mùi như một, ăn uống ngủ nghỉ tất cả ở đấy, không đi ra ngoài, không có mùi lạ, nên cứ một người lạ vào trại là nhận ra mùi ngay. "Mùi người lạ"
Cuốn tiểu thuyết mỏng Báo cáo chính phủ của Hàn Thiếu Công miêu tả về xã hội nô lệ, xã hội ở sau khung cửa hình vuông, ở dưới mảnh trời hình vuông bằng giọng văn đậm chất đường phố. Nhân vật "tôi" bất ngờ bị bắt khi vô tình dính líu vào một vụ án, từ đấy phải sống một cuộc đời hoàn toàn xa lạ, chỉ ước sao những quản giáo, đầu gấu, đòn trừng phạt dã man kia chỉ là một giấc mơ. Ở xã hội nô lệ ấy, cực hình có hình bóng một nửa là trừng phạt tàn khốc, một nửa là trò chơi, ở đây máu tươi là một món đồ chơi màu đỏ mà loài người đã chơi mấy ngàn năm rồi. "Trên thế giới có rất nhiều vườn thú. Nhưng chỗ này là vườn thú của người, là chốn con người khôi phục móng vuốt, răng nhọn, đuôi và lông lá khắp mình mẩy, là chốn con người lấy nắm đấm và răng làm chân lý". Nó như một ao nước ngầu đục, vĩnh viễn không thể lắng sạch, mọi chuyện bên trong không sao hiểu biết được.
Ba năm sau được trả tự do hằng khao khát, nhân vật "tôi" giống như khi đã xếp hàng quá lâu, cuối cùng mới tới được quầy mua hàng, lại không biết mình phải mua cái gì, không biết đồ trong quầy có giá trị gì. Bỗng dưng cảm thấy lạc lõng trong chính tự do ấy, như bắt buộc phải bắt xe trở về nhà, đối diện với cuộc đời sau khi ra khỏi xã hội nô lệ, ra khỏi xã hội của những người không sợ người khác đối xử tệ với mình, chỉ sợ họ đối tốt vì như thế sẽ mắc nợ, không sao trả được. 
Ra khỏi xã hội nô lệ này để quay lại một xã hội nô lệ khác có những chính phủ quản giáo, chính phủ đầu gấu đại ca...khác không sao đoán biết được tính tàn khốc, bỉ ổi.
Đây là quyển đầu tiên tôi đọc của Hàn Thiếu Công, các chương trong truyện phần lớn là các khoang của một đoàn tàu có tính thống nhất, nhưng có khoảng 7 chương gần như không liền mạch, hoặc được chêm vào mà mất đi mấu nối trước và sau nó. Cũng giống như Vương Sóc, Dư Hoa...Báo cáo chính phủ có thể cũng là một thử nghiệm mới mẻ với chính nhân cách văn học, nhân cách nghệ thuật của tác giả, nên tôi sẽ quay lại Hàn Thiếu Công sau 1-2 quyển nữa
*2 quyển khác của Hàn Thiếu Công là Bố, bố, bố và Từ điển Mã Kiều, mình nhớ là có mua rồi, mà dọn nhà tìm không ra sách. Anh chị em, bác nào giữ sách hộ em thời gian qua xin hãy tự giác làm người lương thiện đuê :p
*Tự nhiên lại thấy sung sướng thế, nghèo khổ và quyền lực là điều kiện để con người phạm tội, ngày nào còn chưa chạm đáy nghèo, chưa đến cái nghèo đói cùng cực hay cũng chưa có trong tay quyền lực thì ngày đó còn dễ làm người tốt, các cụ ạ :p
*hôm qua Quốc Khánh mà tui bị trúng gió (y học hiện đại gọi trúng gió là bệnh gì vậy) nên cả ngày ôm cái toilet nôn ẹ ẹ và nằm bệt giường. Đọc quyển này cứ cười nhệch cả mép, đọc sang trang sau nghĩ lại câu trang trước lại nhếch mép cười, mà càng nghĩ càng hềnh hệch cười đến mức cười mắc ói, lại chạy vào toilet ẹ ẹ một hồi. Sau 1 ngày ốm trúng gió, nay nhảy cân tụt 2 kí lô. Nẫu vãi :3

Nào, mời các bạn đọc sách ;)

