số phận đánh lừa tôi

để tôi trở thành số phận (*)

15-16 năm trước đọc Ngô Phan Lưu với Xoa tay và cười, Con lươn chép miệng. Lúc ấy còn trẻ, ấn tượng đọng lại là một giọng văn hài khùng, điên không phải một chữ điên mà là điên điên - mà điên điên thì không phải điên, và chân chất giản dị. Bẵng đi trên đường rong chơi, vẫn nhớ một Ngô Phan Lưu nhưng ít nhìn thấy sách của ông; tập Tờ lịch gỡ mỗi ngày là mua trên sachkhaitam nhân một lần nào đấy mua sách khác, mua về rồi mới biết Tờ lịch gỡ mỗi ngày in sau Con lươn chép miệng vài năm; còn tập Cơm chiều thì mua online của một tiệm sách cũ mấy năm gần đây thôi; và 2 tập này cứ để vậy, chưa đọc

gần đây dọn dẹp sách vở, tự nhiên bảo đọc Ngô Phan Lưu cho thoải mái con người, vì đó là một giọng có chất hài rất riêng trong sự giản dị chân chất của nó. Thế là bắt đầu với tập Cơm chiều truyện ngắn và tạp bút 2008. Ngay đêm cầm quyển sách đã chén bay phần truyện ngắn khoảng 160 trang; lúc này mới tò mò Ngô Phan Lưu có những gì, mình muốn có đủ những gì được in [đăng lên nhóm hội tìm sách: tập thơ Bếp lửa chiều đông (trong nhiều truyện ngắn của Ngô Phan Lưu, hay trích thơ, có chỗ mở ngoặc NPL, có chỗ không, nhưng tôi nghĩ phần lớn là thơ của ông) và tập truyện ngắn Người không giăng câu Kiều, mấy tuần rồi không có kết quả; có một anh vào ib 2 tập Xoa tay với Con lươn hỏi có muốn tìm 2 tập này không, anh có chia sẻ: bác Ngô Phan Lưu cực thân với anh, bữa anh có đủ, do lũ nên hư... (lúc nghe đến lũ, tôi nghĩ ngay đến truyện ngắn Bầy người bé nhỏ của Ngô Phan Lưu)]; hóa ra truyện Làng quê thì mênh mông được in từ 2008 trong tập Cơm chiều, sau được in lại ở tập Xoa tay và cười 2009, rồi đến Làng quê thì mênh mônh :) 2011 trên báo - đây là truyện ngắn lần nào đọc nó tôi cũng khoái chí nằm co người cười, vì nó là một truyện hài hước, nhưng nó gieo vào tôi ý nghĩ: chỉ là một truyện ngắn thôi, mà nó đảo phách đảo nhịp của người đọc, rốt cuộc có thực không, bối cảnh này là những người hay những ma trêu nhau hồn phách như ngây dại quỷ khốc thần kinh, hôm rồi tôi còn ước mình có giọng để đọc nó thành tiếng; hóa ra tiếp, trong tập Cơm chiều cũng có truyện ngắn Người không giăng câu Kiều [đây là tên tập truyện xuất bản 2004 của Ngô Phan Lưu] - truyện này về sau trong tản văn Bắt bộ cua đinh dân gian, in trong Xoa tay và cười, sẽ xuất hiện lại con cua đinh với các chi tiết để bắt nó như trong truyện ngắn tả, con cua đinh gây tò mò lớn cho tôi

Ngô Phan Lưu là nhà văn của làng quê sông nước nhưng không phải sông nước miền Tây của NNT, tôi từ chối văn NNT; Ngô Phan Lưu người Phú Yên [trong những nơi chốn tôi đi lang thang, Phú Yên Bình Định... khúc này tôi chưa dừng chân chời hỡi] mà cái làng quê sông nước của tinh thần mênh mông chân chất tình người, buồn buồn đó, nhưng trong cái thông đạt kiếp người thì buồn đó không buồn ủy mị [như truyện ngắn Buổi sáng biến mất, cái thương kì lạ được tự cho là ác độc - đây là một truyện ngắn nửa sau của nó khiến tôi phải vỗ đến đét một cái xuống giường than đúng], nó như tiếng mưa rơi trong đêm, nghe mãi cũng được - một hạnh phúc bình dị; nhưng lại hài hước, khẳng khái thẳng thắn như người viết chúng cười và giờ đây, trong lúc đọc, người đọc chúng cũng cười - sự cộng hưởng này rất đáng trân trọng trong quá trình đọc viết viết đọc, triết lý nhưng không nghiêm cẩn không hỏi cũng không trả lời không đúng sai có không. Ngô Phan Lưu kể những câu chuyện rời rạc vào đích xác điều ông nhắm đến và bỏ lửng chúng ở cùng một điểm mút - sự việc tình tiết không phải cái xa lạ cái hiếm, nhưng dưới sự bày và bỏ lửng ấy, người ta nhìn theo cái nhìn của người viết và thấy cái người ta đã thấy mà không biết là mình đã biết... đọc xong truyện ngắn nào cũng cảm thấy vừa sướng mắt sướng lòng vừa tỉnh táo vì sự giản dị của văn chương

