lam chướng

lần đọc lại Nguyễn Bình Phương này của tôi, không ngờ lại có một kết cục uể oải, đi mãi mới qua được hết mấy tiểu thuyết gần nhất. Có thể nói, bắt đầu dở từ Trí nhớ suy tàn, cả một chặng sau, vớt vát được Xe lên xe xuống, tức Mình và họ. Lần đọc lại này chỉ còn Nguyễn Bình Phương thơ, phần lớn các bài tôi thích, đều thích những cái kết thơ [vì thích nên tôi mới đọc thành tiếng, mà tài là đọc thành tiếng rồi, lại thấy nó không hay như khi nó cất lên trong đầu, trong ý nghĩ đi lạc], chủ yếu nằm ở tập Lam chướng 1992, Xa thân 1997 và Buổi câu hờ hững 2011. Lấy tên "lam chướng" cho văn bản này, không phải vì đó là tên tập thơ đầu, hay tên một truyện ngắn, mà nó là không khí văn chương Nguyễn Bình Phương

trong ảnh là tất cả Nguyễn Bình Phương tôi hiện còn có trong nhà, ngay từ đầu nó đã thiếu mấy tập thơ [các tập thơ của Nguyễn Bình Phương, sau được in gộp vào Xa xăm gõ cửa 2015; NN làm tập thơ này, tôi cảm ơn vô cùng], về sau thì nó thừa vài tiểu thuyết nxb Trẻ in lại, tôi đẩy bớt đi. Tôi bắt đầu đọc Nguyễn Bình Phương khoảng đầu 2000 [có mốc này vì khoảng ấy tôi có kỉ niệm đòi một món quà sinh nhật hay dịp gì đó cũng tầm này trong năm, là một tiểu thuyết Việt Nam, trớ trêu đó lại là Cơ hội của Chúa, sau này tôi đã không thể chịu được nó trong nhà nữa, đó cũng là thời điểm tôi đọc nhiều văn học Việt Nam], nhiều thông tin nói rằng Vào cõi là tiểu thuyết đầu tay của Nguyễn Bình Phương [sau thơ] ra mắt đồng thời với Bả giời, nhưng quyển đầu tiên tôi đọc, lại là Bả giời. Ngay phát đầu tiên này, Nguyễn Bình Phương ghi dấu ấn tức thì, đến Vào cõi thì lúc này, độc giả là tôi, nhớ đến Nguyễn Bình Phương là nhớ đến làng Phan xã Linh Sơn với sông Linh Nham núi Hột [về sau này, khi đọc vài nhà văn TQ mới biết, đó là một thế giới riêng nhà văn dựng nên, như Lý Nhuệ Lữ Lương, Diêm Liên Khoa Bả Lâu và Mạc Ngôn Cao Mật (tôi không thích Mạc Ngôn ngay từ đầu, khác với Diêm Liên Khoa về sau mới bớt thích); và đọc Nguyễn Bình Phương càng về sau này, bắt đầu từ Thoạt kỳ thủy, càng thấy giống mình đang đọc văn học TQ; còn ai chịu ảnh hưởng Nguyễn Bình Phương, hôm trước chưa đọc lại, chỉ lờ mờ Đinh Phương, nhưng bây giờ thì rõ rồi], nhớ đến những gì không khí rừng núi thiêng bí ẩn huyền hoặc gợi đến, nó là cảm giác ngay từ những ngày đầu, những dòng đầu đọc Bả giời, nhân vật nghĩ "mình vào cõi gì đây" thì tôi cũng nghĩ "lại cõi gì nữa thế này". Và Vào cõi mới chính thức xác lập một cái nhìn của người đọc vào thế giới văn chương "trò thiêng" [bài thơ Trò thiêng trong tập Lam chướng 1992]: viết là tạo một hệ trục, một thế giới riêng [ở một bài thơ khác Chân dung khi trống trải trong tập Buổi câu hờ hững 2011: "viết là tìm thấy hay đánh mất?" - tìm thấy lại, không phải tìm thấy hay đánh mất, tôi thấy như vậy]; tiểu thuyết này tính chất chờn vờn của lam chướng đậm đặc hơn, quẩn quanh ngóc đầu như muốn bổ [nhưng không bổ] vào người đọc như những cặp rắn đòi tìm về [rắn trong văn xuôi phải gặp Linh miêu trong thơ :)]