Gợi ý lần này là tập truyện ngắn Đột nhiên có tiếng gõ cửa, tác giả Etgar Keret đến từ Israel. Không đánh đố suy tư cũng như sự kiên nhẫn dai dẳng lì lợm của độc giả, ngay từ truyện ngắn đầu tiên Đột nhiên có tiếng gõ cửa, ta dễ dàng bị cuốn ngay vào hoàn cảnh phi lý nực cười và cách xây dựng câu chuyện mang màu sắc bi hài kịch của tác giả. Cứ như vậy người đọc lần giở các trang tiếp theo để đi vào từng truyện ngắn (cực ngắn) khác như một trò chơi thử nghiệm tư duy, tưởng tượng. Sẽ không ít lần bạn phải ồ lên vì sức tưởng tượng của Etgar Keret, dùng cách kể chuyện hết sức bình dị phóng chiếu những suy tư tưởng tượng lên đồ vật, loài vật, thế giới khác, và cả vũ trụ song song. Nhưng bạn hoàn toàn có thể tin rằng, dù những tưởng tượng ấy mang màu sắc điên rồ, phi thực thì cũng có những truyện ngắn rất đời mà chẳng hề nghĩ được rằng nó xảy ra trong đời với tình thế đầy bất trắc: hai anh em trai sinh đôi giống hệt nhau lấy hai chị em gái sinh đôi cũng hệt nhau và một kết cục hoang phế.
Sức tưởng tượng siêu thực của Etgar Keret phóng chiếu tới chiều kích quái dị gắn quanh một trục chính: con người, cá nhân với những cô đơn trống rỗng, sự vin vào, nương tựa yếu đuối vào những "cục độn" ngõ hầu đối phó với cái mục ruỗng, sự bấp bênh, xô lệch, khắc khoải u sầu của cuộc đời. Nhưng cái trục trung tâm ấy không nhuốm màu ảm đạm, nó phủ tràn sắc thái hài hước khiến người đọc tiếp tục từ truyện ngắn này sang truyện ngắn khác và tự hỏi: tiếp tục hành trình bước vào thế giới khác chứ, tại sao không?
*Tôi thích nhan đề tập truyện Đột nhiên có tiếng gõ cửa, đối với tôi "tiếng gõ cửa" không chỉ là khao khát của kẻ gõ cửa được tìm thấy một điều gì đó, nhu cầu muốn hiểu về một cái gì đó mà nó còn là cơ hội của kẻ ở phía bên kia cánh cửa, cơ hội được đùa bỡn chính mình, mở rộng chính mình. Dù ở trạng huống nào thì cũng có thôi thúc hiểu về mình, thông qua tiếng gõ mà đánh động phần nào đó ở mình
*Tôi thích truyện ngắn Búi trĩ, Gần đây nó cứng một cách phi thường, Bạn sẽ ước gì từ con cá vàng vì chúng thực sự điên rồ :3
*Có một lỗi in ấn nho nhỏ ở trang 168, truyện ngắn Chó má đã không được biên trong mục lục và bước vào truyện cũng không hề được trình bày như một truyện ngắn mới.

xin hết :p. Mời các bạn đọc sách ;)

Thuộc về một quá khứ vẫn còn gần hiện tại

Fé (Fejzo) học lớp 8 trong Người mẹ số 0 của Marjolijn Hof là một cậu bé Bosnia được nhận nuôi bởi một gia đình người Hà Lan từ lúc 3 tháng tuổi. Cậu gọi người mẹ hiện tại là người mẹ số 1, và người mẹ sinh ra cậu-người mẹ cậu chưa từng biết mặt là người mẹ số 0. Cậu tự hỏi có gì khác khi được sinh ra ở bụng của người này hay người kia? Sinh ra ở nơi này hay nơi khác? Với rất nhiều câu hỏi và tưởng tượng về người mẹ số 0, những bỡ ngỡ tò mò ngượng ngùng của lứa tuổi dậy thì, cha mẹ nuôi, chị gái (cũng được nhận nuôi) đã đồng hành cùng Fé tìm kiếm thông tin về người mẹ số 0, dù kết quả còn để ngỏ vì cậu thuộc về quá khứ, một quá khứ vẫn còn gần với hiện tại mà người mẹ ấy chưa dám đối diện.
Gia đình trong câu chuyện này dễ thương quá, nên câu chuyện thoáng buồn mà vẫn cực kỳ dễ chịu và hóm hỉnh
Tôi không nhớ mình có từng đọc quyển nào văn học Hà Lan chưa, vì Người mẹ số 0 đến từ Hà Lan. Hôm qua đọc Tôi "bị" bố bắt cóc, còn nay thì Người mẹ số 0 :p