những truyện ngắn tôi rất thích trong tập Cơm chiều: cặp Trăng đêm để gặp nỗi buồn và Soi qua nhánh lá, Sự việc trong vài phút, Làng quê thì mênh mông [có một truyện màu sắc không khí cũng từa tựa là Bà thánh của hai người, nhưng đoạn kết của nó tôi không thích], Người không giăng câu Kiều, Chiếc còi trúc...; tập Xoa tay và cười, có một bài đầu sách của bác Nguyễn Chí Hoan, cuối sách có Chỉ là đôi điều... là lời của Ngô Phan Lưu [câu đánh (*) lấy làm tên văn bản này, tôi lấy câu cuối ở đây, người ta hay gắn nhà văn nông dân cho Ngô Phan Lưu có lẽ vì người nông dân ngơi tay khi tóc đủ bạc mới bắt đầu nghiệp văn chương với những câu chuyện rất người nông dân [Ngô Phan Lưu trước học tâm lý], còn tôi thì nghĩ số phận và Ngô Phan Lưu nháy mắt với nhau, cú nháy mắt của số phận sớm hơn Ngô Phan Lưu một nhịp], tôi thích truyện: Xoa tay và cười, Chú Gộc, Sương ngọt...; tập Con lươn chép miệng: Con lươn chép miệng, Ánh sáng cong, Vẩn vơ trên khóm mai vàng, Giải quyết tại bờ sông, Chú thợ hớt đường Bà Triệu...

trong 4 quyển, thì Cơm chiều và Xoa tay và cười dung lượng một nửa truyện ngắn một nửa tản văn; Con lươn chép miệng là riêng một tập truyện ngắn; còn Tờ lịch gỡ mỗi ngày là riêng một tập tạp văn. Mảng tản văn tạp văn Ngô Phan Lưu vẫn màu sắc của truyện ngắn nhưng phần lớn là các câu chuyện đời thường buồn buồn vui vui của chính ông [như Điện thoại càng ngày càng im lìm, từ ngày phải bỏ bia rượu vì bệnh tim; hay Nhạc gà gáy, hôm rồi tôi đọc blog nhắc đến tiếng gà gáy, nhớ ngay đến Nhạc gà gáy của Ngô Phan Lưu], hay người mẹ và những kỉ niệm ấu thơ [Tết xưa, theo mẹ đi chợ, Xin lửa, Trau trảu và chuồn chuồn, rồi thì câu chuyện bà nội kể cho ông nghe về sau xuất hiện trong truyện ngắn, như Soi qua nhánh lá, chẳng hạn], người vợ [có một tạp văn tên Tôi sẽ xé ra như cũ, tôi đọc co người cười gật gù: đúng là vợ nhà văn rồi :p], các cháu, quán cà phê nhỏ của gia đình cùng câu chuyện với những người khách ghé vào quán mỗi sáng [quán chỉ mở ít giờ buổi sáng, chiều thì Ngô Phan Lưu ngồi bàn viết (ông còn viết vào khoảng 3 đến 6 giờ sáng, điều này được viết trong một tản văn ý vị Tôi yêu kèn saxophone tàu lửa), trong lúc vợ ông với cây chổi loanh quanh dọn dẹp] và sự đọc, đối thoại của nhà văn...

ps. lão công tử không đọc mấy đâu, nhưng không hiểu sao cũng có 2 quyển của Ngô Phan Lưu, hôm nghe thấy tôi nói tôi đọc Ngô Phan Lưu, lão bảo: nếu cô đẩy đi thì cho tôi, tôi có 2 quyển của ông í rồi; không, không đẩy, đây là nhà văn tôi để dành lúc già còn có cái đọc lại, đọc nó sướng mắt sướng lòng vì sự giản dị của văn chương; nhưng tôi sẽ kiếm cho ông, ít nhất là đủ như tôi đang có, nếu ông chắc chắn đọc :)