chặng đầu ấy của tôi với Nguyễn Bình Phương đi được 4 tiểu thuyết: Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già, Người đi vắng. Tôi thích Những đứa trẻ chết già hơn cả, đến gần đây đọc lại tất tật Nguyễn Bình Phương có trong nhà, mảng tiểu thuyết tôi vẫn thích nó nhất. Bả giời giọng khác vào hơi loãng với tôi, Vào cõi thì bắt đầu đủ nhưng hơi loạn, Những đứa trẻ chết già thì giọng khác chen vào tách bạch tiết chế và lớp lớp xếp đủ dày, Người đi vắng ý tưởng lên thêm một tầng nhưng lại thiếu tiết chế - về sau, sự hoàn chỉnh hơn sẽ được thấy lại ở Xe lên xe xuống - Mình và họ. Rất dễ thấy, nhiều người thường ghép, Mình và họ bắt cặp với Kể xong rồi đi - một là chiến tranh biên giới Hà Giang 1979 -1984, một là kháng chiến chống Mỹ [như một đoạn trong Mình và họ, nhân vật Hiếu - mình, nói với người bảo vệ: "anh cháu là thương binh chống Tàu" và người bảo vệ ưỡn ngực về phía trước, nói: "tôi là lính chống Mỹ"], một là giọng Hiếu linh hồn lơ lửng, một là Phong nửa tỉnh nửa mê; nhưng tôi lại thấy Mình và họ về hình thức tiểu thuyết, rất gần với Người đi vắng, đã hoàn thiện hơn nhiều

sau chặng đầu 3 trên 4 là tiểu thuyết lam chướng Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già thì đến Trí nhớ suy tàn, chán thậm tệ; đến gần đây đọc lại tôi vẫn không hiểu được quả lạc quẻ này. Nó đánh dấu bước chuyển Nguyễn Bình Phương dường như muốn tách khỏi vùng lam chướng Thái Nguyên, đặt chân đất Hà Thành, nhưng phát này lạc quẻ thậm tệ. Thoạt kỳ thủy trở lại lam chướng, Ngồi thì xen kẽ; không khí của Ngồi gần với Người đi vắng nhưng mỏng và nhạt đi nhiều; cả Thoạt kỳ thủy và Ngồi đều không tìm lại được không khí lam chướng ghi dấu ấn như bộ ba Bả giời, Vào cõi, Những đứa trẻ chết già

lúc này, chơ lơ còn lại Một ví dụ xoàng, vẫn còn Linh Sơn đây, vẫn những con người lạc thời với thời nay như bao nhiêu tiểu thuyết trước đấy của Nguyễn Bình Phương, nhưng tại sao nó lại cho cảm giác chơ lơ còn lại. Có lẽ bởi nó ra đời 2019 - 2021, không còn ở bước chuyển lạc quẻ Trí nhớ suy tàn, cũng không nằm trong không khí lam chướng lạc thời, nhưng cũng chẳng nhập thời với khí hậu hiện đại, dù tôi cũng không biết văn chương hiện đại nước tôi bây giờ thì trông như thế nào vì lâu lắm rồi tôi không đọc được gì, cứ chỉ được vài trang thì phải bỏ đi. Nó ở thế trung triêng trùng triềng; sự thể này có lẽ phải gom luôn cả Kể xong rồi đi

sự uể oải chặng cuối đọc tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương của tôi được bồi thêm một cú là loạt bài của group nào đó hình như nghiên cứu khoa học của bên đhsp, họ có cuộc thi viết về văn chương Nguyễn Bình Phương mà chủ yếu họ đi vào chặng sau, gần như không đả động bộ ba Bả giời - Vào cõi - Những đứa trẻ chết già, tôi chủ yếu là tua lướt qua vì không có gì; một cú vẫn của bên đhsp về Mình và họ, Kể xong rồi đi; chốt hạ tôi gục hẳn khi va vào những gì được ghi lại từ buổi ra mắt sách Kể xong rồi đi [chỉ bởi khi đọc xong nó rồi, tôi nhìn nó vẫn thấy như một kẻ lạ trong nhà, tôi chột dạ, nó có từ bao giờ, mình chả có tí ấn tượng nào thế nhỉ, nên tôi gõ tìm kiếm và...]. Tôi nghĩ rằng, Nguyễn Bình Phương sẽ là một mỏ cho phu đào vàng các trường khoa học xã hội khai thác, vàng thật hay vàng mắt thì tôi không biết; ai muốn đọc thì... tha hồ; nhưng có một điều tôi biết chắc chắn, đọc các bài viết học thuật, lý luận phê bình phân tích văn chương... mệt thật, mệt vì chán, đến nỗi tối hôm í tôi phải nghỉ chạy bộ 3km sau 1 tháng đều đặn chạy. Niềm an ủi là đọc thêm lần nữa tập thơ Xa xăm gõ cửa, cũng không tác dụng gì mấy, thậm chí thấy thơ lúc này cũng không hay bằng vài ngày trước đấy, cũng bớt yêu thích đi