Khi những vì sao trò chuyện cùng nhau

Theo như ngày tháng tôi ghi trên trang đầu sách thì hai cuốn tiểu thuyết của Mitsuyo Kakuta: Bản năng (The Eighth Day) và Tôi "bị" bố bắt cóc (Kidnap tour), tôi đọc cách nhau gần như chính xác 4 năm (tôi đã nói rồi, việc đọc và những gì liên quan đến việc đọc của tôi kéo theo rất nhiều sự lặp lại của những cái tên, con người, thời gian...nói chung là những đuổi bắt cứ tạm coi là định mệnh). Cả hai cuốn tiểu thuyết này đều xuất phát từ hoàn cảnh bắt cóc. Không giống như Bản năng là cảnh bắt cóc báo trước nhiều bất trắc, buồn bã vì người phụ nữ trong truyện đã bắt cóc đứa con gái sáu tháng tuổi của người tình, chúng ta hoàn toàn không làm chủ được tình cảm cũng như số phận của mình thì hoàn cảnh bắt cóc ở Tôi "bị" bố bắt cóc tạo ngay cho người đọc một ấn tượng, có lẽ là hài hước, tình cảm và không thể nói là không man mác.

Tôi không nói về Bản năng vì đã 4 năm trôi qua rồi, sau 4 năm trí nhớ cá vàng của tôi không mong tìm kiếm được gì cụ thể, chi tiết, cuộc đời cũng thế, nói gì đến tiểu thuyết tôi đọc :p. Tôi chỉ nhớ cảm giác về Bản năng mang lại cho mình, một câu chuyện rất buồn, một cảm giác thường trực bất an vì người phụ nữ đó bế trộm đứa bé, bắt cóc đứa bé và trốn tránh pháp luật, sống trong giáo phái, sống nay đây mai đó với rất nhiều khó khăn, hốt hoảng và lo sợ. 

Tôi nói về Tôi "bị" bố bắt cóc, cuốn tiểu thuyết mỏng tôi vừa đọc xong. Cũng giống như cuộc sống, những ông bố bà mẹ chia tay nhau vì muôn vàn lý do, thậm chí không vì lý do gì cả, người ta cứ chia tay vậy thôi. Thì, cuốn tiểu thuyết này cũng vậy, từ đầu đến cuối không một chi tiết nào tiết lộ lý do ông bố bà mẹ này chia tay, chỉ có thể ngầm hiểu ông bố này quá khù khờ, ngô nghê trước cuộc sống gia đình nhiều trách nhiệm và kỳ vọng không tên. Và cũng như cuộc đời, cứ thi thoảng bạn lại nghe thấy một câu chuyện ông bố ghé qua nhà đưa con đi chơi kiểu bất đắc dĩ không muốn/không cần thông báo với vợ cũ và ngược lại, cũng với muôn vàn lý do tại sao lại hành xử không theo lẽ thường như thế. Thì Tôi "bị" bố bắt cóc, ông bố thiếu kỹ năng sống đỗ xịch xe và rủ con gái Haru học lớp 5 đi chơi, đi dài ngày. Hai bố con đi rất nhiều nơi, nhiều trải nghiệm cùng nhau, từ lúc ông bố còn xông xênh chút tiền trong túi cho đến khi phải bới bãi rác kiếm đồ dùng và đèo nhau bằng cái xe đạp ở bãi rác, lốp xe không có hơi với hai cái bụng đói meo. Tôi "bị" bố bắt cóc nói về tình cảm cha con, tình cảm gia đình, tất nhiên rồi. Nhưng cái tôi thích hơn cả, là cách ông bố sống với con gái, nó đúng như mơ ước của tôi, có đứa con là để cuộc sống này có thêm một người bạn oách xà loách, cho đời thêm vui vì cũng như bao người, đến một ngày ta nhận ra khi ta có một người bạn ta thực sự yêu thương và yêu thương ta thì quả thật, đời ta rất oách, không có điều gì khiến ta buồn chán hay mất hy vọng được nữa, ta hiểu về trái tim mình, ta yêu người hơn và ta biết trân trọng chính ta. Cuốn sách này như một thứ từ điển cho phụ huynh, giống như khi con im lặng thì chúng muốn gì? khi con hờn những cơn vô cớ thì nguyên nhân vì đâu? con lạc quan tếu là chúng đang thương ta có phải không? Hay chỉ đơn giản thế này thôi, nó rất thích được hỏi "con có vui không?", "con đã vui vẻ chứ" khi nó đi chơi xa nhà :p

*Tôi thích các đoạn văn trang 136-137 khi cô bé Haru nằm trong lều thủng nhìn ngắm bầu trời và suy tư; thích tưởng tượng về cảnh hai bố con nhếch nhác đèo nhau bằng cái xe đạp không có tí hơi nào trong lốp, mỗi vòng quay của bánh xe nghe tiếng lịch kịch trên mặt đường, một cái lưng áo nhễ nhại mồ hôi, một cái mông ê ẩm khi ngồi xe đạp xịt lốp; thích cảnh cô bé rúc mặt vào bụng ông bố nài nỉ chúng ta cứ trốn đi như thế này đi...tất cả những tưởng tượng này tôi đều gắn M vào vai ông bố, tôi vào vai đứa con. Buồn làm sao.

*Chiều nay đi xem sách, nhìn thấy quyển Bản năng mới ớ, hóa ra Tôi "bị" bố bắt cóc là cùng tác giả à. Cuối sách có một bài của nhà văn khác viết về Tôi "bị" bố bắt cóc và một bài viết của dịch giả. Mình rất thích cuốn sách có đời sống riêng của nó, mỗi người đọc cảm nhận và hiểu theo những cách khác nhau, đi lạc, đi xa hơn cả cha mẹ đẻ của cuốn sách. Nhưng việc có thêm lời bình hay lời người dịch ở đầu hoặc cuối sách, cũng rất hay đúng không? Nó như là kết thúc quyển sách xong, người đọc được trao đổi luôn với một vài quan điểm khác về quyển sách í.

Một tinh thần thượng giới

Anatole France là con một chủ cửa hàng bán sách cũ ở Paris nên ngay từ nhỏ đã ham mê sách và văn học nghệ thuật dù học kém, 20 tuổi mới tốt nghiệp trung học :p. Trong thư viện của người cha, giữa đám bụi của những cuốn sách cũ, Anatole France nhanh chóng thấy khao khát tri thức. Nên có thể thấy Thiên thần nổi loạn là câu chuyện xoay quanh thư viện tư lớn nhất Châu Âu với 360.000 đầu sách của dòng họ d'Esparvieu, thông qua nhân vật thiên thần giáng phàm Arcade, tình yêu dành cho công việc trí tuệ và niềm tin tôn giáo của riêng Anatole France được thể hiện rõ nét. Câu chuyện này cho ta thấy con người ở phương diện nằm chênh vênh giữa đức tin, đức tin là cần thiết nhưng đồng thời ta luôn tồn tại những câu hỏi vì ở giữa nơi hoàng hôn và bình minh trộn lẫn, nơi thiên thần, thánh Tông Đồ và những kẻ ngoại đạo ngao du, nơi ăm ắp chất liệu cho tưởng tượng và suy tư, ta nhất thiết phải đặt câu hỏi để hiểu thấu, tìm kiếm chân lý, để nhận thức được thăng hoa, chống lại, phá vỡ tín điều xiềng xích và đặc biệt, giải phóng tư duy, khoa học và tôn giáo phản biện lẫn nhau. Thiên thần nổi loạn phủ đầy học thức uyên bác, trí tưởng tượng, sự kết hợp trong phong cách viết thâm trầm dí dỏm và tính mỉa mai đã khiến nguời đọc như lạc vào thế giới không biết nên cho là hư cấu hay hiện thực. Tác giả mang đến cho người đọc cái nhìn từ tầm cao của tháp ngà tri thức và tư tưởng, hướng cái nhìn vào thời đại. Ông mỉa mai thực tại và hiến mình vào quá khứ, lắng nghe cuộc trò chuyện của các quyển sách để hướng đến cuộc trò chuyện của con người vì vốn thiên thần cũng gãy cánh, đôi cánh gãy như chính con quỷ trong mỗi người. 
Con người sẽ chỉ hết loay hoay, hết hoài nghi khi tìm thấy một đức tin. Với tôi, đó là điều thực sự cần thiết, có như vậy mới thoát khỏi sự mông muội và ngu đần.
*nhân vật tôi thấy thú vị nhất Thiên thần nổi loạn có lẽ là ông quản thư Sariette, màu mè, ngông cuồng, rồ dại vì tình yêu với thư viện, với trách nhiệm của kẻ bảo vệ trông nom sách, và tất nhiên, với cả sách nữa
*rất ít đầu sách có đôi lời trân trọng về dịch giả như quyển sách này. Dịch giả của Thiên thần nổi loạn chính là Tuấn Đô Đoàn Phú Tứ, giải thích cho việc tại sao các chú giải trong sách có thể tỉ mỉ, cặn kẽ đến như thế 
*Tôi nghĩ là tôi hiểu sai về Thiên thần nổi loạn rồi, đọc sai Anatole France rồi, linh cảm người đọc là như thế (thấy rõ hơn mọi lần nhưng vẫn cứ viết ra để mai mốt đọc lại còn có cái tự cười mình) nên xin mời các bác. Nếu có lúc nào đấy đọc lại Thiên thần nổi loạn, tôi hy vọng mình sẽ đọc kỹ hơn về Cuộc chiến trên thiên đàng